Ozyq otyzdyq oryndalatyn maqsat

Qazir álem memleketteriniń deni aldaǵy damý josparyn aı­qyn­dap, uzaq merzimdi strategııalar qa­byldaıtyn bolǵan. Mysaly, al­paýyt Qytaıdyń da 2050 jylǵa deıingi damý strategııasy bar. Kórshi Reseı­diń de osy jylǵa baǵyttalǵan ózindik joly aıqyndalǵan. Japonııa da 2020 jylǵa deıingi damý jos­paryn júzege asyryp jatyr. Iаǵnı, myqty memleket kúnkóris saıa­sa­tymen emes, josparlaý saıa­satymen, uzaq merzimdi damýmen  já­ne ekonomıkalyq ósýmen  aınaly­sady. Tipti, iri transulttyq kompa­nııalardyń ózi aldaǵy jarty ǵa­syrǵa damý strategııalaryn belgilep ja­tady. Demek, bul – álemde bar táji­rıbe.

Qazaq eli osydan bes jyl buryn «Qazaqstan-2050» Strategııasyn ja­rııalady. Elbasy atap ótkendeı, bul jaı ǵana beıneli data emes, ol – búginde álemdik qoǵamdastyq baǵ­dar ustap otyrǵan naqty merzim. Mysaly, Birikken Ulttar Uıymy 2050 jylǵa deıingi órkenıetter da­mýynyń jahandyq boljamyn ázir­ledi. Dúnıejúzilik azyq-túlik uıy­my da osy merzimge deıingi bol­jam­­dyq baıandamany jarııalady. Al elimiz úshin bul – 2050 jylǵa deıin­gi jańa saıası baǵyty men je­tis­tik­terimiz ben qazaqstandyq damý úlgisi. Onyń bas­ty mejesi –  álem­niń eń ozyq otyz eldiń qataryna qo­sy­lý.  Álbette, bul búkil el bolyp eńseretin óte kúrdeli mindet. Elbasy aıtqandaı, búginge deıingi maqsat-mindetterge uqsamaıtyn múlde basqa deńgeı. Damýshy elder arasynda osy orynǵa básekelestik qatal bolmaq. Sondyqtan, ultymyz onyń eń myqtylarǵa arnalǵanyn sezine otyryp, jahandyq ekonomıkalyq taıtalasqa daıyn bolýǵa tıis. 

Rasymen de, álemdegi eń damyǵan ozyq otyz elmen ıyq tirestirý – osal meje emes. Qanshama el bar, sonyń tek 30-40 shaqtysy ǵana osy lekten kórinedi. Iаǵnı, álemdik ishki jalpy ónimniń 60 paıyzdan astamyn óndiretin elder, bir sózben aıtqanda, ekonomıkasy qarqyndy damyǵan memleketter osy qatarǵa kiredi. Ozyq otyz elderdiń alǵashqy leginde AQSh, Qytaı, Germanııa, Brazılııa, Italııa, Ulybrıtanııa, Ońtústik Koreıa, Japonııa sekildi kileń marqasqa memleketter bar. Osyndaı myqty eldermen tereze teńestirý múmkin emesteı kórinýi múmkin. Biraq oǵan jetýdiń kóptegen joly bar. Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda bul maqsatqa qol jetkizýdiń uzaq merzimdi jeti basymdyǵyn atap kórsetti. Onyń alǵashqysy – jańa baǵyttyń ekonomıkalyq saıa­saty, sonyń ishinde ınvestısııa­lar men básekege qabilettilikten qaıtarym alý qaǵıdasyna negizdelgen ekonomıkalyq pragmatızm, odan keıingisi kásipkerlikti qoldaý, áleýmettik saıasatty júzege asyrý, zamanaýı bilim júıesin, bilikti kadr­lardy daıarlaý, memlekettilikti odan ári nyǵaıta otyryp, qazaqstandyq demokratııany damytý jáne altynshy basymdyq – ulttyq múddelerdi ilgeriletý men aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý bolsa, jetinshisi – jańa qazaqstandyq patrıotızmdi damytýǵa den qoıý. 

Ulttyq ekonomıka mı­nı­str­liginiń málimeti boı­yn­sha, otyz damyǵan el­diń qataryna kirý úshin Qazaqstannyń ishki jalpy ónimniń jyldyq ortasha ósimi 2025 jylǵa deıin kemi 5 paıyzǵa jetýi kerek. Bıylǵy alǵashqy bes aıdaǵy kórsetkish boıynsha IJО́ 4,1 paıyzdy quraǵan. Negizgi ósim shıkizat emes sektorda baı­qal­ǵan. 

Sarapshy-ǵalymdar Qazaq­s­tan ekonomıkasyn árt­arap­tan­dyrý –  jetistikke jetýdiń bas­ty joly dep sanaıdy. Ári qaı­ta óńdeý salasyn damytý, qyz­met kórsetý salasy men shı­kiz­at ónim­de­rin kóptep óndirý ar­qyly sapaly eko­no­mı­kaǵa qol jetkizýge bolady. Belgili eko­­­nomıst-ǵalym Rahman Alsha­nov­­tyń pikirinshe, qaıta óńdeý sa­lasy boıynsha elimizde metal­lýrgııa jaqsy damyp keledi. Olar­­dyń sapasy da kóńil kón­shiterlik. Qazaqstandyq alıýmınıı, sınk, tıtan, jez metal­dary Londonnyń metaldar bırjasynyń sapa týraly ser­tı­­fıkatyn birneshe márte ıelengen. Alıý­mınıı ónimderiniń 90 paıyzy Reseı, Túrkııa, Qytaı, Belarýs, О́zbekstan men Ýkraı­na­ǵa eksportqa shyǵar­y­l­ady. Son­dyqtan qaıta óńdeý sa­la­­­syn ári qaraı ilgeriletý – jo­ǵary ekonomıkalyq kór­set­kishke jetýdiń bir joly. «Qazaq­stan tamaq ónerkásibi ja­ǵy­nan álem boıynsha úshinshi oryn­da. Buryn biz ıogýrttardy da syrttan tasıtynbyz. Endi ózi­mizde ón­dirile bastady. Odan bas­qa, otandyq un taǵamdary, sút ónim­deri syrt elderde joǵary su­ra­nysqa ıe. Mine, ózimizde ón­d­iriletin osyndaı ónimderdiń aý­qymyn keńeıtip, sapasy ja­ǵynan, daıyndalý tehnologııasy turǵysynan básekege qabi­let­tiligin arttyrsaq, ishki jalpy ónimniń de ósimin kóbeıtkenimiz», deıdi ǵalym.  

Al Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy qory janyndaǵy Álem­dik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń sarapshysy Jumabek Sarabekovtiń pi­ki­rin­­she, mejeli maqsatqa je­tý úshin shıkizat sektoryna ba­sym­dyq berip, qyzmet kór­se­tý salasyn damytý qajet. «Jal­­­py ozyq otyz eldiń qata­ry­na qosylý úshin, Elbasy atap ótkendeı, qaı salanyń da básekege qabilettiligin arttyrýymyz qa­jet. Dúnıe júzi elderiniń básekege qa­bi­lettilik deńgeıin aıqyndaıtyn áıgili eki halyqaralyq reıtıng bar. Onyń bi­rin­shisi – Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń báse­ke­ge qabilettilik ǵalamdyq ın­deksi bolsa, ekinshisi – halyq­ara­lyq menedjmentti damytý ınstıtýtynyń álem­dik báse­ke­ge qabilettilik reı­tın­gi. Bular­dyń tiziminde elderdiń básekege qabi­lettiligin anyqtaıtyn onda­ǵan faktor bar. Olardyń qat­arynda ekonomıkanyń jalpy sa­pasy, ár memlekettiń taýar aına­lymy álemdik ekonomıkaǵa qanshalyqty kiriktirilgeni, ınvestısııa deńgeıi, eldegi eńbekpen qamtamasyz etý jaǵdaıy, salyq saıasaty, kásipkerlikke qoldaý kórsetý jaıy, kadrlardyń bi­liktiligi – bári jan-jaqty sa­ralanady. Mine, osyndaı talap­tar turǵysynan joǵary kór­setkishke qol jetkizgen mem­leketter ekonomıkalyq da­myǵan elder bolyp sanalady. Mysaly, ozyq otyzdyqtyń qataryna kiretin Ja­ponııa búginde kadrlardyń biliktiligi men ozyq ınnovasııalyq tehnologııany tıimdi paıdalaný jaǵynan kósh bastap tur. Jalpy ozyq elderde eńbek ónimdiligi joǵary jáne ǵylym men tehnıka salasyna aıryqsha den qoıǵanyn baıqaýǵa bolady», deıdi Jumabek Sarabekov. 

Ekonomıkalyq qýatty elder bilim men medısına salasyn damytýǵa da aı­­ryqsha mán beredi. Sondyqtan osy el­der­de ómir súrý uzaqtyǵy da joǵary. My­saly, Fransııa, Japonııa, Avstralııa, Sın­gapýr sekildi damyǵan memleketterde ortasha ómir súrý jasy 81-den asqan. Táý­elsizdiktiń alǵashqy jyldarynda bizdiń elde turǵyndardyń  ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 60 jas bolsa, qazir 72,5 jasqa jetken. Demek, ilgerileý bar. 

Qazirgi tańda elimizde ká­sip­­kerlikti damytýǵa, áleý­met­tik ál-aýqatty jaqsar­týǵa, ju­myssyzdyqty azaıtýǵa baıla­nysty memleket tarapynan kóp­te­gen sharalar júrgizilip jatyr. Munyń bári elimizdiń tabysty damýyna baǵdar bolatyn ıgi ister. Elbasynyń ózi: «Men 2050 jylǵy qazaqstandyqtar – úsh tilde sóıleıtin bilimdi, erkin adamdardyń qoǵamy ekenine tolyq senimdimin. Olar – álemniń azamattary. Olar saıahattap júredi. Olar jańa bilim meńgerýge qush­­tar. Olar eńbeksúıgish. Olar – óz eli­niń patrıottary. Men 2050 jylǵy Qazaqstan – jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamy ekenine senimdimin. Ol – barlyǵy da adam ıgiligi úshin ja­salatyn, ekonomıkasy myq­ty memleket. Bilim berý sa­la­sy da, densaýlyq saqtaý salasy da úzdik. Beıbitshilik pen ty­ny­sh­tyq saltanat qurǵan. Aza­mat­tary erkin jáne teń qu­qyq­ty, al bıligi ádil. Onda zań ús­temdik etedi» dep atap kór­setti. 

Iá, bir qaraǵanda mundaı bıik meje árkimge qııal-ǵajaı­yp­taı kórinýi de múmkin. Biraq qarapaıym eń­bek adamynan bas­tap, joǵaryda otyrǵan shen­­­dilerdiń bári damyǵan el­derdiń qa­ta­ry­na qosylýdyń jaýapkershiligin sezinip, eli úshin erinbeı eńbek etse, básekege qa­biletti bolýǵa umtylsa, otan­shy­ldyq se­zimin júregine uıa­lat­sa, otyzdyqqa qo­sylýdyń aýyly alys bolmaıtyny sózsiz.

Qymbat Toqtamurat,  «Egemen Qazaqstan»