Aryz-shaǵymdardy tıimdi qaraýdyń mańyzdylyǵy eskerilip, ashyq prokýratýra jobasynyń aıasynda sáýir aıynan bastap Bas prokýratýra janynan Azamattardy qabyldaý ortalyǵy ashylyp, halyqqa qyzmet kórsetilýde. Jyl sońyna deıin osyndaı ortalyqtardy óńirlerde de ashý jumystary júrgizilýde. Ortalyqta prokýrorlar qabyldaý júrgizip, azamattardyń buzylǵan quqyqtaryn qorǵap, keńes berýde jáne shaǵymdardy jazýǵa kómektesýde. Ortalyqtyń jaýapty qyzmetkerleri aıyna bir ret Bas prokýrordyń jeke qabyldaýyn uıymdastyrady.
Bas prokýratýra basshylyǵynyń qabyldaýyna jazylý Call-ortalyǵyna shalynǵan qońyraýlar, portaldarǵa («115.kz», «egov.kz») túsken elektrondy jáne qaǵaz formaty ótinishter boıynsha júzege asyrylady. Bul rette Bas prokýrordyń qabyldaýyna jazý aryz berýshige Bas prokýror orynbasarynyń sol másele boıynsha ótinishti qanaǵattandyrýdan bas tartý týraly jaýaby bar bolǵanda ǵana júrgiziledi. Sondaı-aq, sheshim qabyldaý prosesine aralaspaý maqsatynda sotqa deıingi tergep-tekserý satysyndaǵy jáne sottardaǵy ister boıynsha qabyldaý júzege asyrylmaıdy.
Budan basqa, sol másele boıynsha buryn Bas prokýrormen jaýap berilgen jáne sot aktilerine shaǵym berý merzimin ótkizip alǵan adamdar Bas prokýrordyń qabyldaýyna jazyla almaıdy. Bıyl osy kezge deıin Bas prokýrordyń jeke qabyldaýynda barlyǵy 84 azamat pen zańdy tulǵalardyń ókilderi bolǵan. Al Bas prokýrordyń orynbasarlary 92 azamat pen zańdy tulǵalardyń ókilderin qabyldaǵan.
Sot aktisimen nemese memlekettik organ basshylarynyń áreketterin daýlaý máselesi keıbir jaǵdaılarda jergilikti prokýrorlarmen durys sheshilmegen soń, Bas prokýrordyń qabyldaýyna júginýshi azamattardyń sany da kóbeıe túsýde. Bıylǵy jyly ótinishterdi tıisti deńgeıde qaramaǵany úshin prokýratýra organdarynyń 13 qyzmetkeri tártiptik jaýapkershilikke tartyldy.
Zaman talabyna saı qaı salada bolsyn jańa tehnologııa-lar qoldanylýda. Beınekonferensbaılanys quralynyń kómegimen qabyldaýǵa jazylǵan azamattar «on-line» rejiminde Astana qalasyna kelmeı-aq, Bas prokýrormen sóılesip, ótinish mánin baıandaýyna múmkindik bar. Osyndaı tártippen óńirlerden 5 azamat júgingen.
Atalǵan jeke qabyldaýda 10 shaǵym qanaǵattandyrylǵan. Barlyǵy 4 azamattyq, 2 qylmystyq is boıynsha sot aktileriniń zańdylyǵyn qadaǵalaý jaıly ótinishter qoldaý tapqan. Máselen, laýazymdyq ókilettigin teris paıdalanǵany (QK-niń 307-baby 1-bóligi) jáne qyzmettik jalǵandyq jasaǵany (QK-niń 314-baby 1-bóligi) úshin sottalǵan G.Motına Bas prokýrordyń jeke qabyldaýyna júgingen.
Bas prokýratýranyń qyzmetkeri Syrym Aqbaevtyń jete zerdeleýimen G.Motınanyń memleket múddesine zalal keltirmegeni, aqsha qarajattaryn uıymnyń maqsattary men mindetterine sáıkes keletin is-sharalarǵa jumsaǵany anyqtalǵan. Al ol «Kolos» balalar mádenı-saýyq ortalyǵy» MK QK-nyń dırektory bola tura múgedek balalar sharasyna bólingen qarajatty basqa maqsatqa jumsady degen jeleýmen sottalǵan.
Jábirlenýshige qala ákimdigi tarapynan qandaı da bolmasyn materıaldyq zalal kelgendigi jóninde talap qoıylmaǵan. Sottalǵan, G.Motına barlyq is-sharalarǵa qarajat bóline bermegenin, sondyqtan atalǵan is-sharalardy ótkizý úshin aqshany basqa kózden alǵanyn teriske shyǵarmaǵan jáne basqasha isteýge múmkindigi bolmaǵanyn kórsetken. Ákimdik atalǵan is-sharalardy josparǵa engizbegen, qarajatty memlekettik merekeler men ataýly kúnderdi ótkizýge bólmegen. Sondyqtan, G.Motına óziniń mindetin atqarý úshin osyndaı qadamdar jasaýǵa májbúr bolǵan.
Al onyń jalǵan qujattardy jasaý sebebi qala ákimdiginiń jospardan tys is-sharalarǵa qarajatty bólý boıynsha jumysty tıisti túrde uıymdastyrmaýynan bolǵan. Sottalǵan G.Motınaǵa qatysty úkimdi Bas prokýror qarap, onyń áreketinde qylmys quramy bolmaǵany anyqtalady. Sóıtip, Joǵarǵy Sot sottalǵan G.Motınany aqtady.
Sonymen qatar, Ý.Erǵalıevanyń Astana qalasy ákimdiginiń áreketi jaıly ótinishi qaralyp, onyń turǵyn úı kezegine qatysty quqyǵy buzylǵandyǵy anyqtaldy.
Onyń óz kezegin memlekettik turǵyn úı qorynan turǵyn úıge muqtajdar tizimine aýystyrý týraly qaýlyny zańsyz dep taný jónindegi talaby sotpen qanaǵattandyrýsyz qaldyrylǵan.
Ý.Erǵalıeva «Turǵyn úı qarym-qatynastary týraly» zań talabyna sáıkes turǵyn úıge muqtaj mártebesin joǵaltpasa da, ákimdik onyń kezegin neǵurlym kesh merzimge aýystyrǵan. Bas prokýrordyń narazylyǵymen sot aktileriniń kúshi joıylyp, Ý.Erǵalıevanyń turǵyn úı kezegi qalpyna keltirildi. Sonymen qatar, ÁQBtK-niń 610-baby 1-bóligimen (jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý erejesin buzý) ákimshilik jaýaptylyqqa tartylǵan S.Týzıkov jeke qabyldaýǵa júgingen. Bas prokýror aryzdanýshyny tyńdap, onyń ýájderi dáleldi degen qorytyndyǵa kelip, kassasııalyq narazylyq daıyndaýdy tapsyrdy. Ákimshilik is qujattary zerdelenip, birinshi jáne apellıasııalyq sot satylary (Jambyl oblysy) barlyq mán-jaılarǵa quqyqtyq baǵa bermegeni, S.Týzıkovtyń dálelderi nazarǵa alynbaǵany anyqtaldy. Sóıtip, sot aktilerine narazylyq keltirilip, ol qanaǵattandyrylyp, is jańadan qaraýǵa jiberildi.
Osy atalǵan mysaldar Bas prokýrordyń aryzdanýshylarmen jeke kezdesý barysynda olardyń túıindi máselelerin tarqatýǵa múmkindik berip otyrǵanyn kórsetedi. Bas prokýror aryz-shaǵymdardy qaraý prokýrorlardyń negizgi mindetteri ekenin, oǵan salǵyrt qaraýǵa bolmaıtynyn udaıy eskertip, adam quqyǵyn qorǵaýdy qatań talap etýde. Osy maqsatta ol ár jeke qabyldaý kezinde prokýrorlarǵa aryzdanýshylarmen áńgimelesip, máseleniń tórkinine kóz jetkizip, olardyń paıymyna jete nazar aýdaryp, zań turǵysynda baǵa berip, jańa kózqaraspen qaraýdy jáne jaǵdaıǵa taldaý jasaýdy usynady. Jeke qabyldaýdan túsken ótinishterdi jan-jaqty, tolyq jáne shynaıy qaraý úshin ony buryn qaraǵan qyzmetkerlerge bermeýdi tapsyrady.
Alaıda, Bas prokýrordyń barlyq narazylyqtary sotpen qoldaý tabady degen qate túsinik bolmaý kerek. Sebebi, negizinen narazylyqty Joǵarǵy Sot qarap, óz quzyretiniń sheginde sheshim qabyldaıdy. Narazylyq qanaǵattandyrýsyz qaldyrylǵan jaǵdaıda zańdy kúshine engen sot sheshimin talqylaýǵa eshkimniń quqysy joq jáne ol talqylanýǵa jatpaıdy.
Saǵatbek SÚLEIMEN, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń aǵa kómekshisi