Sál sheginis jasasaq, qazaqty basqalarǵa bilgizý, qazaqtyń atyn shyǵaryp tanytý Qadyrdyń aldyndaǵy tolqyn-tolqyn taǵdyrly aǵalardyń da negizgi maqsat-murattarynyń biri bolǵanyna kózimiz jete túspek. О́tken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldarynda ór daýysty Qasym aqyn: «Eı, tákappar dúnıe, Maǵan da bir qarashy. Tanısyń ba sen meni, men qazaqtyń balasy!» dep úlken tebirenispen, namysty tektilikpen jyrlaǵany osyny ańǵartady. Jetpisinshi jyldardyń basynda qurmetti ustazymyz, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, belgili ádebıet zertteýshisi Belgibaı Shalabaevtyń aıtqan bir áńgimesi esimde. Ol kisi Uly Otan soǵysy kezindegi bir urysta erlik jasap kózge tússe kerek. Soǵan rıza bolǵan komandıri ásker sapynyń aldynda alǵys jarııalap, óziniń qaı ult ekenin suraıdy... «Men – qazaqpyn!» deıdi, maqtanyshpen aıtady. Biraq komandır de, sol aradaǵy basqalar da qazaqty bilmeıdi, ondaı ulttyń barynan beıhabar bolyp shyǵady. Buǵan nazalanǵan Belgibaı aǵamyz endi qazaqtyń ataqty adamdaryn eske túsirip aıta bastaıdy. Shoqan Ýálıhanov, Abaı Qunanbaev, Ybyraı Altynsarın. Olar jaıly da estimegen. Ol kezde halyq jaýy sanatyndaǵy Sáken Seıfýllın, Ilııas Jansúgirov, Beıimbet Maılınderdiń atyn da ataýǵa bolmaıdy. Sábıt Muqanov pen Muhtar Áýezovti de bile qoımaıdy. Sodan, «Qınalǵan Jambyl jeri osy» degendeı, týǵan halqynyń jalpaq qaýymǵa máshhúr birde-bir adamyn taba almaı ári namystanyp, ári qatty qysylǵan aǵamyzdyń aýzyna des bergende Jambyl túsipti. Jambyl aqynnyń «Lenıngradtyq órenim» óleńiniń «Pravdada» basylyp, radıodan oqylyp, dúrkirep turǵan kezi. О́zi de qýanyp ketip: «Jambyla Jabaeva znaete?!» depti. Sol sátinde komandır de, soldattar da: «Znaem, znaem!» dep shýlap qoıa beripti. Sonda maqtanyp mereılengen jaýynger aǵamyz: «Vot, ıa – kazah!» degen eken sańqyldap. Iá, ulttyq sezim óte názik nárse. Barlyq zamandarda solaı bolǵan. Ulttyq sezimmen oınaýǵa bolmaıtynyn Keńes Odaǵynyń úlken saıasaty, ásirese, Uly Otan soǵysy jyldarynda jaqsy túsingen, ulttyq sezimdi óz paıdasyna jaratqan. Qazaqtyń ejelden batyr halyq, júrek jutqan er halyq ekendigin, basqynshylarǵa qarsy qaharmandyqpen shaıqasyp jatqandyǵyn aıtyp «Pravda» gazetinde madaq maqalalar jarııalatqan. Sóıtip, qazaq jaýyngerleriniń rýhyn kótergen, erlikke úndegen. Qan maıdanda qazaqtyń da atoı-dabyly, batyrlary tanylyp, Baýyrjan Momyshuly, Málik Ǵabdýllın, Qasym Qaısenov, Talǵat Bıgeldınov, Mánshúk pen Álııa syndy erlerimiz qazaqtyń kim ekenin bilgizgen, «Qazaq osy eken ǵoı!» degizgen. Birde ǵulama ǵalym, áıgili akademık Qanysh Sátbaev Keńes eliniń bir mártebeli delegasııasynyń quramynda Anglııaǵa barypty. Neshe kúngi áńgime, jıyndarda ol kisiniń paıym-parasatyna qosa túr-tulǵasyna da súısinip tańyrqaǵan aǵylshyn lordtary: «Sátbaev myrza! Siz qazaq halqynyń ókili ekensiz. Aıtyńyzshy, barlyq qazaqtardyń boıy osy siz sııaqty bıik bolyp kele me?» dep surapty. Sonda Qanekeń ulyq boıyn kishik ustaı jymıyp: «Meniń halqym menen áldeqaıda bıik. Solardyń ishindegi eń boıy kishisi men bolamyn» degen eken. «A-a, solaı ma?» dep tákappar da talǵampaz aǵylshyndar qatty tańdanypty. Qanysh aǵamyzǵa qarap qazaq halqyn elestetipti. Oıyn da, boıyn da! «Qazaq degen halyq osyndaı eken ǵoı!» degen pikir qalyptastyrypty. Qazaǵymyzdy, halqymyzdy jahanǵa jaqsy jaǵynan tanyta júrýdiń bir asyl úlgisi osyndaı bolar. Osy oraıda kezinde keskin-kelbetimen, tektiligimen Galına Serebrıakovadaı degdar sulýlardy suqtandyrǵan taǵy bir kemel qazaq Sáken Seıfýllındi qalaı aıtpaı tura alamyz. Syrbaz aqyn Syrbaı aıtsa aıtqandaı, jyrlasa jyrlaǵandaı: «О́limge jan ekensiń qııa almaıtyn, О́leńniń qushaǵyna syıa almaıtyn. Qazaqty kórgiń kelse, mine, osy dep, Kórsetse jer júzine uıalmaıtyn!» Iá, qazaq osy!.. deımiz taǵy da. Qazaqtyń tal boıynda da, bolmys-tabıǵatynda da, tarıhynda da halqymyzdyń búgingi urpaǵy, búgingi Alash balasy uıalatyndaı, namystanatyndaı, qorlanatyndaı eshteńe joq. Tula boıy turǵan qalpymyzben, qara tyrnaǵymyzǵa sheıin qazaqpyz. Dástúr-saltymyzben, tilimizben, dilimizben, ánimizben, jyrymyzben. Toıshyldyǵymyzben, qonaǵýarlyǵymyzben. Ashyq jarqyn qabaǵymyzben, tipti, ańǵaldyǵymyzben de qazaqpyz. Álqıssada keltirgendeı, «Qazaq osy!» dep sheteldik meımanǵa tanystyrǵanda Qadyr aqyn da týǵan halqynyń osyndaı kópshildik, adamzattyń bárin baýyr sanaıtyn bekzat qasıetterin basa aıtqan bolatyn. Ras, qazir qazaqtyń toıshyldyǵy – oıshyldyqqa, ańǵaldyǵy – aqylmandyqqa ulasyp bara jatqandaı. Dálirek aıtsaq, toı da bar, oı da jetkilikti. EKSPO toıyn taǵylymdy oımen, tamasha órnekpen ótkizip jatýymyz sonyń dáleli.
Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan»