Elbasynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan «Nurly jerdiń» bastalǵanyna bir jyl da bolǵan joq. О́tken jyldyń sońynda ǵana halyq úshin baspananyń qoljetimdiligin arttyrýdy maqsat tutqan baǵdarlama Úkimette bekitilgen-di. El úmit artyp otyrǵan baǵdarlamanyń qalaı júrgizilip jatqanyna toqtalaıyq.
«Nurly jerdi» júzege asyrýǵa «Báıterek» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ-tyń enshiles uıymdary qatysýda. Baǵdarlama birneshe baǵyt boıynsha júrgizilýde. Birinshiden, ıpotekalyq nesıelendirýdiń qoljetimdiligin arttyrý kózdelgen. Ol úshin qazirdiń ózinde jyl saıynǵy syıaqy mólsherlemesi 7%-dan aspaıtyn sýbsıdııa da bólinip jatyr. Bul maqsatqa memlekettik bıýdjetten 10 mlrd teńge bólingen. Mol qarajatty ıgerýmen «Qazaqstannyń ıpotekalyq kompanııasy» AQ – ıpotekalyq uıymy aınalysady. Qarjyny ATF Bank, Sberbank, Bank SentrKredıt syndy ekinshi deńgeıli bankter halyqqa jeńildetilgen nesıe túrinde usynýda. «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki», «Sesnabank», «Tengri Bank» AQ syndy qarjy uıymdary da jumyldyrylýda.
Ekinshiden, turǵyn úı qurylysymen aınalysatyn kompanııalardy qyzyqtyrý tetikteri jolǵa qoıyldy. Ol úshin qurylys kompanııalarynyń bankterden alǵan zaımdary bıýdjet esebinen sýbsıdııalanady. Al kompanııa salǵan úılerdiń bir bóligi «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ salymshylaryna berilýi kerek.
Memleket ekinshi deńgeıli bankterdiń jańa turǵyn úı salýǵa beretin nesıeleri boıynsha paıyzdyq mólsherlemeniń bir bóligin sýbsıdııalaýda. Ol úshin 2017 jylǵy bıýdjetten 11 mıllıard teńge bólinip otyr. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekterine súıensek, bul tásil qosymsha 600 myń sharshy metr turǵyn úı qurylysyn qarjylandyrýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, baǵdarlama aıasynda halyqty jaldyq baspanamen qamtamasyz etý, úlestik turǵyn úı qurylysyn qoldaý syndy baǵyttarǵa da basymdyq berilgen. Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty halyqqa Joldaýynda ekonomıkanyń tolyqqandy draıveri retinde qurylys sektoryn odan ári damytý mindeti júktelgeni belgili. «Nurly jer» baǵdarlamasy osy sektordyń damýyna da yqpal etedi dep josparlanyp otyr.
2017-2031 jyldar aralyǵyn qamtıtyn «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 15 jylda 1,5 mıllıonǵa jýyq qoljetimdi turǵyn úı salý josparlanǵan. Baǵdarlamany ázirlegen Ulttyq ekonomıka mınıstrligi ekeni belgili. Osy mınıstrliktiń Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń tóraǵasy Marhabat Jaıymbetovtiń aıtýynsha, bıylǵy jyly baǵdarlama kómegimen turǵyn úı alýǵa shamamen 8 000 ıpotekalyq qaryz berý josparlanǵan. Iаǵnı, bankter eń kóp degende 17% syıaqy mólsherlemesimen ıpoteka berse, memleket syıaqy qunynyń 7%-yn jabýdy moınyna alady. Bul eldiń suranysyn arttyrýǵa yqpal etetini sózsiz.
Taǵy bir aıta keterligi, «Nurly jer» baǵdarlamasy elimizdiń árbir azamatyna 10 sotyq jer bólý máselesin sheshedi. Bul týraly Marhabat Jaıymbetovtiń «Eldiń árbir azamatynyń jer zańnamasymen reglamenttelgen jeke turǵyn úı qurylysyna ákimdik ınjenerlik ınfraqurylym tartqan 10 sotyq jerdi tegin alýǵa quqy bar. 10 sotyq jer alý úshin ákimdikke ótinish berý kerek, ıaǵnı jer telimine kezekke turý kerek» degen sózin tilge tıek eteıik.
Sonymen, jolǵa qoıylǵanyna jarty jyl bolǵan baǵdarlama qalaı júzege asyrylyp jatyr? Qansha baspana berildi?
Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan azamattarǵa arnalǵan arendalyq turǵyn úıler salý úshin 25 mlrd teńge bólingen. 25 mlrd-tyń 6 mlrd-y aımaqtarǵa aýdarylǵan, qalǵan qarjy birtindep beriledi.
– Osyǵan deıin aýdarylǵan aqshaǵa 5 936 páterdiń qurylysy bastaldy. Jyl sońyna deıin onyń 2 687-si paıdalanýǵa beriledi,– deıdi Jeńis Qasymbek.
Arendalyq páterler ákimdik kezeginde turǵan azamattarǵa tıesili. Kezekte múgedekter men asyraýshysy joq adamdar birinshi tur. Olarǵa beriletin baspananyń baǵasy da aıtarlyqtaı arzan. Mysaly, 50 sharshy metrlik páterdiń aılyq jalǵa alý quny 5 myń teńge shamasynda.
Bıyl jeke turǵyn úı salý úshin 60 myńǵa tarta jer telimi taratylmaq. Ol da oblys ákimdikterinde túzilgen tizim boıynsha júrgiziledi. Sý, jaryq, jol syndy ınfraqurylym, ınjenerlik jelilerdiń tartylýy ár óńirde ártúrli bolýyna baılanysty, beriletin jer telimderiniń sany da oblystarda ártúrli. Mańǵystaýda – 15 myń, Aqtóbede 11 myń jer telimi beriledi degep josparlanǵan. Al Qostanaı (820), Shyǵys Qazaqstan (854), Pavlodar (413) oblystarynda bul kórsetkish aıtarlyqtaı tómen.
«Nurly jer» aıasynda kottedj qalashyqtary salynyp jatqanyn da aıta keteıik. Bıýdjet qarjysyna boı kótergen úıler turǵyn úı jınaq júıesi aryqyly satylady. Bıyl elimizdiń 4 oblysynda bas-aıaǵy 1193 kottedj salynýǵa tıis.
Aldaǵy úsh jylda «Báıterek» basqarýshy holdıngi 133 mlrd teńge, «Samuryq-Qazyna» UÁQ 97 mlrd teńge qarajatty jergilikti ákimdikterge aýdarady. Osynsha qarjyǵa ákimdikter «revolevrlik» ádispen úı salatyn bolady. «Revolverlik» ádistiń mán-jaıyn aıta keter bolsaq, ákimdik joǵaryda aıtylǵan qarajatqa salynǵan úılerdi ıelerine tapsyrǵan soń, salymshylardan túsken aqshaǵa taǵy da úı salýdy jalǵastyra beredi. Osylaısha, keıingi transh aldyńǵy shyǵyndardyń ornyn toltyryp otyrady.
– Qazirdiń ózinde ákimdikterge «Báıterek» holdıngi arqyly 67 mlrd teńge aýdaryldy. Aǵymdaǵy jyly bul qarjyǵa 8 505 páter salynady dep josparlanǵan. Jarty jylda 1 686 páter berildi. Jazda qurylys qyzatynyn eskersek, jyl sońyna deıin jrspar oryndalýǵa tıis, – deıdi Ulttyq ekonomıka mınıstri Jeńis Qasymbek.
Búgingi tańda «Nurly jer» boıynsha qolǵa alynǵan jumystar jemisin bere bastady deýge tolyq negiz bar. Máselen, Pavlodar oblysynda 2020 jylǵa deıin 1 mln-nan astam sharshy metr turǵyn úıdi, onyń ishinde 4 909 nesıelik páter jáne 868 arendalyq páter paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Jambyl oblysy jer qatynastary basqarmasynyń habarlaýynsha, bıyl kezekte turǵan azamattardyń suranysyn óteý úshin 2 247 gektar jer beriledi. Ońtústik Qazaqstan oblysynda jalpy aýmaǵy 31,6 myń sharshy metrge teń, árqaısysynda 11 páteri bar 11 úı jaqyn arada tapsyrylýǵa tıis. Osy tektes derekterdi elimizdiń barlyq óńirlerinen keltirýge bolady.
Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń málimetinshe, «Nurly jer» boıynsha bıylǵy jyldyń sońyna deıin bas-aıaǵy 10 mln-nan astam sharshy metr, ıaǵnı 100 myń baspana salynýǵa tıis. Baǵdarlamada qamtylǵan 15 jylda 1,5 mln adam baspanaly bolady. Taıaý 5 jyl ishinde 500 myńnan astam adam zańdy baspanasyna ıe bolmaq. Páterde turýdy emes, óz betinshe úı salýdy qalaıtyndar úshin 664 000 adamǵa 10 sotyqtan jer beriledi. Qazaqstandyq ıpotekalyq kompanııa men «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ arqyly 35 000 arendalyq baspana, 280 000 nesıelik úı beriledi, 521 000 kommersııalyq turǵyn úı ıpoteka arqyly usynylady. 2017 jyl men 2021 jyl aralyǵynda baǵdarlamany iske asyrý úshin qajetti qarajat kólemi 1,548 trln teńgeni quramaq. Úkimet bul qarajatty bólý jaǵyn da qarastyrǵan.
Jalpy, «Nurly jer» turǵyn úı qurylys baǵdarlamasyn júzege asyrý – Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda alǵa qoıylǵan mindetterdiń biri. Elbasy Joldaýynda bul týraly: «Meniń tapsyrmam boıynsha bıyl «Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasy iske asyryla bastaıdy. Ol asa mańyzdy mindetti oryndaýǵa – aldaǵy 15 jylda 1,5 mıllıon otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dep taıǵa tańba basqandaı kórsetilgen.
«Úıi bardyń – kúıi bar» degen aksıomany alǵa tarta otyryp, elimidiń árbir azamatynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa atalǵan baǵdarlamanyń áleýeti jetedi deýge bolady.
Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»