Birtektilik pen birlik

«Qazaqstandyqtar – bola­shaǵy bir­tutas ult. Qazaqstandyq  bir­tektilikti odan ári nyǵaıtý qajet. Barlyq azamat­tar quqyq­tyń bir kólemin paıdalanýy, jaýap­kershiliktiń bir júgin arqa­laýy jáne teń múmkindikke qol­je­timdilikti ıelenýi kerek. Biz ózimizdiń turaqtylyq jáne ke­lisim modelin damytýda aı­tarlyqtaı tabystarǵa jettik», degen edi Elbasy N.Nazarbaev. Osy ta­lapty is­ke asyrýǵa yq­pal ete­tin atalmysh  re­­forma tú­be­­geı­li ózgertýlerdiń tór­­tinshi baǵy­ty bolyp tabylady. Mun­­da jal­py­adam­zattyq qundylyq­tar sheń­berinde barlyq qazaq­stan­dyq­tarǵa ortaq «Máńgilik el» ıdeıasyna erekshe mán berilgen. Sonyń ishinde Qa­zaqstan halqy Assambleıasynyń «Úl­ken el – Úlken otbasy» jobasy halyq arasynda keńinen taralyp, qazaq­stan­dyqtardyń qoldaýyna ıe bolýda. Osy baǵytta uıym­das­tyrylyp júr­gen barlyq sharalar Qazaq eliniń sáý­leli shańyraǵynyń astynda El­ba­­synyń bolashaqtyń birtekti ultyn qurý týraly talabynyń oryndalýyna yqpal etedi.  Oǵan bıylǵy shilde aıynda Astana qalasynda ótkizilgen Qazaqstan etnostyq teatrlarynyń V res­pýblıkalyq festıvalin de en­gizýge bolady. Bul is-sharanyń maq­saty eldegi et­nostardyń bir­tektilikti qurýyna yq­pal etetin mádenı jáne tildik alýan túr­­­li­ligin saqtaý, etnosaralyq tózim­dilikti nyǵaıtý, Qazaqstan halqynyń máde­nıetaralyq baılanystardy odan ári damytýǵa baǵyttaldy. 

Festıvalǵa qa­tysqan qa­zaq­­stan­dyq etnostyq teatrlar­dyń qatarynda res­pýblıkalyq akademııalyq nemis drama teatry, respýblıkalyq aka­de­mııalyq koreı mýzykalyq kome­dııa teatry, Q.Qo­ja­mııarov atyn­daǵy respýblıkalyq uıǵyr aka­demııalyq mýzykalyq-ko­me­dııa teatry, Astana jastar teatry, Aqmola oblystyq orys dra­ma teatry, Ońtústik Qazaq­stan oblystyq ózbek drama teatry, Astana qalasy ákimdi­giniń M.Gorkıı atyndaǵy Mem­le­ket­tik akademııalyq orys drama teatrlary bolyp, olar Á.Kekilbaevtyń, A.Ostrovs­kıı­diń, L.So­lovevtiń, I.Gete­niń, Soı En Gyn­nyń shyǵar­malaryn sahnalady.  

Adamdardyń birtekti bolyp uıy­sýyna, biregeı maqsatqa jumylýyna áser etetin ortaq tabys, ortaq jeńis eke­ni belgili. Búgingi qazaqstandyqtar tola­ǵaı tabystarǵa qol jetkizip júrgen sport­shy­larymyzdy jappaı maqtan etip, olardyń esimderin jas urpaqtyń júrekterine túıip júrgenderin kórgende de qýanysh sezimine bólenesiń. Máselen, kúni búginge deıin kásibı boksta joıqyn jeńisterimen tanylǵan ataqty jerlesimiz, barlyq qazaqstandyq jas jetkinshekterdiń kýmıri – Gennadıı Golovkınniń A­s­sam­bleıanyń HH sessııasynda aıtqan: «Meniń ákem – orys, sheshem – koreı, ózim – qazaqpyn, al bar­­lyq jeńisterimdi men ózim­niń elime, halqyma, Prezı­den­time arnaımyn», degen sóz­de­ri jurttyń báriniń de jú­re­gine jyly tıdi. Osyndaı ortaq maqtanyshtarymyzdyń qata­ry­na aspan asty elindegi mıllıard­tardyń júregin jaýlap alǵan ataqty ánshimiz Dımash Qudaıbergendi de qosýǵa bolady. 

Búgingi kúni onyń esimin de barlyq qa­zaqstandyq jetkinshekter maqtan tutyp, júrekterine túıip alǵan. Astanada bol­ǵan konsertine qazaqstandyq barlyq etnostardyń ókilderi de talasa-tarmasa baryp jatqandaryn kórip, ulttyq birtektiliktiń kórinisi osyndaı-aq bolar dep qýandyq.   Ulttyń uıysýy jetistik pen jeńiste ǵana emes, ortaq qaıǵy men ortaq qa­si­retterde de kórinedi. Ondaılardyń betin aýlaq qylsyn desek te keı-keıde ot pen sýdan, zilzala men jol apattary­nan keletin keselder halqymyzdyń basy­na aýyr qasiretter tóndirip ketedi. Mine, osyndaıda da qazaqstandyq birtutas­tyq­­tyń kórinisin aıqyn kórip qalamyz. Sýǵa batyp bara jatqan qazaq balasyn qut­qarǵan orys jigiti nemese jalyn­daǵan órttiń ortasynda qalǵan orys ne­­mese basqa etnos búldirshinderin basyn báıgege tigip qutqarǵan qazaq jigiti jáne t.b. týraly estip-bilgende erek­she qýa­nyp qalasyń. Bul da sol – bir-biri­mizdi bólmeı, biregeı ult bolyp uıysa bas­taǵanymyzdyń kórinisi sııaqty. 

Ortaq qasiretterdiń qataryna ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldary myń­da­ǵan adamdardy jazyqsyz jazaǵa ushyrat­qan repressııany da ataýǵa bolady. Qa­zaq­standa ǵana emes, burynǵy KSRO qolas­tynda turǵan júzdegen halyqtardyń uldary men qyzdary jazyqsyz jazaǵa ushyrap, qandy ımperııanyń nyǵaıýy úshin, jeke adamnyń bıliginiń bekı túsýi úshin qurban bolyp, azappen óltirildi nemese uzaq jyldar lagerlerde azap shekti. Sonyń birshamasy Qazaq­stan aýmaǵynda ornalasqan «Kar­lag», «Steplag», «ALJIR»-de boldy. Sondaı-aq, tutas halyqtar týǵan jer­lerinen kóshirilip, aýyr da azapty sapar keship, Qazaqstanǵa júk vagondarymen jetkizildi. Qazaqstan halqy Assambleıasy osy qýǵyn-súrgin men ashar­shylyq qurbandaryn eske alý maq­satymen jyl saıyn halyqaralyq «Tarıh­tan taǵylym – ótkenge taǵzym» atty forým ótkizip, onda qurbandardy eske alyp, olardyń rýhtaryna taǵzym etýdi udaıy uıymdastyryp keledi. Halyq­aralyq deńgeıde ótetin bul shara­lar da qazaqstandyqtardyń uıysa túsýine yqpal etip, qasiretti zulmattyń zardaptaryn eske alyp, endi qaı­ta­lan­baýyn tilegen ortaq nıettestik ózara uıystyrýda. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: «Árbir jurt tarıhtan ózinshe taǵylym alady. О́tken HH ǵasyr halqymyz úshin qasiretke toly, zoba­lań da zulmat ǵasyr boldy. Biz tarıh­tyń sabaǵyn aıqyn túsinýimiz kerek», degen sózderin basshylyqqa alǵan fo­rýmdy uıymdastyrýshylar ózderi­niń úndeýlerinde: «Tarıhı zerde ha­lyqtyń qoǵamdyq sanasynyń negizgi quramdas bóligi bolyp tabylaty­nyn atap aıtamyz! Eske alý kúni – Qazaq­stannyń kópetnosty jasampaz halqy­nyń ortaq tarıhyn qurmetteýi jáne este saqtaýy. Eske alý kúni – mıllıondaǵan adamdardyń ómirin qurban etken to­talıtarlyq rejimnen shyǵýdyń sımvoly. Qazaqstan halqy úshin Eske alý kúniniń maǵynasy tereń. Árbir etnos, árbir otbasy totalıtarlyq júıeniń zaýalyna ushyrady. Árbir qazaqstandyqtyń azamattyq paryzy – sol qasiretti ke­zeńniń tarıhı taǵylymyn óskeleń ur­paqtyń sanasyna jetkizý, birlik pen kelisimdi qasterleýge baýlý» dep atap kórsetti. 

Sol zobalań jyldarda qazaq halqy jer aýdarylǵan 1,5 mln nemis, polıak, koreı, cheshen, túrik, grek jáne basqa da etnostardyń ókilderin baýyryna basty. Sodan beri bizdiń qasıetti jeri­mizde barlyq etnostardyń tatýlyq pen birlikte ómir súrýiniń negizderi qalandy. Búgingi kúni Qazaqstanǵa sol náýbetpen kelgen etnostardyń urpaqtary qazaq halqyna rızashylyǵy men alǵysyn aıtyp jatady. Bul da bolsa bizdiń ulttyq birtektiligimizge qyzmet etip otyrǵan tolymdy faktor. Qazaq «taspen urǵandy aspen ur» dep júrip, óziniń bolashaǵyna, keler urpaǵyna ejelden jaıly ómir, beıbit turmystyń negizin qalaǵan. Kekshildikti kópshildikke, ashýdy aqylǵa jeńgizýiniń jáne osyndaı keńpeıiliniń arqasynda qazaqtyń nesibesi de molaıyp, eli aman, jurty tynysh bolyp, bolashaqqa batyl qadam basyp keledi.

Aıta ketetin jaıt, osy reformany zań­namalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin Qazaqstan Parlamenti birshama zańdar qabyldady. Sonyń ishinde «Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy» týraly zań­ǵa uıymnyń ınstıtýttyq rólin kú­sheıtetin, qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlik úshin jaǵdaılar jasaıtyn túzetýler engizildi. Sondaı-aq, «Qaıyrymdylyq týraly» jańa zań ilespesimen birge qabyldandy. On­da Ult josparynyń osy qadamyn júze­ge asyrýdy kózdep, qaıyrymdylyq ister­di júzege asyrýdyń quqyqtyq negiz­deri halyqaralyq standarttarǵa sáıkes­ten­dirildi.  

Birtektilik pen birlik qadamyn iske asyrýǵa berik quqyqtyq negiz bolatyn ózgeris «Memlekettik rámizder týraly» zańǵa engizilgen tolyqtyrýlarda aıqyn kórindi. Munda Qazaqstan Respýb­lı­kasy Úkimetiniń memlekettik rámizderdi paıdalaný tártibindegi quzyreti naq­ty­lanǵan. Sondaı-aq, zańda Qarýly Kúsh­terdiń quramalarynda, áskerı bólim­der­de Memlekettik Tý men Eltańbany paı­dalaný (ornatý, ornalastyrý) tárti­bi jalpy áskerı jarǵylarǵa sáıkes aıqyn­dalatyny jáne t.b. kórsetilgen.

Sóıtip, Ult josparynyń tórtinshi ba­ǵy­tyn iske asyrý birizdilikpen júr­gizilip keledi. Onyń nátıjeleri búgin­gi kúni jappaı kórinis berip, eldiń tutas­tyǵy men tynyshtyǵyna eleýli úles qo­satyndyǵyn kórsetýde.

Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»