Kedergisiz ómir keleshegi

S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pav­­lodar memlekettik ýnıver­sıte­tinde «Múmkindigi shekteýli jan­dar­dyń turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa arnalǵan» ónertap­qyshtar marafony ótti. Maqsaty – múgedekter úshin kedergisiz ómir jasaý. Marafonǵa elimizdiń jo­ǵary oqý oryndarynan kelgen 8 komandaǵa birikken stýdentter, ja­ńa­lyq jasaýshy ınjenerler, óner­tapqyshtardan turatyn qazaq­standyq meıkerler toby qatys­ty. Osy shara barysynda qaty­sý­shylar jeńil júre alatyn arba­lar jasaý jobasyn júzege asy­rý­dy, avtomattandyrylǵan tamaq­tandyrýshy, maman­dandy­ryl­­ǵan pernetaqta sııaqty basqa da quraldar oılap ta­bady. Bul quryl­ǵylar múmkin­digi shek­teýli jan­dardyń ómir sapasyn jaq­sartyp, senim­di­likke jete­leıdi. Uıymdasty­rý­shy­lardyń aı­týynsha, meıkatonnyń basty aıyr­mashylyǵy, qajetti jabdyq­tardy jasaǵan kezde olarǵa shyn máninde múmkindigi shekteýli jandar qolǵabys etip, ózderi úshin jasalatyn buıymdardyń kem-ke­tigin túzep, tipti keıde je­til­diretin tustaryn aıtyp, kómek beredi. Atalǵan pro­totıp­ter shyn máninde paıdaly ári qol­­jetimdi quralǵa aına­lýy múmkin. Al, meı­kerler ko­mandasy sátti star­tapy bar áleý­mettik kásipker­lerge aınalmaq. 

Tikkun Olam Makers jobasy aıasynda ótip jatqan óner­tap­­qysh­tar marafonynda Ma­hambet О́te­mis­uly atyn­daǵy Batys Qazaq­­stan memle­kettik ýnıver­sı­te­tiniń stýdentteri múmkindigi shek­­teýli jandarǵa arnalǵan ta­maq­taný qu­ryl­ǵysyn tanys­tyrdy. Tamaq­taný qurylǵysy júıke júıesi zaqymdanǵan jan­darǵa arnalǵan. Olardyń qoldary durys ustaı almaıdy, deneleri tolyq jetilmegen. Sol sebepten qoldyń kómeginsiz avtomatty túr­­de jumys isteıtin arnaıy qu­rylǵy oılap taýypty. Al, óner­­tapqyshtar marafony­na qatys­qan jergilikti stýdent­ter bol­sa, múgedek jandar úshin jasa­ǵan eden jýatyn quryl­ǵyla­ryn tanystyrdy. Quryl­ǵyǵa qu­byr­lardy sharnırmen bi­rik­tirip, onyń tabandaryna edende taımas úshin rezına kıgizedi. Oǵan eden jýatyn jumsaq qosymshasyn ornatady. О́zdigimen júrip-tura almaıtyn adamdar soǵan súıe­nip turyp-aq, eden jýa alady. Astana, Taraz, О́skemen jáne Se­meıden kelgen stýdentter birinshi toptaǵy múgedek Galına Sychevaǵa arnap jasandy aıaq qurastyrýǵa kiristi. Astanadaǵy Nazarbaev ýnıversıtetiniń robot tehnıkasy mamandyǵy boıynsha bilim alatyn stýdent Aıkórkem Jumajannyń aıtýynsha, Galına Sycheva pro­tez­di qaıtadan jeńil materıaldan jasap berýin ótinipti. Ol stýdenttermen birlesip, tıtan mate­rıalynan jasandy jumsaq pro­tez qurylǵysyn jasady. Pav­lo­darlyq Dmıtrıı Kýrıchev zaǵıp jandarǵa arnalǵan shkaf ja­saǵan. Shkaftyń tartpalary batyrma arqyly ózdiginen aına­lyp turady. Stýdentter ózderi jasaǵan jobalaryn qorǵap shyǵa­tynyna úmitti. О́ıtkeni, múgedek jandardyń ómir súrýine asa qajet jobalarǵa qarjylyq qoldaý kór­setiledi. 

Meıkaton kezinde ár koman­daǵa bekitilgen tizimge sáıkes, pro­­­totıp ázirleýge qajetti jab­dyqtar beriledi. Múmkindigi shek­teýli jandarǵa prototıpterdi ázir­leýge qajetti quraldardy bú­kil álem boıynsha zertteý ju­mys­tary men startaptardy qoldap kele jatqan Bosch Global. BOSCH kompanııasy usynyp otyr. Nemis kompanııalar toby – óndiris pen avtomobıl tehnologııalary, qaptaý tehnologııasy men qu­rylys taýarlaryn óndiretin jetekshi kompanııa. Álemniń 60 elinde 440 enshiles kásiporny ta­bys­­ty jumys isteıdi. 2014 jyldan beri uıymdastyrylyp kele jat­qan meıkatonnyń maqsaty – qoljetimdi baǵadaǵy jáne prototıp retinde bolashaqta jappaı óndirý úshin paıdalanylatyn paıdaly qural jasaý. Meıkatonnyń erek­sheligi – prototıpterdi ázir­leý kezinde ónertapqyshtarǵa múm­­kindigi shekteýli adamdar, ońal­­tý mamandary, psıhologtar, ónertabystardy saýdaǵa shyǵara alatyn mamandar, áleýmettik ká­sip­­kerler kómektesedi. Daıyn ónim­der múmkindigi shekteýli adam­­darǵa syılyq retinde beri­ledi.  – Múmkindigi shekteýli jan­dardyń ómirin jaqsartýǵa arnal­ǵan «TOM: Kazakhstan» jobasy Qazaqstanda alǵash ret ótýde. 2014 jyldan beri AQSh, Argen­tına, Ulybrıtanııa, Izraıl, Bra­zılııa, Kanada, Avstralııa men Vet­namda uıymdastyrylyp keledi, – deıdi Tel-Avıv ýnıver­sıteti kásipkerlik ortalyǵynyń dırektory Elena Dones.

Marafon qorytyndysynda Valerıı Lıtvınovtyń komandasy jasaǵan jobalary 1-orynǵa shyqty, D.Kýrıchev jasaǵan «qol­jetimdi» shkaf 3-oryn alsa, jer­gi­likti stýdentterdiń taǵy bir jobasy eden jýǵysh 2-oryn ıelendi. 

Farıda BYQAI,  «Egemen Qazaqstan» 

Pavlodar oblysy

Sýretterdi túsirgen  Rýfına TORPIShEVA