Soltústiktiń sybaǵaly syıy

Bıyl Soltústik Qazaqstan oblysy dıqandary buryn-sońdy bolmaǵan bitik egin ósirdi. Oblys boıynsha egistik­­tiń ár gektarynan 20 sentnerden ónim alynyp, memlekettiń qut qambasyna 8,5 mıllıon tonna qyzyl­jar­lyq altyn astyq tústi. Bul el Táýel­siz­diginiń 20 jyl­dyǵyna Sol­tús­­tik Qa­zaq­stan oblysy dı­qan­­da­ry­nyń tartqan shyn mánin­degi tolaǵaı tartýy edi. Oblystyń agrarlyq sala­sy óńir ekonomıkasynda eleýli oryn alady. Ústimizdegi jyl­dyń birinshi jarty jyl­dy­ǵynda aýylsharýashylyq qurylymdaryna jalpy qu­ny 3 mıllıard teńgeden astam 367 aýylsharýashylyq teh­nı­ka­la­ry satyp alyndy. Aý­ylsha­rýashylyq taýar ón­di­rýshi­le­­rine memlekettik qol­daý kór­­setý aıasynda bı­ylǵy jyly respýblı­kalyq bıýdjetten 6,6 mıllıard teń­ge qarjy bólindi. Bıylǵy jy­ly oblysta etti mal sha­rýashylyǵyn damytý maqsa­tynda túbegeıli betburys jasaldy. Osy maqsatpen sharýa qojalyqtaryna 710 bas etti kóp beretin nemistiń sım­­mental atty sıyr tuqymy satyp alyndy. Jyl aıa­ǵyna deıin «Sol­­tús­tik» ÁKK Germanııa­dan jáne Kanadadan 1 100 bas etti iri qara mal tuqymyn sa­typ almaq. Jyl basynan beri oblystyń aýyl­sha­rýashylyq salasyndaǵy jalpy ónim óndi­rý kólemi 58,4 mıllıard teńgeni qu­rady. О́tken 8 aıdyń ishinde oblys­taǵy ónerká­sip óndirisi 66,7 mıllıard teńge­niń ónimin ón­­­dirdi. Qaıta óńdeý óner­kásibi 49,5 mıllıard teńgeniń taýarlaryn shyǵardy. Soń­ǵy jyldary qarqyn ala bastaǵan oblys­tyń máshıne jasaý salasy 8 aıdyń ishinde 17,5 mıllıard teńgeniń ónimderin shyǵarǵan. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasy sheń­­­berinde bıylǵy jyly oblysta 11 iri óndiris orny iske qosylyp, 615 jańa jumys orny ashyldy. 8 aıdyń ishinde oblysta 31,5 myń sharshy metr turǵyn úı qurylysy paıdalanýǵa berildi. Bul ót­ken jyldyń sáıkes merzimimen sa­lys­tyr­ǵanda 125,3 paıyzǵa teń. Ústi­mizdegi jyly respýblıkalyq bıýdjet qarjysy esebinen Petropavl qala­synda 320 or­yndyq jáne Beskól aýy­lynda, Taıyn­sha kentinde árqaısysy 280 oryndyq bala­baqshalary paıda­la­nýǵa berildi. Memleket basshysynyń «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarla­masy boıynsha, oblys or­talyǵynda 1 aýysymda 500 adam qa­byl­daıtyn emhana, Ǵ.Músirepov aýdanyn­daǵy Novoıshımskıı selosynda 90 adam qabyl­daıtyn emhanasy bar 100 oryndyq týberkýlezge qarsy em jasaıtyn aýrýhana paıdalanýǵa berildi. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasy sheńberinde jyl basynan beri jalpy quny 13,6 mıllıard teńge bolatyn 4 ınves­tı­sııalyq iri joba iske qosyldy. Osy óndiris oryndarynda 1 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy. Táýel­siz­digimizdiń 20 jyldyǵy sheńberinde el­or­dada ótkizilip jatqan oblys kúnde­rine qyzyljarlyqtar mol tartý tara­lyǵymen keldi. Oblystyq aý­yl­sha­rýashylyq basqarmasynyń bólim bas­tyǵy Altynbek Abdýllaevtyń aıtý­yn­sha, qyzyljarlyqtar búgingi jármeń­kege jalpy quny 302 mıllıon teńgeden asatyn 811 tonna ártúrli azyq-túlik taý­­arlaryn jetkizipti. Astana qala­synyń «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵy mańyn­da­ǵy alańda qonys tepken Sol­tústik Qa­zaq­stan oblysynyń aýylsha­rýashylyq taýar­laryn óndirýshileri 60-tan astam saý­da shatyrlarynda ózde­ri­niń taýarlaryn saýdalaýda. Sońǵy 2 jyl kóleminde ob­lys bal sharýshy­ly­ǵyn damytýdy qolǵa alǵan. Sonyń aı­qyn dáleli retinde jár­meńkege qyzyl­jar­lyqtar 1,5 tonna bal ákelip satýda. Atap aıtsaq, oblys taýar ón­dirýshileri elorda turǵyndary men qo­naqtaryna 526 tonna kartop, 150 tonna kókónis, 56 tonna et jáne basqa 100-ge tarta azyq-túlik ónimderin tartý etpek. * * * TUǴYRJAPTAǴY ShARÝA QOJALYǴY Elimiz egemendigin endi ǵana alǵan sonaý bir 90-shy jyldardyń kúrdeli kezeńi esten ketpeıdi. Sol jyldary, ıaǵnı 1996 jyly men alǵash ret sharýa qojalyǵyn qu­­ryp, ózimniń jeke kásibimdi bas­ta­dym. Árıne, qıyndyq az bolǵan joq. Biraq Tuńǵysh Prezıden­timiz­diń aýylsharýashylyq salasyna de­gen shynaıy qamqorlyǵynyń arqasynda bul qıyndyqtardy jeńe bildik. Men otbasymmen birge sharýa qojalyǵynyń jumysyn dóńgeletip, birshama jetistikterge qol jetkizdim. Qazir qojalyǵymda 70 iri qara, 200-den astam qoı ósiriledi. 600 gektardan astam jerge egin seýip, dán ósiremiz. Zaıybym Botagóz ekeýmiz 5 bala tárbıelep, ósirdik. Sol balalardyń úlkeni Ǵıbrat pen Mıras búginde meniń qolqanatym. Mal ósirýdiń qyr-syryna qanyqqan olar jumysty úıirip áketedi. Sharýa qojalyǵynyń jetistikteri boıyma senim berip, bıylǵy jyly memlekettik «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 7,5 mıllıon teńge nesıe aldym. Oǵan asyl tu­qymdy etti mal satyp alyp, bordaqylaýǵa kiristim. Astana qalasyndaǵy oblys kúnderi sheńberindegi bul jármeńkege 10 bas iri qara mal etin, 20 bas qoı etin ákeldim. Aqjar aýdanyna qarasty Tuǵyrjap aýylynda qonys tepken sharýa qojalyǵymnyń bul ónimderi el merekesine qosqan az da bolsa tartýym bolmaq. Quıqaly da qunarly Qyzyljar óńirinde ósken bul mal etine astanalyqtardyń suranysy úlken. Jumahan ÁLJANOV, Aqjar aýdanyndaǵy «Áljanov» ShQ basshysy.