Memleketsiz azamattyq qoǵam ómir súre almaıdy. Al azamattyq qoǵam damyǵan jaǵdaıda jeke tulǵanyń negizgi quqyqtary men erkindikteri zań júzinde qamtamasyz etiledi, saıası jaǵynan qorǵalyp, úılesimdi damý úrdisi kórinis beredi. El damyǵan demokratııalyq memleketke aınalyp, azamattar órkendegen azamattyq qoǵamdy quraıdy. Jalpy, úshinshi sektor – eldegi qoǵamdyq-saıası úrdisterdiń demokratııalanýyna oń yqpalyn tıgizetin kúsh. Elimizde táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap, azamattyq qoǵamnyń negizi retinde sanalatyn úkimettik emes uıymdardyń qalyptasýyna jáne damýyna saıası, quqyqtyq jáne áleýmettik qoldaý-kómekter múmkindiginshe jasalyp keledi. Olardyń qoǵamdaǵy rólin arttyrýǵa Elbasymyz da úlken mán berip otyr. Alǵash ret shaqyrylǵan Azamattyq forýmǵa Memleket basshysynyń ózi qatysty, onda sóılegen sózinde Prezıdent azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetin arttyrýdaǵy alatyn ornyna, sondaı-aq, saıası turaqtylyq pen etnosaralyq yntymaqty nyǵaıtýdaǵy róline jan-jaqty toqtalǵan bolatyn. «100 naqty qadam» Ult josparynda da elimizde azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn ári qaraı damytyp, olardyń jumysyn jandandyrýǵa erekshe mańyz berilip otyr. Osyǵan baılanysty qolǵa alynǵan jáne iske asyrylǵan jumystar az emes. Ras, kez kelgen máseleniń zańnamalar aıasynda júzege asyrylatyny, onyń ári qaraı damytylatyny belgili. Básekelestikti, iskerlikti qajet etetin qazirgi zamanda birqatar ózge salalar sııaqty azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń nyǵaıýyna, olardyń qyzmetteriniń jandanýyna yqpalyn tıgizetin jańa zańnama qajet edi. Osyny óz jaýapkershiligine alǵan Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi úkimettik emes uıymdardyń usynystaryn eskere otyryp, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine úkimettik emes uıymdardyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ázirlep, Parlament Májilisiniń qaraýyna usyndy.
Bul qujattyń mańyzy úshinshi sektor úshin ǵana emes, elimizdegi ózge salalar úshin de zor bolmaq. О́ıtkeni, zań jobasynda memlekettik áleýmettik tapsyrys nátıjelerin baǵalaýdy engizý qarastyrylǵan. Onyń eń basty ereksheligi – ol turǵyndardyń memlekettik áleýmettik tapsyrys aıasynda iske asyrylatyn qyzmet sapasy men oǵan qanaǵattaný dárejesin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, munda memlekettik áleýmettik tapsyrys boıynsha júzege asyrylatyn qyzmet kórsetýlerdiń sapasy men mazmundylyǵyna, sharttary men baǵalaý krıterıılerine biryńǵaı talaptar, ıaǵnı standarttar engizýler usynylyp otyr. Buǵan qosa, elimizde ÚEU-larǵa arnalǵan granttar men syılyqtar taǵaıyndaý máselesi de qarastyrylǵan. Mine, bul úshinshi sektor qurylymdary men uıymdaryna memlekettik qoldaý kórsetýdiń naqty kórinisi bolyp tabylady. «100 naqty qadam» Ult josparyna sáıkes, azamattyq qoǵam salasy boıynsha bıylǵy jyly 55 jobany iske asyrý kózdelgen. Búginde osyǵan qatysty jumystar belsendi túrde júrgizilip keledi. Qolǵa alynǵan jobalardyń taqyryptary alýan túrli. Balalar men jastardyń quqyqtaryn qorǵaý, patrıottyq tárbıe, ÚEU-nyń áleýeti men olardyń óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesine taldaý jasaý, radıkaldy ıdeologııadan zardap shekken azamattardy ońaltýǵa baǵyttalǵan is-sharalar sııaqty ózekti de ótkir jobalar bar. Sondaı-aq, buǵan taqyrypty qalyptastyrý rásiminen bastap monıtorıng pen baǵalaýǵa deıin memlekettik-áleýmettik tapsyrysqa qatysty málimetter jınaqtalatyn elektrondy aqparattyq resýrsty ázirleý jáne ony engizý máselesin qosýǵa bolady. Bıylǵy jyly úkimettik emes uıymdardy granttyq qarjylandyrý shamamen 588 mıllıon teńgeni quraıdy. О́tken jylmen salystyrǵanda, qarjylandyrý úsh esege ulǵaıtylǵan. Sonymen birge, granttardy úılestirý taqyryptary edáýir keńeıtildi, granttar somalary turǵyndardyń ataýly jumys úshin bólinetinin atap ótken jón. Granttyq qarjylandyrý tájirıbesin ári qaraı jetildirý sharalary da qolǵa alynyp jatyr. Al tıisti granttardy bólýmen ótken jyly qurylǵan «Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamy úlgisindegi qarjylandyrý ortalyǵy aınalysady. Aǵymdaǵy jyldyń mańyzdy jetistiginiń biri retinde jyl basynda granttar boıynsha konkýrstyq rásimderdiń ótkizilgenin ataýǵa bolady. Nátıjesinde granttyq jobalardy iske asyrý merzimi ulǵaıtyldy. О́z kezeginde olar úshin bul sapaly nátıjeniń kepili bolyp tabylady. Osy jyldyń birinshi jartysynda ÚEU-lar úshin memlekettik granttar bólý boıynsha aqpan jáne mamyr aılarynda eki konkýrs ótkizildi. Úshinshi sektordy nyǵaıtýǵa baılanysty qolǵa alynǵan ıgi sharanyń taǵy biri – granttyq qarjylandyrý aıasynda aýyldyq aýdandardy qosa alǵanda, elimizdiń óńirleri boıynsha halyqtyń qajettilikterine baǵalaý júrgizilip jatqandyǵy der edik. Qazirgi kezde osy máselege baılanysty keshendi zertteý júrgizýge usynymdar ázirlenýde. Sol keshendi zertteý nátıjesi boıynsha elimiz turǵyndarynyń qajettilikteri kartasy jasalady. Sondaı-aq, Ult josparyn júzege asyrý úshin bastaý alǵan jobalardyń qataryna Qazaqstannyń eriktiler uıymdarynyń kartasyn qurý jobasyn da qosýǵa bolady. Qazirgi kezde kópshilik arasynda qyzyqty dep tanylǵan bul jobaǵa qatysty is-sharalar oıdaǵydaı júrgizilýde. Joba sheńberinde qazaqstandyq eriktiler uıymdarynyń qyzmeti naqty kórsetkishter boıynsha taldanady. Eriktiler uıymdarynyń kartasynda úkimettik emes uıymdardyń nemese bastamashyl toptardyń jáne eriktiler uıymdarynyń zertteıtin óńirlerdegi qajettilikteri baıandalady. Azamattyq qoǵamdy damytýǵa baǵyttalǵan ınnovasııalyq jobanyń taǵy biri – ÚEU-nyń memlekettik áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qosqan úlesin baǵalaý jobasy. Atalǵan jobada ÚEU-nyń elimizdiń damýyna qosqan úlesin baǵalaý ádistemesin jasaý kózdelgen. Ádisteme qanatqaqty aprobasııalaý úderisine negizdeledi jáne turaqty qoldanýdyń naqty algorıtmi bolady. Osy tusta atap óteıik, bıylǵy jyldyń 1 naýryzynan bastap úkimettik emes uıymdardyń málimetter bazasynyń infonpo.kz Internet-portaly iske qosyldy, sol boıynsha ÚEU-lar elektrondy portal arqyly óziniń qyzmeti týraly málimetterdi toltyrady, óz betinshe júkteıdi jáne jańǵyrtady. Málimetter bazasynda bolǵan jaǵdaıda ÚEU-larǵa memlekettik áleýmettik tapsyrys boıynsha konkýrstan ótý kezinde qosymsha ball beriledi. Sondaı-aq, infonpo.kz-ǵa tirkelý ÚEU-larǵa grant alý konkýrsyna qatysýǵa múmkindik beredi. Al málimetter bazasynda tirkelmegen ÚEU memleketten granttyq qarjylandyrýǵa úmitker bola almaıdy. «100 naqty qadam» Ult josparyna sáıkes, azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn damytý maqsatynda «Kommersııalyq emes uıymdar týraly» zańǵa ÚEU-nyń óz qyzmetteri boıynsha mindetti eseptiligi jóninde talap engizilip otyr. Bul eseptilik úkimettik emes uıymdardyń derekqoryna usynylýy tıis. Atalǵan norma álemdik tájirıbede bar jáne ony damyǵan elder qoldanyp keledi. Búginde ÚEU-nyń derekqoryna 3 myńnan astam qazaqstandyq jáne sheteldik uıymdardyń tájirıbesi engizilgen. Ol ÚEU-nyń qyzmeti týraly aqparattyq qoǵam jáne donorlar úshin ashyq ári qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etedi. Elimizdegi úkimettik emes uıymdar úshin kelesi bir jaǵymdy jańalyq – olarǵa syılyqtar taǵaıyndalǵandyǵy. Syılyqtar ÚEU-nyń ınstıtýttyq damýyna, uıymnyń jarǵysynda kórsetilgen maqsattaryna, qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa jáne olardyń materıaldyq bazasyn nyǵaıtýǵa baǵyttalady. Al syılyqtar on bes atalym boıynsha áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrýda jaqsy nátıje kórsetken ÚEU-larǵa beriledi. Qazirgi kezde konkýrsqa qatysýǵa ótimder qabyldanyp jatqanyn da aıta keteıik. Elimizdiń Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi osy jyldyń qańtarynda Úkimette óńirlerdegi jastardy damytý boıynsha ınfraqurylymdy kúsheıtý máselesine qatysty bastama kótergen bolatyn. Nátıjesinde Premer-Mınıstrdiń tapsyrmasymen oblystar, Astana jáne Almaty qalalarynyń ákimdikteri 2017-2020 jyldarǵa arnalǵan jastardy damytýdy uıymdastyrý jónindegi is-sharalar josparyn ázirledi. Osyǵan baılanysty jastar saıasaty salasynda bes negizgi basymdyq anyqtaldy. Olar – aýyl jastarynyń bos ýaqytyn uıymdastyrý jáne áleýmettenýine jaǵdaı jasaý, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jastardy damytý jáne olar úshin «áleýmettik lıfti» qurý, jas otbasylardy qoldaý jáne bala tárbıesine kóńil bólý, jastarmen jumys isteıtin kadr apparatyn damytý jáne vedomstvoaralyq jumysty úılestirý. Jalpy, «Máńgilik el» ıdeıasynyń máni de, mańyzy da erekshe. Táýelsizdigimizdi baıandy etýde, ony Máńgilik elge aınaldyrýda azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń atqaratyn qyzmet aıasy aýqymdy. О́ıtkeni, olar halyqtyń usynys-pikirlerin, ótinish-tilekterin bılikke jetkizetin qoǵamdaǵy negizgi kúsh sanalady. Memleket basshysynyń elimizde azamattyq qoǵamdy nyǵaıtýǵa erekshe mán berip otyrǵany sondyqtan.
Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»