Halyq aǵyn sýdyń azabynan qashan arylady? Tegistik aýyly Baızaq aýdanynyń sońǵy núktesi bolyp esepteledi. Iаǵnı, joǵaryda aıtylǵan úsh eldi meken Baızaqtyń Talas aýdanymen shektesetin tusynda. Al Talas ózeniniń bir bóligi aýdannyń Kópterek jáne Temirbek aýyldyq okrýgteri arqyly ótedi. Biraq Kópterek jáne Temirbek aýyldyq okrýgterine qarasty eldi meken turǵyndarynyń aǵyn sýdyń azabyn tartqanyna otyz jylǵa jýyqtaǵan. Talaı jyldar boıy sýarmaly alqaptardyń tamyryna nár berip kelgen Temirbek, Keńes kanaldary toqsanynshy jyldardaǵy qıyn kezeńderde qaraýsyz qalǵan eken. Sodan beri kanaldyń astyńǵy deńgeıi kóterilip, jyl ótken saıyn kanaldyń tabanyn qaırań, jaǵasyn quraq basa beripti. Tipti, Talas ózeni tıip tursa da tirshilik kózin paıdalana almaı otyrǵan aýyl turǵyndary kómek surap talaı jerge barypty. Biraq uzaq jyldan beri bul máseleniń túıini tarqamaǵan eken. Endi kezinde baý-baqsha salyp, júgeri egip, qara jerdiń qasıetine qanyǵyp kelgen jurtshylyq sharýasyn shalqyta almaı qınalýda. Degenmen, Temirbek aýyldyq okrýgi ákiminiń mindetin atqarýshy Qoshan Sembekov bir jańalyqtyń shetin shyǵardy. Jýyrda ǵana oblystyq bıýdjetten 17 mıllıon 500 myń teńge qarajat bólinip, Temirbek sý qoımasynan Shahan aýylyna baratyn oń jaǵalaýda jumystar bastalyp ketipti. Búgingi tańǵa deıin jumystyń elý paıyzǵa jýyǵy bitip te qalǵan eken. Ákimniń sózine sensek, kelesi jyly jergilikti turǵyndar aǵyn sýdyń azabynan qutylady.
Aýyz sýdyń álegi Aýyz sý, ol da bir másele. Biraq búginde aýyz sýsyz otyrǵan aýyldardy kóp kezdestire qoımaımyz. Adamnyń negizgi tirshilik kózine balanǵan aýyz sýdyń qajettigi báribir bilinip turady. Baızaq aýdanyna jumys saparymen barǵanymyzda, aýyl turǵyndary osy máseleni kóterdi. Temirbek aýyldyq okrýgi ardagerler keńesiniń tóraǵasy Muhamedjan Sadyrqulov búgingi tańda turǵyndar úshin aýyz sýdyń kókeıkesti másele ekenin aıtty. «Kezinde aýylda 2000 gektarǵa jýyq sýarmaly jer bar edi. Onyń 662 gektaryn júzim alyp jatatyn. Sonymen qatar, halyq baý-baqsha salyp, júgeri egetin. Qazir onyń biri de joq. Endi aǵyn sý emes, aýyz sýǵa jete almaı otyrmyz. Búginde árkim óziniń esiginiń aldynan 12-13 metr jerden sý shyǵaryp alyp, kúndelikti tirshilikke sony paıdalanyp otyr», deıdi aýyl turǵyny. Bul másele Tegistik, Sarybaraq jáne Shahan aýyldaryna túgeldeı qatysty eken. Aıta keteıik, turǵyndardyń aýyz sýdyń álegine tap bolǵanyna da talaı jyl ótipti. Biraq kópshilik úmitpen kún keship otyr. Áli de bolsa sý máselesi sheshilip, shalqıtyn shaqtardan úmitti.
Aýyl turǵyndary úshin kógildir otyn da ózekti másele. Gaz qubyrlary aýyldyń irgesinen ótip jatqanymen, halyq áli kúnge deıin kómir jaǵyp kúneltedi. «Qazir bir tonna kómir tasymalymen qosqanda 20 myń teńge bolady. Al qys boıy kem degende bes tonna kómir jaǵamyz. Al mundaı qarajatty ekiniń biriniń qaltasy kótere qoımaıdy», deıdi Shahan aýylynyń turǵyny Seıitqazy Mádelıev. Jalpy, búgingi tańda aýdanda 43 eldi meken bar bolsa, 21 eldi meken kógildir otynnyń zaryn tartyp otyr. Eger respýblıkalyq bıýdjetten qarajat kózi qarastyrylatyn bolsa, mundaǵy eki myńnan astam halyq kógildir otynmen qamtylatyn edi...
Eski mektepter eleýsiz qalmasa... Jambyl oblysynyń kóptegen aýyldary men eldi mekenderinde memlekettik baǵdarlamalar arqyly mektep, dárigerlik ambýlatorııa, balabaqsha salynyp jatqanymen, Sarybaraq jáne Shahan eldi mekenderindegi mekteptiń kúıi jan jabyrqatarlyq. Máselen, Sarybaraq eldi mekenindegi Sarybaraq orta mektebi ótken ǵasyrdyń elýinshi jyldary salynypty. Sodan beri bul mektep talaı býyn tárbıelenip shyqqan qutty shańyraq bolǵanymen, ýaqyttyń synyna shydaı almaı tur. Shyny kerek, bul kúnde shaǵyn ǵana mektep balalardyń bilim alýyna yńǵaıly qalypta emes. Aıadaı ǵana bólmelerde bilim alý bylaı tursyn, bir kirip shyǵýdyń ózi muń. Onyń ústine zamanaýı bilim jabdyqtary, sportzal degen atymen joq. Al Shahan eldi mekenindegi orta mektep Muhtar Áýezov atymen atalady. Jetpisinshi jyldary salynǵan bul mekteptiń de tozyǵy jetkeni kórinip tur. Aýyl turǵyndary endi eski mektepter eleýsiz qalmasa degen tilekterin jetkizdi. Tym bolmasa, aýyldan shaǵyn ǵana mektep boı kóterse deıdi. Árıne, mekteptiń muńy bir basqa. Biraq másele tek mektepte bolmaı shyqty. «Aýylda jol máselesi de óte qıyn. Kósheler tipti jaryqtandyrylmaǵan. Klýb, sport nysany degen atymen joq. Bizdi qoıshy, báribir jastarǵa qıyn ǵoı» deıdi aýyl turǵyny Qyryqbaı Aınaqulov. Keleshekte Sarybaraq jáne Shahan aýyldarynda jańa mektepter paıdalanýǵa berilse, tipti ǵajap. Sebebi, búginde elimiz bilim berýdiń jańa júıesine kóshken kezeńde aýyldardyń bul bastamadan qalys qalýyna taǵy bolmaıdy. Sondaı-aq, jastar úshin klýb, sport nysandarynyń da ózindik artyqshylyǵy bar. Túıin Jalpy, atalǵan eldi mekender Baızaq aýdanynan qyryq bes-aq shaqyrym jerde ornalasqan. Al aýdan ortalyǵy Sarykemer aýylynyń ózi Taraz qalasynan taıaq tastam jerde. Biraq aǵyn sý, aýyzsý, mektep, klýb, sport nysany, jol máseleleri shynynda da turǵyndardyń janaıqaıy. Aıtpaqshy, Temirbek aýyldyq okrýgi ákiminiń mindetin atqarýshy Qoshan Sembekov kelesi jyly Tegistik eldi mekeniniń aýyzsýmen qamtylatynyna sendirdi. Tipti onyń jobalyq-smetalyq qujattary da daıyn eken. Al Sarybaraq jáne Shahan eldi mekenderiniń turǵyndary ázirge aýyzsýdyń álegimen alysa turatyn sııaqty...
Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy