Aǵashtan túıin túıetin sheber

Jaqynda Shyǵys Qazaqstan obly­synyń Katonqaraǵaı aýdanyndaǵy Aqqaınar aýylynda bolǵanymyzda, aǵashtan túıin túıetin Baıǵajy Ja­qııarov degen jigit aǵasymen tanystyq. Aqjar­qyn, áńgime aıtqan kezde tyń­daýshysyn baýrap alatyn Bákeń bizben qurdas bolyp shyqty. Esik aldyndaǵy shaǵyn sheberhanasyna engenimizde aǵashtan oıyp jasalǵan astaý, tabaq, dombyrany, bylǵary­dan jasalǵan ábzel, qamshyny kózi­miz shaldy. Bir buryshta ataq­ty sazger Shámshiniń bas­beınesi aǵashtan jasalyp, syrty qola untaǵymen boıalypty. «Sheberdiń qoly ortaq» degen emes pe, Bákeńniń óner men máde­nıetke jaqyn ekenin sezip, ishteı razy boldyq.

− Chernovadaǵy (qazirgi Aqqaı­nar aýyly) orta mektep­ti 1967 jyly bitirgen soń Abla­ket­ka­daǵy aýyl sharýashylyǵy teh­nıkýmyna oqýǵa tústim, alaı­da,otbasy jaǵdaıyna baılanysty ony bitire almadym. Aza­mat­tyq boryshymdy atqaryp kel­gen soń sharýashylyqta eńbek ettim. Bir kúni keńshar dırek­tory shaqyryp alyp, jas­tarmen jumys júrgiz, osyn­daǵy klýbqa jetekshilik et degen soń kelise kettim. Dom­byra tartatyn ónerim bar bol­ǵan soń, jastardyń bos ýaqy­tyn kóńildi ótkizýge uıtqy bolǵanǵa ne jetsin, degen oı keldi. Sol kezdegi aýyl jas­tary­nyń belsendiligi tánti ete­tin, jumystan sharshap kelse de, klýbqa keletin, kıno kó­rip, dıskotekalarǵa qaty­sa­tyn. Qazir aýyl klýbtaryn­daǵy jaǵdaı belgili ǵoı. Mehanızator bolyp, temir tulpardy tizgindedim, mektepke qaıta kelip, traktor páninen shákirtterge dáris berdim. Sol kezde orta mektepti aıaqtaǵan oqýshylar traktorshy kýáligin birge alyp shyǵatyn, − dep bastady áńgimesin qurdasymyz.

Naryqtyń qıyn-qystaý ke­­zin­­de Baıǵajy mal baǵyp, ke­ıin keń­shardaǵy jumysshylar ko­mı­­tetiniń tóraǵasy qyzmetin at­qar­­ǵan kórinedi. Memlekettik ult­tyq tabıǵı parkte qyz­met etip júrip, zeınetkerlikke shyq­qan soń Bákeń ózi unata­tyn aǵash­tan buıymdar jasaýǵa bet burdy.

− Buqarbaı Jýsanbaev degen naǵashym usta, joqty jonyp tapqandaı sheber bolatyn. Sol atamnyń qasıeti maǵan dary­ǵan syńaıly. Bala kezimde dom­byra jasaǵanym bar. Keıin bul ádetti tastap ketkenmin. Zeı­net­kerdiń ýaqyty bar, endi aǵashtan túrli turmystyq zat­tardy jasaı bastadym. Katon­qaraǵaıdyń samyrsyny men balqaraǵaıy jumsaq bolǵan soń sony ermek qylyp, shuqylaı bastadym. Baıqaımyn, bul óner meni baýrap alǵan syńaıly.Alaıda, tájirıbeniń azdyǵy qıyndyq týǵyzdy, bir kúni almatylyq ataqty sheber Dárkembaı Shoqparovtyń qazaqtyń qolóneri týraly kitabyn taýyp aldym. Onda aǵash­tan músin jasaýdyń aıla-tásilderi, qandaı materıal paıdalaný kerektigi jazylǵan. Men jasaǵan astaý, dabyl, syl­dyrmaq, qobyz, ojaý, dombyra, asataıaq, basqa da zattar bul kúnderi aýdandyq murajaıda, al Berelden tabylǵan patsha men patshaıymnyń aǵashtan jasaǵan maketim ashyq aspan astyndaǵy qoryq-murajaıǵa qoıyldy, − deıdi sheber B.Jaqııarov. Bizben birge erip júrgen Aqqaınar aýyldyq okrýgi ákimdiginiń bas mamany, aýylda jastardyń basyn qosyp, túrli mádenı sharalarǵa uıytqy bolyp júrgen Serikhan Qurmanov eki shaqyrym jerde Baıǵajynyń úlken sheberhanasy bar ekenin aıta kelip:

− Shámshiniń túrin aınytpaı salypsyz. Halyqtyń súıikti sazgeriniń beınesin salý jóninde oı qalaı kelgenine toqtala ketseńiz, – dedi.

− Qurdasym, burynǵy Katon­­qa­ra­ǵaı memlekettik ult­tyq mura­jaıynyń bas dırek­tory Eren Jumaǵulov bir kúni Shámshiniń músinin jasaý jónin­de ótinish aıtty. «Shámshi­men tanys emespin, bet-beınesin teledıdardan ǵana kórgenmin. Qolymnan kelmeıdi ǵoı», degenimde, Eren qurdasym: «Qoryqpa, ataqty sazgerdiń rýhy qoldaıdy», dep Shámshiniń jýrnal­daǵy sýretin berdi. Úıdiń janynda balqaraǵaı­dyń shórkesi jatqan. Aǵashty jonyp, birneshe kún áýrelep edim, kompozıtordyń beınesi qylań bergendeı boldy. Aqyry ony jasap shyqtym, kópshilikke unaı ma, ol jaǵyn bilmeımin, − deı­di qarapaıym qolóner sheberi B. Jaqııarov.

Syrty qola untaqpen boıal­ǵan, altyn tústes Shámshiniń músinin dalaǵa alyp shyǵyp edi, sazgerdiń beınesi jarq ete qaldy. Sheberdiń sátti shyqqan týyn­dysyna rıza boldyq, oǵan sáttilik tiledik.

Ońdasyn ELÝBAI,

jýrnalıst

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Katonqaraǵaı aýdany

Sýretti túsirgen avtor