Qazir elektrondy baqylaý júıesi engizile bastady. Muǵalim eńbegine qoıylatyn talap-tilektiń qandaıy bolsyn shákirt qaýymnyń bolashaǵy úshin qajet ekeni túsinikti. Jas urpaqtyń bilim alý jolynda birinshi ustazy bolatyn, odan keıin de shákirtteriniń ardaqtysy bolatyn muǵalim qaýym úshin el iltıpaty, qoǵam qurmeti – taǵylymdy tárbıe mektebi.
Ustazdyqtyń álippesin bastaý úshin jas muǵalimniń mektep tabaldyryǵyn attaǵanda eń birinshi aldyn kóretin adamy – mektep dırektory. Qazirgi ýaqytta mektep dırektorynyń mártebesi burynǵy Odaq kezindegiden áldeqaıda joǵary. Jergilikti ózin-ózi basqarý zańyna sáıkes muǵalim qaýymdy mektepke jumysqa qabyldaıtyn, eńbek kelisimshartyna qol qoıyp, bekitetin – mektep dırektory. Bul – búgingi muǵalimder qaýymy mektep dırektorlarynyń «ashsa alaqanynda, jumsa judyryǵynda» degen sóz.
Qazaqstandyq memlekettik bilim saıasatyn júzege asyrýda respýblıkalyq deńgeıdegi orta bilim ordalaryn qospaǵanda myńdap sanalatyn oblystyq, qalalyq, aýdandyq ákimdikter aýmaǵyndaǵy jalpy orta bilim beretin mektepterdiń, lıseı, gımnazııalardyń dırektorlarynyń jekeleı jetekshilik mindetterin atqarý ádis-tásilderin, uıymdastyrýshylyq qarym-qabiletin saralaý, bilimdilik, biliktilik tájirıbesin zerdeleý jóninde eshteńe estilmeıdi. Mektep dırektorynyń jeke adamı minez-qulqy, adamgershilik ustanymdary, rýhanı baılyǵy, maqsat-tilekteri kópshilikke jarııa etilmeıtin jabyq taqyryp sııaqty. Sonda mektep basshysynyń naqtyly qandaı basshy ekenin qalaı bilýge bolady? Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda: «Biz árkim jeke basynyń qandaı da bir iske qosqan úlesi men kásibı biliktiligine qarap baǵalanatyn merıtokratııalyq qoǵam quryp jatyrmyz. Bul júıe jeń ushynan jalǵasqan tamyr-tanystyqty kótermeıdi», deıdi. Bul sóz jalpyǵa, birinshi kezekte, elimizdiń bolashaǵynyń irgetasy qalanatyn mindetti orta bilim mekemeleriniń basshylaryna qarata aıtylǵandaı.
Búgingi mektep dırektory, keshegi muǵalim nemese mektep dırektorynyń orynbasary delik. Qyzmet babynda ósip, basshylyq laýazymǵa jetkende osyndaı qıyn da qurmetti jumysqa laıyqty bilim, biliktiligimen, rýhanı baılyǵymen, eń bastysy, izgiliktiń, adamgershiliktiń aq týyna adaldyq bıiginen kórine bilse ıgi. Al eger olaı bolmasa she? О́tken 2016-2017 oqý jylynyń sońyn ala mektep dırektory «para aldy» degen on úsh muǵalimniń janaıqaıy telearnalardan qylań berdi. «Muǵalimniń janaıqaıy» taqyrybymen shyqqan bul oqıǵa «bir qaryn maıdy bir qumalaq shiritedi» degendeı, mektep dırektorlarynyń abyroıyna kóleńke túsiretin keleńsiz jaıt. Bul kıkiljiń esik qaǵyp turǵan jańa 2017-2018 oqý jylynda jalǵasa bermesine kim kepil?! Bul mekteptiń basshy-qosshy qaýymynyń bitispes daýynan, qyrǵı-qabaq aryzshylyǵynan qajyǵan ata-analarǵa da aýyr tıeri anyq. Oqý-tárbıe sapasy qandaı bolmaq? Budan mektep dırektorlaryn irikteý, taǵaıyndaý júıesi bar ma, bolsa qandaı degen saýal týady.
Osy tusta Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń bilim berý júıesiniń basshy kadrlaryn daıarlaý tájirıbesine zer salsaq artyq bolmaıtyn sııaqty. Bavarııa jeriniń Dıllıngen qalasyndaǵy muǵalimder bilimin jetildirý jáne qaıta daıarlaý akademııasymen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan qazaqstandyq bilim júıesiniń basshy jáne ǵylymı kadrlar mamandyǵyn kóterý ınstıtýtynyń ózara tájirıbe almasý josparyna sáıkes bizdiń respýblıkanyń pedagogıkalyq jumys ortalyqtary jetekshileriniń úlken toby 1996 jyly eki apta Bavarııa jerinde bolyp qaıttyq. Sol toptyń ishinde respýblıkalyq ǵylymı-pedagogıkalyq «Qazaqstan mektebi» jýrnalynyń bas redaktory retinde men de boldym. Osy saparda kózben kórip, kóńilge túıgenderdi «Bavarııa sabaqtary» degen taqyryppen «Egemen Qazaqstan» gazetinde (13.XI.1996 j.) oqyrman nazaryna usyndyq. Eýropa odaǵyndaǵy barlyq eldermen, Bolgarııa, Rýmynııa, Polshamen, Azııada Qytaımen, burynǵy keńestik aımaqta Latvııa, Lıtva, Estonııamen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan, jumys istep turǵanyna 25 jyl bolǵan akademııada eńbek jolyn dosenttik qyzmetten bastap, 21 jyl dırektor bolyp otyrǵan Lıýdvıg Herıng myrza birinshi dáriste bizdi ózi basqaratyn bilim ordasynyń bes túrli taqyryptyq jumys baǵyttarymen keń kólemde tanystyrdy. Sonyń biri – Bavarııa bilim mınıstrliginiń mektepke dırektor qyzmetine kandıdatýralar daıarlaý tapsyrysyna sáıkes basshy kadrlar kýrstaryn uıymdastyrý jumystary bizdi erekshe qyzyqtyrdy. Mundaı kýrstardyń san-salaly izdenisteriniń ýaqyt talabymen úılesimdiligi basty meje eken.
Demek, biz úshin oılanarlyq jaıttar joq emes...
Saırash ÁBIShQYZY, Qazaqstannyń bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri