Úkimet ónimdi jumyspen qamtý jáne kásipkerlikti jappaı damytý isin talqylady

Jumyspen qamtý – basty baǵyt

Aldymen sóz kezegi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Birjan Nu­rym­betovke berilip, ol ónimdi jumyspen qamtý jáne kásip­ker­likti jappaı damytý baǵ­dar­lamasynyń bıylǵy jeti aıdaǵy kórsetkishterine toqtaldy. Onyń málimetinshe, ót­ken jyldyń osy kezeńimen salys­tyr­ǵanda jalpy jumyssyzdyq deńgeıi elimizde 5,1 paıyzdan 4,9 paıyzǵa azaıǵan. Sonyń nátı­jesinde ju­mys­pen qamtyl­ǵan­dardyń sany – 0,8 paıyzǵa, jaldamaly jumys­ker­lerdiń sany 1,5 paıyzǵa óskeni baıqalǵan. Jergilikti atqarýshy or­gan­­­dar­dyń resmı málimeti­ne qa­raǵanda, birinshi jarty­jyl­dyqta 170 206 myń jańa jumys orny paı­da bolǵan. Bul jospardaǵy bol­jamnyń 62 paıyzy. Biraq soǵan qaramastan elimizdiń keıbir óńirinde jumys oryndaryn qurý qarqyny áli de tómen, deıdi vıse-mınıstr. Aıtalyq, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý, Almaty oblystaryndaǵy kórsetkish kóńil kónshitpeıdi. Jańadan ashylǵan jumys oryndarynyń 69,5 paıyzy nemese 118 myńy turaqty jumys bolsa, Jambyl, Qostanaı, Qaraǵandy oblys­tar­ynda turaqty jumys oryn­dary­nyń úlesi 50 paıyzǵa da jetpeıdi.

Budan keıin baǵdarlamanyń oryndalý barysyna oıysqan vıse-mınıstr atalǵan qujatty daıyndaý barysynda Úkimet negizgi úsh baǵytty aıqyndaǵanyn atap ótti. Onyń birinshisi – ju­mys­syz jáne qolyna ilikken jumysty istep júrgen azamattardy jappaı oqytý jáne olardy qysqa merzim ishinde oqytyp, kásiptik mamandyqqa baýlý. Jalpy, baǵdarlamanyń bul baǵyty elimizdegi eńbek resýrstarynyń sapasy tómendep ketýinen týyndaǵan eken. Qazaq­stan­dyqtardyń 25 paıyzy mekteptik bilimmen qalyp qoısa, ózin ózi jumyspen qamtyp júrgen azamattardyń teń jartysyna jýyǵynda arnaýly orta bilim de joq. Olardy oqytyp, belgili bir mamandyqqa úıretý arqyly Úki­met eńbek naryǵyndaǵy jaǵ­daıdy saýyqtyra túspek. Oqytý sharalarymen birinshi kezekte Ulttyq biryńǵaı testileýden ótpeı, oqýǵa túse almaı qalǵan 21 myńdaı jas qamtylmaq. Mundaı azamattardy 1 qyrkúıekten bas­tap oqýǵa qabyldaýǵa elimizdiń 321 tehnıkalyq jáne kásiptik bilim oryndary daıyn tur. 

Oqytýdyń ekinshi túri – qysqa merzimdegi kásibı oqýmen bıylǵy sáýir aıynan bastap, 28 myń jumyssyz azamat qamtylǵan. B.Nurymbetovtiń aıtýynsha, mınıstrlik «Atameken» UKP-men birlesip, kásiporyndardyń janynan oqý ortalyqtaryn qurýdy bastaǵan. Bul bastama oqý sapasyn arttyryp qana qoımaı, bitirgen túlekterdiń sol kásiporynda jumysqa orna­lasýyna múmkindik bermek. Ázirshe osyndaı 39 ortalyqtyń tizimi anyqtalypty. Jyl sońyna deıin qysqa merzimdi kásiptik oqytýmen 70 myńnan astam adamdy qamtý josparlanyp otyr.  Baǵdarlamanyń ekinshi baǵy­ty – el azamattaryn kásip­ker­lik negizderine oqytý jáne jeńildetilgen shaǵyn nesıe berý arqyly olardyń bıznes bastamalaryn qoldaý. Bul «Bastaý-Bıznes» jobasy arqyly júzege asyrylyp jatyr, deıdi vıse-mınıstr. Búginge deıin bıznes negizderi jóninde 7 834 adam bilim alyp, onyń 5 707-si kásip­ker­ler palatasynyń sertıfıkatyn alypty.

Al baǵdarlama aıasyndaǵy shaǵyn nesıelerdi berý ju­mys­tary endi ǵana jandana bastaǵan. Nesıeleý úshin 37 mlrd teńge qarastyrylǵan. Onyń ishinde aýyl jáne shaǵyn qalalar úshin – 27 mlrd teńge, qalalarǵa – 10 mlrd teńge josparlanǵan. «О́kinishke qaraı, tıisti mınıstrlikterdiń ındıkatıvti josparlary bo­ıynsha kásipkerlikti qoldaýdy jappaı iske asyrý máselesi dittegen maqsatyna jetpeı tur. Sondyqtan shaǵyn nesıeleýmen barynsha kóp azamatty qamtý úshin kásipkerler palatasymen jáne «Qazagro» holdıngimen birlesip, baǵdarlamaǵa birqatar ózgerister engizdik. Osylaısha, burynǵy «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha qaıtarylǵan qarajat esebinen qosymsha nesıe bere bastadyq. 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha, aýyldyq jerde 12 mlrd teńgeni quraıtyn 3 102 nesıe berildi, sonyń ishinde 1 216-sy sol jumyspen qamtý jol kartasy boıynsha qaıtarylǵan qarajat esebinen berilgen nesıe», deıdi B.Nurymbetov.

Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, qalalarda nesıe berý áli bas­talmapty. Biraq áleýetti nesıe alýshylardyń tizbesi tolyq daıyn. Degenmen jańa baǵdarlama boıynsha qazirgi qarqynǵa ilese almaı kele jatqan óńirler de bar eken. Mysaly, Shyǵys Qazaqstan oblysynda 32 adam ǵana, ıaǵnı jospardaǵy boljamnyń 6 paıy­zy ǵana, Ońtústik Qazaqstanda – 21 paıyz, Qyzylorda oblysynda 23 paıyzy ǵana nesıege iligip otyr. Sondyqtan Ulttyq ekonomıka mınıstrligimen birlesip, nesıeleýge qosymsha sharalardy qarastyrý jóninde usynystar ázirlenýde. Baǵdarlamanyń úshinshi baǵyty – halyqty jumysqa ornalastyrý tetikterin jetildirý jáne eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý. Búginde bıýdjetten sýbsıdııalanatyn áleýmettik jumys oryndaryna, jastar praktıkasyna jáne qoǵamdyq jumystarǵa barlyǵy 94 myń adam jiberilgen eken. Árıne, munyń bári ýaqytsha jumystar. Al elimizdegi jumyspen qamtý ortalyqtary baǵdarlama aıasynda 120 myń adamdy turaqty jumysqa ornalastyrǵan. Buǵan jumys berýshiler tarapynan usynylǵan 193 myńnan astam vakansııa septigin tıgizgen kórinedi. Al eńbek utqyrlyǵyn arttyrý sharalary aıasynda Úkimet ishki qonys aýdarýshylardy qabyldaıtyn 4 oblysty aıqyndaǵan. Ondaı oblystardyń qatarynda Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı oblystary bar. Bul óńirlerge bes oblystyń, atap aıtqanda, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty, Mańǵystaý, Qyzylorda oblystarynyń turǵyndaryn qonystandyrý arqyly eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıdy jaqsartý maqsaty tur. Bıyl Ońtústik Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Almaty oblys­tarynda soltústik óńirlerdegi jumys berýshilerdiń qatysýymen óńiraralyq jumys jármeńkeleri ótkizilipti. Sonyń nátıjesinde 2 388 otbasy soltústik óńirlerde usynylǵan jumysqa ornalasa otyryp, erikti túrde qonys aýdarýǵa nıet bildirgen. Búginde baǵdarlama sheńberinde ońtústikten soltústikke ázirshe 172 otbasy kóship barǵan, endi taǵy 1 279 otbasy qonys aýdarýǵa daıyn otyr. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, osy oblystarǵa kóshemin deýshilerdiń jol shyǵyndaryn óteý, turǵyn úı jaldaýǵa sýbsıdııany saqtaý sharalary qarastyrylmaq. Sondaı-aq, kóship kelýshilerdiń barlyq ornalasý máselelerin sheship, turaqty jumysqa qabyldaımyn degen jumys berýshilerge sýbsıdııa da berilý josparlanýda. Tipti qonys aýdarýshylarǵa Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly turǵyn úı nesıesimen sýbsııadııalar berýdiń jeńildetilgen júıesi, aýyl shaýrashylyǵymen aınalysý úshin óteýsiz paıdalaný quqymen jer telimderin konkýrssyz berý, jańa bıznes ıdeıalary bar, «Bastaý-Bız­nes» jobasy boıynsha bilim alyp, kásipkerler palatasynyń oń qo­ry­tyndysyna ıe bolǵan­darǵa granttar berý jáne «Serpin» jobasyna qatysýshy túlekterdi olardyń shyqqan óńirlerine qaramaı, baǵdarlama qatysýshylary qataryna engizý sekildi yntalandyrý sharalary qarastyrylmaq. Bul sharalarǵa qajetti qosymsha qarajat, onyń ishinde 2018 jyly 7,3 mlrd teńge tolyqtaı eseptelip, búginde Qarjy mınıstrliginiń qaraýynda jatyr. 

Kásipkerge qoldaý kóp Úkimette qaralǵan máseleler boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov baıan­dama jasady. Bul mınıstrlikke kásipkerlik qyzmetti mıkrokredıtteýdi bas­qarý, qalalardaǵy kásipkerlerdi nesıeleýge kepildik berý jáne jumyssyzdar men ózin ózi ju­mys­pen qamtyǵan halyqty oqytýdy kózdeıtin «Bastaý-Bıznes» jobasyn júzege asyrý júktelgen. T.Súleımenov 2017 jyly «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 49,1 mlrd teńge bólingenin, olar­dyń 30 mlrd teńgesi jalpy sıpat­taǵy transfertter arqyly kel­genin baıandady. О́tken jyl­dyń qorytyndysy boıynsha biryńǵaı baǵdarlamaǵa qatysý­shylar 182,8 mlrd teńge somaǵa salyq tólese, birlesken ónim shyǵarý 2,6 trln teńgeni quraǵan.

Bıylǵy 1 shildedegi jaǵ­daı boıynsha syıaqy mólsher­lemesin sýbsıdııalaý esebinen 1 024 kásipker jobalaryn qarjy­lan­dyrý jaǵdaıyn jaqsartyp alypty. Berilgen sýbsıdııalardyń jalpy kólemi 17,5 mlrd teńgeni qurasa, 505 kásipker 17,1 mlrd teńge somaǵa nesıeler boıynsha kepildik alǵan. Kepildikterdiń jalpy mólsheri 6,8 mlrd teńgeni quraǵan.

Qalalardaǵy kásipkerler úshin memleket atynan kepil bolatyn «Damý» qorynyń málimetine sáıkes, bul baǵ­dar­lamaǵa qatysýǵa bankter de qyzyǵýshylyq bildirip otyr eken. Mınıstrdiń aıtýynsha, 10 mlrd teńge kólemindegi qarjy lımıti baǵdarlama talabyna saı keletin ekinshi deńgeıli 6 bankke úlestirilgen. Atap aıtqanda, qarjy «Halyq banki», «Nurbank», «Bank SentrKredıt», «Eýrazııa banki», «ATF Bank» jáne «Sberbank» AQ-tar arasynda bólingen. Sondyqtan baǵdarlamaǵa qatysqysy keletin kásipkerler joba túzip, tıisti qarjyny alý úshin osy aty atalǵan bankterge barýy qajet.

T.Súleımenov iskerligin endi bastaǵan aýyl kásipkerleri «Bastaý-Bıznes» jobasy boıynsha bıznesti júrgizý negizderin oqyp, kásipkerliktiń qyr-syryna qanyǵa alatynyn jetkizdi. Násibin kásipten tapqysy kelgender bir aı boıy bıznesti júrgizý daǵdylaryna beıimdelip, bolashaq kásibine qatysty kóptegen málimet ala alady. Olarǵa oqý kezinde 16 myń teńge kóleminde bir rettik shákirtaqy taǵaıyndalady. Búginde bıznes taǵylymdamadan 5 700 adam ótken. Olardyń 4 200-i bıznes josparyn usynǵan. Oblystyq komıssııa 3 900 jobany maquldap, oqýdan ótkenderge 67,8 mln teńge somasynda shákirtaqy berilipti.

Úkimet otyrysynda Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtýǵanovtyń ónikti jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý barysy týraly esebi tyńdaldy. Onyń aıtýynsha, bıyl baǵdar­lamany iske asyrýǵa arnaıy qarajattar qarastyrylyp otyr. Atap aıtqanda, 27,1 mlrd teńge – shaǵyn nesıelendirýge bıýdjettik nesıege, 2,8 mlrd teńge – shaǵyn nesıelerdi kepildendirýge, 418 mln teńge HQU operasııalyq shyǵyndaryn sýbsıdııalaýǵa bólinbek. 2017 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵ­daı boıynsha baǵdarlama aıa­synda qarastyrylǵan 27,1 mlrd teńgeniń 11,7 mlrd teńgesi (43%) ıge­rilip, 2 602 shaǵyn nesıe beril­gen.  Qolǵa alynǵan sharalardyń arqasynda 6 384 jumys orny ashylyp, 4 083 jańa jeke kásip­ker­lik tirkelipti. Buǵan qosa, 4 254 startap joba qarjylandy­rylǵan.

Eńbek naryǵy eskeriledi "О́nikti jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý» memlekettik baǵdar­lamasynyń birinshi baǵyty – tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar kadrlardy daıyndaý. Qazirgi tańda osy baǵdarlama boıynsha bilim alǵysy keletin 12 myń 500 úmitkerden ótinish kelip túsipti. Bul jobaǵa qosymsha 3,4 mlrd teńge bólinip, jergilikti bıýdjetterge jiberilgen. Bul týraly Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev málimdedi. Onyń aıtýynsha, mınıstrlik baǵdarlama aıasynda eńbek na­ryǵynyń talaptaryn eskere otyryp, tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar kadrlar daıarlaýǵa únemi monıtorıng júrgizip otyrady. 2017 jyl men 2021 jyl aralyǵynda atalǵan baǵyt boıynsha 320,5 myń adam tartylmaq. 

Baǵdarlama boıynsha bıylǵy 9-10 synyptardy jáne byltyr mektep bitirgen túlekterge ar­nal­ǵan 1 jyldan 3 jylǵa deıin­gi oqytý baǵdarlamalary bar. Olar­dy kolledjderde oqytý qaras­tyrylǵan. Qazirgi tańda óńir­lerde 1 850 mobıldik top qury­lypty. Olar kadrlardy daıar­lap, adamdardyń tizimin jasaıdy. Jastarǵa bilim beretin kolledj­der anyqtalyp, endigi kezekte ma­mandyqtardy bekitý úshin óńirlik komıssııalar jumys istep jatyr.  Úkimet otyrysyn túıindegen Premer-Mınıstr Baqytjan Sa­ǵyn­taev ónikti jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý men «Bıznestiń jol karta­sy-2020» baǵdarlamalaryn oryn­daý boıynsha aǵymdaǵy jaǵ­daıǵa baǵa bere kele, bul baǵ­dar­lamalardy áli de jetildire túsý úshin birqatar tapsyrma júk­tedi. Sondaı-aq, olardy jaq­sartý jáne odan ári iske asyrý boıynsha birqatar tap­syrma berdi. Úkimet basshy­sy jergi­likti ákimderge jumys­ty jal­ǵastyrýdy jáne baǵ­darlamadaǵy maqsat-min­det­terdi júzege asyrý barysyndaǵy usy­nystardy eskerýdi tapsyrdy. 

Jıynnan keıin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Birjan Nurymbetov jáne Ulttyq ekonomıka mınıstr­ligi Kásipkerlikti damytý depar­tamentiniń dırektory Ǵalııa Jol­dybaeva Úkimettiń baspasóz ortalyǵynda ónikti jumyspen qamtý men jappaı kásipkerlik baǵdarlamasy týraly brıfıng ótkizip, jýrnalısterdiń saýaldaryna jaýap berdi.

Qymbat TOQTAMURAT, «Egemen Qazaqstan»