Atalmysh aýdannyń Iirkól aýyldyq okrýgine qarasty Janseıit eldi mekeninde «Atamura» deıtin sharýa qojalyǵy bar. Tóraǵasy – Shopanbek Sárekeev. Osy kisi egistik jerdegi qumdaýytty tóbege qora soqpaq bolyp, tehnıka kirgizedi. Shoıyntaban tehnıka qalaqshasyn jerge qadap, topyraqty belýarǵa deıin qazǵanda este joq eski zamandaǵy qumyralardyń synyq bólshekterin birge alyp shyǵady ǵoı. Dereý jumys toqtatylyp, aǵasy Qoǵambek Shynybekuly qazylǵan shuńqyrdy qolmen arshı bastaıdy. Sóıtip, qatar jatqan bútin úsh qumyrany alyp shyǵady. Sodan aǵaıyndy azamattar tabylǵan qundy jádigerdi aýdandyq tarıhı ólketaný mýzeıine ótkizipti.
Shıelidegi ólketaný mýzeıiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Bekbolat Ábýovtyń aıtýynsha, kólemi 4 sharshy metr jerden 15-ke jýyq qumyra shyqqan. Qumyralar ártúrli pishinde. Túbi súıirlene bitkenderi shyǵyrǵa arnalǵan deıdi ol. Al ydys-aıaqqa arnalǵan keıbir qumyralardan kómeski boıaý izderi anyq baıqalatyn kórinedi. Qumyralar ázirge orta ǵasyrlyq jádigerge jatady degen boljam jasalǵan. Bekbolat Temiráliuly «Shyǵyrǵa arnalǵan bul qumyralar Syr boıynda ıaǵnı, dál osy Shıeli jerinde egistikti ejelden qoldan sýarý júıesi jaqsy damyǵanyn kórsetedi. Bizge keshegi keńestik kezeńdegi tarıhty bulaı oqytpady. Al myna jádigerler biz eginshilikpen tek HIH-HH ǵasyrlarda emes odan da buryn aınalysqanymyzǵa dálel bolady», deıdi.
Kógerim ejelgi oǵyzdardyń Bestam qalasynan 20 shaqyrymdaı qashyqtyqta ornalasqan. Syrdarııanyń ıirimdi jaǵasynan oryn tepken. Halyq arasyndaǵy ańyzǵa sáıkes, «Aqtaban shubyryndy» zamanynda qalmaq qontaıshysy Únji dál osy Kógerimnen Syrǵa qaraı 4 shaqyrym jerden «Qyzyltam» dep atalatyn bekinisti qala-qorǵan turǵyzǵan. Búginde sol «Qyzyltam» bekinisiniń orny anadaıdan menmundalap kózge kórinedi. Mýzeıdiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri B.Ábýov «Qyzyltam» qorǵanynyń qabyrǵasy zamandar ótip, ábden mújilse de úsh metrden qalyń, aýmaǵy 200 sharshy metr. Aınalasynda shashylyp jatqan synǵan kirpishter men qumyralar kóp» dep otyr.
Aıtpaqshy, Shıeli aýdanynyń Ybyraı Jaqaev aýylynyń mańynan da ejelgi qonystyń orny tabyldy. Aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkerleri júrgizgen zertteý jumystarynyń nátıjesinde birneshe qumyra synyqtary men súıekter, órtengen kúl-qoqystyń izderi, temir túıirshikteri tabyldy. Arnaıy qurylǵy topyraqtyń tereń qabattarynda temir jáne basqa da metaldardyń bar ekendigi baıqalady. О́lketaný mýzeıiniń qyzmetkerleri «Qorǵan shym kesekten turǵyzylǵan bolýy kerek. Al synǵan kóze, qumyra jáne basqa da keramıkalyq ydystardyń betindegi boıaýlar, ondaǵy syzyqtar, ydystardaǵy bederler tarıhtyń tereń qatparynan syr shertedi. Bul jerde Qoqan, Hıýa, Qazaq handyqtarynan da burynǵy ejelgi dáýirdiń mádenıeti aıqyn seziledi» deıdi. Qorǵannyń kire- beris qaqpasy Bestam qalasyna qarap tur. Soǵan qaraǵanda bul qorǵan ejelgi oǵyz-qypshaq dáýirine jatatyn sekildi.
Aınalasy az kúnniń ishinde Shıeli aýdanynan eki birdeı tarıhı orynnyń tabylýy adamdy qýantpaı qoımaıdy. Onyń ústine, bul eshbir jazbada qalmaǵan, ataýsyz kelgen qalalardyń orny sııaqty. Sondyqtan atalmysh oryndardy ǵalymdar tereń zerttep, ishine búkken syryn ashsa degen tilek bar.
Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy, Shıeli aýdany