Bıyl mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý jarnasyn eki sanattaǵy azamattar tóleıdi. Olar – jumys berýshiler men jeke kásipkerler. Jumys berýshiler qaramaǵyndaǵy jumyskerler úshin jarna aýdarady. Aı saıyn tólenetin jarna mólsheri: 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap jumysker jalaqysynyń 1%-yn, 2018 jyldan bastap – 1,5%-yn, 2020 jyldan bastap – 2%-yn, 2022 jyldan bastap – 3%-yn quraıdy.
Shildeniń 1-nen bastap jarna tóleıtin qos sanattyń biri – jeke kásipkerler (jeke- menshik notarıýstar men sot oryndaýshylary, advokattar, kásibı medıatorlar) jarnany jeke kásipker retinde ózi úshin tóleıdi. Jeke kásipkerdiń jarnasy 2 tómengi aılyq jalaqynyń 5 paıyzyn quraıdy. Naqtyraq aıtqanda, jarna mólsheri 2017 jyly 2 445 teńge 90 tıyndy, 2018 jyly 2 828 teńgeni quraıdy. Jarna esepteletin jalaqynyń eń joǵary mólsheri 15 tómengi aılyq jalaqydan nemese 366 myń 885 teńgeden aspaýy tıis. Iаǵnı, aı saıyn tólenetin mindetti jarnanyń eń joǵary mólsheri 3 668 teńge 85 tıynnan aspaýy kerek.
Al, eger jeke kásipkerdiń qaramaǵynda jumys isteıtin qyzmetkerleri bolsa, olar úshin jumys berýshi retinde jarna aýdaryp otyrýy tıis. Shilde aıynyń jarnasyn tamyzdyń 25-ine deıin tóleýge bolady. Jarnany ekinshi deńgeıli bankter men «Qazposhta» AQ-tyń kez kelgen bólimshesi arqyly tóleýge bolady. Tólem kodtary kórsetilgen arnaıy blankterdi atalǵan qarjy uıymdarynan alýǵa bolady.
Jarnany tólemese ne bolady degen ózekti saýaldyń bolýy zańdylyq. Jumys berýshiler men jeke kásipkerlerdiń aýdarymdaryn Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kirister komıteti baqylap otyrady. Jarna mindetti bolǵandyqtan der kezinde tólenbegen jaǵdaıda komıtet tıisti sharalar qoldana alady. Keshiktirilgen ár kún úshin (qorǵa jarna tóleıtin kúndi qosa alǵanda) resmı qaıta qarjylandyrý mólsherlemesiniń 2,5 eselengen mólsheri kóleminde ósimaqy tólenedi. Eger jumys berýshi nemese jeke kásipker jarna aýdarýdan birneshe ret bas tartsa, qaryz somasynyń 50 paıyzyna deıingi mólsherde aıyppul salynýy múmkin. Sebebi, Ákimshilik zań buzýshylyqtar týraly kodeks boıynsha zań bir ret buzylǵanda eskertý jasalady. Zań buzýshylyq bir jyl ishinde taǵy qaıtalanǵan jaǵdaıda, bereshek somanyń 20 paıyzdan 50 paıyzyna deıin aıyppul qarastyrylǵan. Aıyppul mólsheri sýbektiniń kólemine (shaǵyn nemese iri kásipker) baılanysty.
Esterińizge sala ketsek, 2018 jyldyń 1 qańtarynan bastap saqtandyrý júıesine memleket pen ózin ózi jumyspen qamtyǵandar qosylady. Memleket jeńildigi bar 14 sanattaǵy 10 mıllıon azamat úshin jarna tóleıdi. Atap aıtqanda, jumyssyz retinde resmı tirkelgender, zeınetkerler, kópbalaly analar, múgedekter, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, stýdentter, 18 jasqa tolmaǵan balalar, júkti áıelder men 3 jasqa tolmaǵan bala kútimimen úıde otyrǵan tulǵalar jáne taǵy basqalar úshin el bıýdjetinen aı saıyn 5 029 teńge tólenedi. Keler jyly jarna tóleıtin toptyń biri – ózin ózi jumyspen qamtyǵandar – mindetti saqtandyrý júıesine aı saıyn tómengi aılyq jalaqynyń 5 paıyzyn nemese 1 414 teńge tóleýi tıis. Jumyskerler jarnany 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap aýdarady. Jarna mólsheri 2019 jyly – jalaqynyń 1 paıyzyn, 2020 jyly 2 paıyzyn quramaq. Jalpy, mindetti saqtandyrý sheńberinde medısınalyq kómek 2018 jyldan bastap kórsetile bastaıdy.
Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»