Alashtyń «aq kelini»

Osy ashy sabaqtyń bir mysa­lyn ult ustazy, uly ǵalym Ah­met Baıtursy­novtyń da taǵ­dy­ry­nan kóremiz. Aty­shýly 37-niń quryǵynan qutyla alma­ǵan aıaýly tulǵanyń súıeginiń qaı jer­­de qalǵany belgisiz. Sondaı-aq, jan jary úshin barlyq azap pen qorlyqqa kóndikken Bad­rı­sa­fa­nyń da qabirin áli kúnge esh­kim tap basyp kórsete almaı­­dy. El ishinde «Aq kelin» atan­ǵan Bad­rısafanyń Ahmet Baı­tur­synovqa adal jar, aınymas dos bolǵanyn qýattaıtyn kóz­ kór­genderden qalǵan kóp derekter bolsa da, onyń tegine, al­ǵan bilimi men qa­rym-qabi­le­tine qatysty málimetter bir-­birine qarama-qaıshy kele­di. Tip­ti Bad­rı­safanyń bir de bir sý­reti saqtal­maýy da onyń jum­baq­qa toly azapty taǵ­dyrynan habar berip tur­ǵan­daı. 

Árıne, alash arystary, olar­dyń jar­lary men balalary zert­teý nysan- d­aryna aınalyp, osy kúnge deıin kóp jazylyp, aı­ty­lyp ta júr. Al olardyń beı­nesimen óner áleminde ushy­rasý basqasha sezim syılaıdy. Biz Qostanaı oblys­tyq orys dra­­ma teatry usynǵan «Aq kelin­niń mahabbaty men ólimi» atty spek­­takldi tamashalaǵanda basyndaǵy aq jaý­lyǵymen, erin «tórem» dep pir tutýy­men, qonaq­jaı­lylyǵymen, jomart­tyǵy­men el­diń yqylasyna bólengen «Aq kelinge» degen qımastyq sezim­derimiz odan sa­ıyn tereńdeı tús­­kendeı boldy. Ah­met Baı­tur­­­synovtyń beınesi biz úshin qan­daı ystyq bolsa, onyń ja­ry Bad­rısafanyń da beınesi aıaý­ly­lyǵymen janymyzǵa jyly ­ushy­rady. Basty rólde oınaǵan Iýlııa Kýdrıasheva Ahmet Baı­tur­synovtyń jarynyń jas­tyq albyrttyǵyn, jyrǵa qu­mar, bilimge qushtar bolmysyn, ba­qyt­ty kezeńderdegi gúl-gúl beı­ne­sin, sondaı-aq, erimen bir­ge azap shekken tustaryndaǵy qa­my­ryqty, shamyrqanǵan, eń soń­yn­da Qostanaıdaǵy aýrýhana­da azap shegip óler tusyndaǵy qa­­siretti obrazyn da barynsha shyna­ıy shyǵardy. 

Osy jerde atap óter bir jaıt, «Ege­men Qazaqstannyń» Qos­­tanaı obly­syn­­daǵy men­shik­­ti tilshisi, áriptesimiz Ná­zı­ra Járimbetova «Aq kelin­niń» ǵu­­my­­ryn zertteýdi maq­sat etken. «Bad­rısafa» eks­pedısııasynyń quramynda Ahań men Badrısafanyń tabany tıgen Orynbor, Tom qalalarynda bolyp, «Badrısafa beınesi», «Aq shálige oranyp, ashylmaǵan syr», «Kómeski iz­diń sáýlesi» at­ty ári kólemdi, ári tyń de­rek­ti maqalalar jazǵan edi. «Aq ke­­­lin­niń mahabbaty men óli­mi» spek­takline osy ma­te­­rıaldardyń da kómegi tı­ge­ni anyq. О́ıtkeni, jýrnalıst Ná­zıra Járimbetova men ól­ke­tanýshy, Baı­tursynovtar áý­letiniń tarıhyn jazǵan avtor Ibragım Atyǵaıdyń spek­ta­k­ldiń qoıylymyna úles qos­qa­ny­nan habarymyz bar. 

Elordadaǵy M.Gorkıı atyndaǵy Mem­­lekettik akademııalyq orys drama teatrynyń sahnasynda qoıylǵan bul spek­taklde negizgi keıipkerdi Iýlııa Kýd­rıashova somdaǵanyn joǵaryda aıt­tyq. Al Ahmet Baıtursynovtyń ró­linde Qudaıbergen Aıdosov oınady. Shy­ǵarma avtorlary qos ǵashyqtyń, tarıh­taǵy erli-zaıypty adamdardyń ómir­leriniń jarqyn sátterin de, qara bult basqan qaıǵyly kezeńderin de barynsha molynan qamtýǵa kúsh salǵany kó­ri­nedi. Sahnanyń tez aýysyp oty­rýy, sózdiń de, qımyl-áre­ket­­tiń de basty róldegi keıip­ker­lerdiń beınelerin ashyp kór­setýge utymdy paıdalanylýy, árbir oqıǵanyń tusynda ár­­túrli mýzykanyń sáıkes qoı­ylýy, sahnadaǵy úlken ek­ran­nyń qyzmeti, bári-bári de tama­sha tartymdylyqpen sáı­kes­ten­dirilgen. Bul jerde shyǵarma avtorlary Qabylhat Seıdahmet pen Lıýdmıla Fefelovaǵa qosa, qoıý­shy-rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Alek­sandr Lıopanyń, qoıýshy-sý­ret­shi Qurmanǵazy Qarjanov pen mý­zy­kamen kórkemdegen Qa­lı­bek Derıpsaldınniń eńbek­te­rin de atap ótý qajet. 

Jalpy, «Aq kelinniń mahabbaty men ólimi» bizge ta­rı­htyń ashy sabaǵyna qosa adal mahabbattyń, aınymas dos­tyqtyń da bir mysalyn al­dymyzǵa tartty. Alashtyń ar­daqty ulyna jar bolǵan orys qy­zy Aleksandranyń (keıinnen Badrısafa atalǵan) úlken jú­re­gin, parasatty tulǵasyn ta­ny­dyq. О́ner tiline kóshirilgen tra­gedııaly taǵdyryna jan aýyrttyq. 

Aıgúl SEIIL, «Egemen Qazaqstan»