Otanymyzdyń áleýeti Ońtústiktiń ómirinen aıqyn kórinedi

Elbasy Shymkent qalasynyń jurtshylyǵymen júzdesýde osylaı dedi Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev Ońtústik Qazaqstan oblysyna ju­mys saparymen keldi. Tańerteńgilik Shymkent gar­nızonyndaǵy áskerı qalashyqty saltanatty jaǵdaıda ashty. Qarýly Kúshterimizdiń Joǵarǵy Bas qol­bas­shy­sy 35748 áskerı bóliminiń komandıri polkovnık Nurlan Qa­shaǵanovqa Jaýyngerlik týdy tabys etti. – Bizdiń búgingi atqaryp jatqan jumystarymyz Qazaq­stannyń keleshegin kemel etýge baǵyttalǵan. Ata-babalary­myz ǵasyrlar boıy arman­da­ǵan Táýelsizdikti ornattyq. Elimizdi dúnıe júzi memleketteri moıyndaıtyndaı dáreje­ge jetkizdik. Qazaqstandy ta­nı­dy, syılaıdy, sanasady. Osy Táýelsizdigimiz baıandy bolý úshin armııamyzdyń qýa­tyn arttyryp jatyrmyz. Oń­tústik óńirde qurylǵan brıgadalar sonyń nyshany. El yn­tymaǵyn, beıbitshiligin qorǵaý el Táýelsizdigimen qurdas jas sarbazdardyń úlesine tıip otyr. Qazaqstan armııasy ár­daıym el Táýelsizdigin kúze­te­di, – dedi Elbasy. – Búgin Qur­lyq áskerleriniń taǵy bir ás­ke­rı bólimi abyroı men aı­byn­nyń nyshany – Jaýyn­ger­lik týdy ıelendi. Memleketi­miz­diń azamattary, sardarlar men sarbazdar Otanymyzdyń táýelsizdigin, onyń aýmaqtyq tutastyǵyn osy týdyń as­tyn­da qorǵaıdy. Saltanatty is-sharadan soń Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov Elbasyn ásker­ler­diń jaýyngerlik daıyndyq barysymen jáne áskerı gar­nı­zonnyń ınfraqurylymymen ta­nystyrdy. Shymkent garnı­zo­ny Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń damýynda óte mańyzdy baǵytta turǵanyn atap ótti. Sol sebepti de jańa áskerı bólim zamanaýı jáne eń senimdi jaýyngerlik qarý-ja­raq­tarmen jaraqtanǵan. Qa­rý­ly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy sarbazdardyń qyz­met jaǵdaıymen, ashana, kazarma jáne mádenı-demalys orta­lyǵymen tanysty. Sondaı-aq, oqý-trenajerlik korpýstaǵy tak­­tıkalyq daıyndyq syny­byn, trenajerlik synypty ara­lady. Elbasyna jaýyn­gerlik mashınalar parkindegi tehno­logııalyq jolaq elementteri men motoatqyshtar batalony jaýyngerlik ázirlikterin is júzinde kórsetti. Áskerı qyz­metshilermen kezdesken Memleket basshysy jeke quramdy ataýly kúnmen quttyqtap, Jaý­yngerlik týdy qasterlep ustaýǵa shaqyrdy. Shymkent garnızonynan keıin Memleket basshysy qa­la­nyń ejelgi bóliginde boı kóter­gen “Táýelsizdik” saıaba­ǵyn aralady. Sanǵasyrlyq ta­rıhy bar eski qalanyń ornyn tegistep, jer telimderin py­shaq ústinen bólip alǵan shendi, shekpendilerdiń arandaı ashyl­ǵan aýyzdaryna tosqaýyl bol­ǵan oblys ákimdigi irgeles jat­qan aýmaqty saıabaqqa aınal­dyr­ǵan. Avtory – Túrkistandy túletken sáýletshi Baqytjat Áshirbaev bastaǵan ujym. Ádet­te, kóz jaýyn alǵan tabıǵat ásemdigin ertegilerde Iran baǵymen salystyryp jatady. Al, jańadan paıdalanýǵa berilgen “Táýelsizdik” saıabaǵy sol sarynǵa úndes, Shym­kent­tiń eń kórikti jerleriniń birine aınalary sózsiz. Qaqpadan attaǵannan Qazaqstannyń ar­ǵy-beri tarıhyn aldyńyzǵa jaı­yp salatyn kompozı­sııa­nyń jelisin Elbasyǵa oblys ákimi Asqar Myrzahmetov pen qala ákimi Arman Jetpisbaev saýmalap taratyp berdi. «Táýelsizdik» saıabaǵy qu­ry­lysynyń jalpy quny – 680 000,0 myń teńge. Onyń ishinde jergilikti bıýdjetten 373 510,0 myń teńge, bıznestiń áleý­mettik jaýapkershiligi aıa­synda 306 490,0 myń teńge qar­jy qa­ralǵan. Atap aıt­qanda, «Jer-Ana» monýmenti 37 mln. teń­gege, sýburqaq 45 mln. teńgege, «Altyn kópir» 210 mln. teń­ge­ge, «El birligi» monýmenti 264 mln. teńgege, qorǵan 56 mln. teń­gege, kórý alańshasy 21 mln. teńgege, «Rámizder» alańy 73 mln. teńgege salynǵan. Saıa­baq orny – Shymkent qala­sy­nyń tarıhı-rýhanı bastaý al­ǵan jeri. Tarıhı málimetterge súıensek, eski Shymkent qala­sy toǵyz joldyń toraby, Uly Jibek joly boıynda orna­las­qan asa iri saýda ári áleý­met­tik-ekonomıkalyq jáne mádenı ortalyq bolǵan. Eski qala­shyq­ty boılaı Qoshqar ata óze­ni aǵady. Jergilikti tur­ǵyn­dar ózen sýyn emdik ereksheligi bar, bulaq kózinen bastaý alatyn qasıetti sý dep qasterleıdi. Saıabaq Táýelsizdik alańy­nyń birtutas kompozısııasyna enedi. О́ıtkeni, alańda orna­las­qan «Jer-Ana» sáýlettik monýmenti darhan dalamyzdyń keńdigin jáne halqymyzdyń ta­týlyǵy men beıbitshiligin beı­neleıdi. Aýmaǵy 8,2 ga. qu­raıtyn saıabaq ortalyǵynda «El birligi» monýmenti bar. Qa­zaqstan Respýblıkasyn mekendegen barlyq ult ókilderiniń barelefi beınelengen alyp granıt tuǵyrdan 137 tik tireýden turatyn kompozısııa kóterilip, Shańyraqty ustap tur. Bul 137 tireý Qazaqstandy meken etken barlyq etnostardyń berekeli birligi men yrysty yntymaǵyn bildiredi. Saıabaqtyń ortalyq al­leıasyn boılaı granıtten jasal­ǵan 21 taqtaısha ornalasqan. Bul taqtaıshalarǵa elimizdiń táýel­sizdik jyldarynda bolǵan eń eleýli oqıǵalary jazylǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Táý­el­sizdiginiń 20 jyldyǵyna ar­nal­­ǵan is-sharalar aıasynda ashylǵan saıabaq Shymkent qalasy tur­ǵyn­dary men qonaqtarynyń súıikti demalys jáne mádenı oryn­da­ry­nyń birine aınalary sózsiz. Shymkent qalasyndaǵy Tóle bı, Qazybek bı, Áıteke bı kó­she­leriniń qıylysynda 2009 jyly boı kótergen 34 metrlik «Jer-Ana» táýelsizdik monýmenti men «Táýelsizdik» saıabaǵy arasyn «Memlekettik rámizder» alańy men uzyndyǵy 104 metrdi qu­raı­tyn kópir jalǵap tur. Búginde kópshilik bul kópirdi eski tarıh pen jańa tarıhty baılanysty­ryp turǵan «Altyn kópir» dep atap ketti. «Rámizder alańynda» elimizdiń kartasy beınelenip, Elbasymyz N.Nazarbaevtyń táýel­sizdik týraly tolǵanysy men 1991 jylǵy 16 jeltoqsandaǵy Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Kons­tı­týsııalyq zańynan úzindi jazyl­ǵan. Rámizder alańynda oryn tepken 25 metrlik naızalardyń or­tasynda kólemi 128 sharshy metrdi quraıtyn kók týymyz 50 metrlik bıiktikte jelbirep tur. Joǵaryda atalǵan nysan­dar­dyń barlyǵy bıznestiń áleý­met­tik jaýapkershiligi aıasynda boı kótergen. Saıabaqqa kóshet otyrǵyzǵan Elbasyǵa “Altyn shańyraq” monýmenti janynan oblys ardagerleri men etnomádenı birles­tik­terdiń ókilderi qarsy jolyqty. Birqatary sóz alyp, jasampaz Qa­zaqstannyń dúnıe júzinde úl­ken bedelge ıe bolǵandyǵyn, eko­nomıkalyq áleýetiniń kóteril­gen­digin aıtyp, osyndaı bıik deń­geıge jetkizgen Prezıdentke saý­lyq tiledi. Osy sátti paıdalanǵan jastar jaǵy Memleket basshy­synan ruqsat surap, san ulttar tilinde ánder aıtty, bı bıledi. Kóńilshýaq júzdesýde N.Nazarbaev jastar men ardagerlerge qara­typ, el ómirindegi eleýli oqı­ǵa­lardy áńgimeledi. – Qazaqstannyń baıandy bola­sha­ǵyn osy Ońtústik Qazaqstan oblysy ómiriniń ózinen kóz jetkizýge bolady, – dedi Elbasy. –Buryndary osy oblysta tórt, úsh aýysymdyq mektepter bolǵan. Biz azdaǵan jyldardyń ishinde sáý­letti mektepter, balabaqshalar, aýrýhanalar salyp, kúrdelengen máselelerdiń túıinin tarqattyq. Ońtústikte ana men bala ólimi bur­naǵy jyldardan aıtarlyqtaı azaıdy. Adamdardyń ómir súrý jasynyń uzaqtyǵy artyp keledi. Munyń bári – elge jasalyp jat­qan jaqsylyqtardyń qaıtary­my. Shymkent – sáýletti qala. Tań­erteń dendrobaqty aralap, kóldi kórdim. Úlken jumystar at­qarylypty. Myna saıabaq qan­daı ásem. Tarıhqa tunyp tur. Astana, Almatydan keıingi Qazaq­stan­nyń úshinshi qalasy – Shym­kent degendi men buryn da aıt­qanmyn. Qala ortalyǵynyń sı­qyn alyp, qorshaǵan ortaǵa zala­lyn tıgizip otyrǵan qorǵasyn zaýy­ty syrtqa kóshiriledi. Hal­qy­nyń sany 1 mln.-ǵa jeteqabyl qalanyń kórki búgingisinen de kór­kem bolady. Jyl saıyn elimizge 67 myń sábı syılaıtyn al­tyn qursaq Ońtústiktegi búgingi atqarylyp jatqan jumystardyń aýqymy úlken, bolashaǵy zor. Osylaı dep bir qaıyrǵan Pre­zıdent el birligi, yntymaq, beı­bitshilik, din tazalyǵy jóninde óz oılarymen bólisti. – Qazaq balasy qaı jerde júr­se de onyń bir ǵana Otany bar. Ol – Táýelsiz Qazaqstan, – dedi Elbasy. – Biraq, júzdegen ult­tar men ulystar aırandaı uıyp, bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp otyrǵan tatýlyqty ish­teı iritkisi keletinder qaı kezde de tabylady. Biz din, nanym bos­tandyǵyn berdik, jaǵdaı jasa­dyq. Biraq, oıyńa kelgendi iste degen joqpyz, jat pıǵyldyń degenin boldyrmaımyz. Qazaqstan saıasatyna jat aǵymdar kelip, mem­lekettiń isine aralasqysy, el birligine selkeý túsirgisi keledi. Musylmandyqtyń joly dep arab­tardyń ulttyq kıimi – hıd­jabty nasıhattaǵysy keledi. Qazaq áje­leri kımeshek kıgen, analarymyz aq jaýlyq tartqan. Etek-jeńiniń ashyq-shashyq qalǵan kezi joq. Endeshe, nege biz óz ulttyq kıimimizden bezinip, ózgeniń shekpenin jamylýymyz kerek. Ata-ba­ba­myz­dyń arýaǵyn mansuqtaý da, salt-dástúrimizge tyıym sala­tyn­daı áreketter de boı kótere bastady. Biz – musylman memleketpiz. О́z ulttyq ereksheligimiz, mádenıetimiz, ózindik salt-dás­túrimiz bar beıbit, darhan elmiz. Ulan-ǵaıyr dalany halqyna amanat­­taǵan batyr eldiń urpa­ǵy­myz. О́z­ge aǵymdardyń teris pı­ǵyldy áre­ketterine tosqaýyl qoı­yp, el­diń tatýlyǵyn buzýǵa jol bermeımiz. Olardyń degeni bol­maı­dy. Qazaqstan – san ulttar men ulystarǵa qysylǵanda pana bol­ǵan saıaly memleket. Ultaralyq tatýlyq pen birlikti, beıbitshilikti qasterleıtin memleket. El aǵalary, jastar, sizderge aı­ta­rym, el ishiniń tynyshtyǵyn buz­ǵy­sy keletinderge qatal toı­ta­rys berińizder. Kópshilikpen júzdesken kezinde Elbasy osylaı dedi. Memleket basshysynyń aıtqanyn jurt qyzý qoldady. Osy júzdesýden soń Nur­sultan Ábishuly qala syr­tyn­daǵy “Indýstrııalyq aımaqqa” keldi. Bul buryn fosfor zaýyty sııaqty iri óndiris oryndary ornalasqan aımaq bolatyn. Búkil Odaqqa belgili zaýyt ýaqyt sy­nyna tótep bere almaı qula­ǵan­da, ornynda atom bombasy tús­ken­deı qırandylar men fos­for­dyń mol ýly qaldyqtary qalǵan. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov ınfraqurylymynyń orny bar, temir jol tuıyqtary tirelip tur­ǵan, eń bastysy – qaladan jyraq, óndiris oryndaryna suranyp tur­ǵan jerdi tazalap, ındýs­trııa­lyq aımaq qurýǵa baǵdarlama jasaǵan-dy. Oblys ákimi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasyn jú­zege asyrý, «Bıznestiń jol kar­tasy-2020» baǵdarlamasy boı­ynsha bólingen qarjylardy tıimdi paıdalaný, Elbasynyń 2010 jyl­dyń naýryzynda burynǵy fos­for zaýytynyń aýmaǵyn qal­pyna keltirý tapsyrmasyn oryn­daý maqsatynda ındýstrııalyq aımaq qurýǵa sheshim qabyldaǵan. Jobanyń maqsaty ınvestısııa­lyq jobalardy iske asyrý, otan­dyq jáne sheteldik ınvestor­lar­dy tartý, ónerkásip salasyndaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, jańa jumys oryndaryn ashý jáne bıýdjetke túsetin sa­lyq túsimderin arttyrý bolyp tabylady. Indýstrııalyq aımaqtyń jal­py aýmaǵy 337 gektardy quraı­dy. «Bıznestiń jol karta­sy-2020» baǵdarlamasy sheń­be­rin­de ınfraqurylymdardy tar­týǵa 4 mlrd. teńge qaras­ty­ryl­ǵan. Sonyń 2010-2011 jyldary 2,2 mlrd. teńgesi ıgerildi. Al, 2012 jylǵa 1,8 mlrd.teńge qa­ras­tyrylǵan. Búgingi tańda, ındýs­trııa­lyq aımaqta 31 ınves­tı­sııa­lyq joba júzege asyrylýda. Jal­py quny 5,8 mlrd. teńge bolatyn 2 000 jańa jumys orny ashy­lady. 2011 jyly jalpy quny 3,6 mlrd. teńge quraıtyn 11 ınves­tı­sııalyq joba iske qosylyp, 653 adam jumyspen qamtylady. In­dýstrııalyq aımaqtyń qatysý­shy­laryna aıryqsha jeńildikter qarastyrylǵan. Memleket bas­shy­sy «Indýstrııalyq aımaqta» iske asyp jatqan temir-beton ónim­derin shyǵaratyn ınves­tı­sııalyq joba «Art-Qurylys» JShS-imen tanysty. Jobanyń qýaty jylyna 200 myń tekshe metr temir-beton ónimin óndirýge jetedi. Josparlanǵan jumys orny 200 adamǵa eseptelgen. Joba quny – 900 mln. teńge. Temir-beton jumysshylary­men pikirlesip, estelikke sýretke túskennen keıin Memleket bas­shy­sy «Ferrum-Vtor» (Ferrým-Vtor) JShS-ine keldi. Seriktestik «Sılıkat úıindisin jáne suı­yq shyny shyǵaratyn seh» ınves­tısııalyq jobasyn iske qosqan. Joba qýaty jylyna 3 myń sılıkat úıindisi men 6 myń tonna suı­yq shyny shyǵarýǵa jetedi. Jos­parlanyp otyrǵan jumys orny – 50 adam, joba quny – 75 mln. teńge. О́nimder metallýrgııa, hımııa ónerkásibi men qurylys, ener­getıka salalarynda qolda­ny­lady. Daıyn ónimder Qazaq­stan men Reseı jáne Túrki­men­stan rynoktaryna shyǵarylady dep josparlanǵan. Budan soń Nursultan Ábish­uly kadrlardy daıarlaý ortaly­ǵy­nyń jumysymen tanysty. Or­talyqtyń negizgi maqsaty Qa­zaq­stan Prezıdentiniń bıylǵy Jol­daýynda aıtylǵandaı, kásiptik jáne tehnıkalyq mamandardy ja­ńashyl tásilmen daıarlaý jáne «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­dar­lamasy boıynsha ındýstrııa­lan­dy­rýdy iske asyrý ári kadr áleýe­tin damytý bolyp taby­la­dy. 1 qyrkúıekte ashylǵan orta­lyqta ındýstrııalyq aımaqtaǵy óndiris oryndarynda jumys isteıtin kásibı mamandardyń tap­shylyǵyna oraı mamandar daıarlanýda. Ortalyq 350 adamǵa arnalǵan. Qazirgi ýaqytta 150 adam bilim alýda. Munda 30 oqy­týshy sabaq beredi. Ortalyq 10 ma­mandyq boıynsha, atap aıt­qan­da, rezeńke-tehnıkalyq óndiris, polımerlik óndiris tehnolo­gııa­sy, tústi metaldy balqytýshy jáne t.b. tapshy mamandyqtar boı­ynsha mamandar daıarlaıdy. Jobanyń jalpy quny 114 mln.teńgeni quraıdy. Oqý ortalyǵy oqý bazasymen, kompıýterlik sy­nyptarmen jáne materıaldyq ba­zamen jabdyqtalǵan. Indýstrııalyq aımaqtan soń Memleket basshysynyń korteji Qajymuqan atyndaǵy ortalyq stadıonnyń janynan salynǵan jańa jeńil atletıka manejine at­basyn tiredi. Qazaqstanda jeńil atletıka maneji joq emes. Alaıda, 1972 jyly Qaraǵandyda sa­lyn­ǵan sport kesheni ýaqyt tala­byna ilese almady, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy eskirdi. Sport básekeleriniń padıshasy – Olım­pııalyq oıyndar bolsa, sol alamanda sport koroli – jeńil atletıka jarystarynda 48 medaldar jıyntyǵy sarapqa salynady. Ek­pinnen quıyn úıiriletin ıamaı­ka­lyq jelaıaq Ýseın Bolt sekildi jampozdar Beıjiń Olımpıa­da­syn­da bir ózi 3 altyn oljalady. Al Qazaqstanǵa buıyrǵany Baqyt Sársekbaev pen Ilıa Ilınniń qos altyny ǵana. Muny az deýge aýyz barmaıdy. Júzdegen memleket altyn túgili qola medalǵa zar bolyp, qamyǵyp qaıtqanyn san kórdik. Degenmen, osynyń bárin ekshegen oblystyq sport, týrızm jáne dene tárbıesi basqar­ma­sy­nyń bastyǵy Bolat Qyryqbaev ob­lys ákimi Asqar Myrzah­me­tov­tiń aldyna másele etip qoıǵan eken. Isker basshy arqany keńge salmapty. Nátıjesi mine. Jeńil atletıka manejimen qatar, 50 metr­lik jabyq júzý basseıni ja­qynda paıdalanýǵa beriledi. Oıdy oı qozǵaıdy. Bıyl 46 sport túrinen Qazaqstan sparta­kıa­dasy ótti. Birde-bir sport túri Ońtústikke usynylmady. О́ıt­keni, kóp jarysty ótkizetin záýlim Sport saraıy joq. Qol­daǵy bary Muz saraıǵa aınalyp ketken. Ony jazdyq rejimge kó­shirý túgili búgingisin ustap turý bıýdjetke orasan qarjyǵa túsip otyr. Al jańa 720 oryndyq je­ńil atletıka maneji osy olqy­lyq­tardyń ornyn toltyrady. Keıingi ýaqyttary Sport saraıy joq bolǵandyqtan, kóptegen ha­lyq­aralyq jarystar oqý oryn­da­rynyń bazasynda ótkizilip kelgen. Endi Keńes Odaǵynyń batyr­lary general Sabyr Raqymov pen Qaraqozy Ábdiálıevti eske tú­sirý­ge arnalǵan halyqaralyq týr­nır­ler osy manejde ótetin bolady. Elbasy sportshylarmen júz­de­sýde Qazaqstannyń jeńil atletıkadan nesibesi orta bolyp júr­gendigin eske salyp, jas sport­shy­larǵa tabys tiledi. Álııa Júsipovadaı tarlandardyń qata­ry kóbeıetindigine senim bildirdi. Ońtústik Qazaqstan obly­sy­nyń bıýdjeti esebinen salynǵan barlyq zamanaýı talaptarǵa saı keletin bul nysan el aýma­ǵyn­daǵy iri jeńilatletıkalyq sport kesheni bolyp tabylady. 2010 jyldyń maýsym aıynda qazyǵy qaǵylǵan ǵımarattyń qurylysy bıylǵy jyldyń qyrkúıeginde aıaqtaldy. Bul – aınalyp júgirý joly 200 metrdi quraıtyn res­pýblıkadaǵy biregeı jeńilat­le­tıkalyq manej. Munda bıiktikke sekirý, uzyndyqqa sekirý, ıadro laqtyrý sektorlary men 3 aı­nalyp júgirý, 6 kedergili jáne týra júgirý joldary bar. 1962 jyly Shymkent qalasynda al­ǵash ret №2 Olımpıada rezer­vi­niń mamandandyrylǵan balalar men jasóspirimderdiń sport mektebi memlekettik mekemesi (№2 ORDBJMSM) ashylǵan. Memleket basshysy osy mekteptiń dı­rektory V.Kravchenkoǵa manejdiń ashylýyna kórimdik retinde jańa avtobýs tartý etti. Sońynan sport­shylarmen estelikke sýretke tústi. – Álemdik jarystarda úzdik bolyp, elimizdiń ánuranyn oına­typ, kók baıraǵyn kókke kótere berińizder! – dedi qoshtasarda Prezıdent. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.