Agroónerkásip kesheniniń kókjıegi keń

Memlekettik baǵdar­lama­lardyń júzege asyrylý bary­sy týraly brıfıngter legi bul joly Agroónerkásip keshe­nin damytýdyń 2017-2021 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamasyna arnaldy. Oǵan Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtýǵanov, vı­se-mınıstr Rústem Qurmanov, «Ag­rarlyq nesıe korporasııasy» AQ basqarma tóraǵasy Nar­muhan Sarybaev, «Aýyl sharýa­shylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ basqarmasy tóraǵasy Jandar Omarov qatysty. 

Q.Aıtýǵanov óz kezeginde agrarlyq qaıta óńdeý salasyn keshendi damytý úshin 4 aıdyń ishinde keń kólemde taldaý júr­gizilgenin jáne alǵash ret qaı­ta óńdeý kásiporyndarynyń máli­metter bazasy jasalǵanyn atap ótti. Bul baza aǵymdaǵy jaǵ­daıdy baǵalaýdy, qýatyn, iske qosý jylyn, jabdyq túrin, júk­te­mesin, ónimniń kólemi men no­menklatýrasyn, sondaı-aq, te­jeýshi problemalardy qamtıdy.

Qaıta óńdeýdiń basymdyqqa ıe 9 túrin damytý úshin esepter júrgizilip, onyń ishinde ár oblys jáne aýdan boıynsha «Agrarlyq qaıta óńdeý kásiporyndarynyń ornalasý kartasy» jasalǵan. 

«Kartany qarjylandyrý má­selesinde bıýdjetke túse­tin salmaqty azaıtýdyń birne­she nusqasy da qaraldy. Tal­daý, eń aldymen, aınalym qara­jattaryn tolyqtyrýǵa nesıe resýrstary qajet ekenin kór­setti. Ekinshiden, qarajat jańa ká­siporyndardy jańǵyrtý men salýǵa qajet», dedi Q.Aıtý­ǵanov. Sondaı-aq, ol bul min­det­ti oryndaý úshin atalǵan baǵyt­tar boıynsha qarjy ınstı­týttary nesıeleriniń paıyz­dyq mólsherlemesin sýbsıdııa­laý usynylǵanyn, mundaı tásil Qazaqstan qarjygerleri qa­ýymdastyǵymen jáne bankter­men talqylanǵanyn, olar atal­ǵan shema boıynsha jumys ja­saý­ǵa ázir ekenin atap ótti. Aı­týynsha, qazirgi ýaqytta kartany resimdeý boıynsha jumystar aıaqtalýǵa jaqyn. Sodan keıin eli­mizdiń barlyq óńirlerinde ony iske asyrý bastalady. Bul qaı­­ta óńdeý ónimderiniń jalpy ón­di­risin 1,9-dan 3 trln teńgege deıin ulǵaıtýǵa jáne 7 myń ju­mys ornyn qurýǵa múmkindik bermek. 

Sonymen qatar, azyq-túlik ónimderi eksportyn ulǵaıtý bo­ıynsha mindetterdi oryndaý úshin «Azyq-túlik korporasııasy» AQ syrtqy naryqtarda barlyq aýylsharýashylyq ónimderin satý jónindegi operatorǵa ózger­genin, ol endi astyqpen ǵana emes, aýylsharýashylyq ónim­deriniń basqa túrlerimen de aına­lysatynyn habarlady. 

Aǵymdaǵy jyly 850 myń tonna aýylsharýashylyq ónim­derin satyp alýǵa 43,4 mlrd teńge baǵyttaý josparlanǵan. Oǵan qosa, eksportqa arnap satyp alynatyn maıly daqyldar men qoı eti aldyn ala otandyq zaýyt­tarda qaıta óńdeledi, osy­laısha olardyń júktemesi artady. Nátıjesinde bıylǵy jyl­dyń alǵashqy 5 aıynda 880 mln AQSh dollaryna AО́K ónim­deri eksporttaldy nemese ósim 4 paıyzdy quraǵan. Qaıta óńdeý eksportynyń kólemi 7,6 paıyzǵa ósken. 

Birinshi jartyjyldyqta azyq-túlik ónimderi óndirisi 7,5 paıyzǵa ulǵaıdy. О́tken jylmen salystyrǵanda un, makaron ónimderi, jarma, ósimdik maıy jáne óńdelgen sút óndirisi ósimi baıqaldy. Bul týraly Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri R.Qurmanov atap ótti. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, qaıta óńdeý kásiporyndarynyń áleýeti áli de sońyna deıin paı­dalanylmaǵan, osyǵan baılanysty aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý bo­ıynsha óndiristik qýattardy ornalas­tyrý kartasy ázirlenip otyr. Búginde Qazaqstanda 1 345 bel­sendi kásiporyn bar, olar­dyń ishinde mınıstrlik basym­dyqty ortalyq topty anyqtady, birinshi kezekte solardy damytý kózdelgen. 

Joǵaryda atalǵan karta to­ǵyz baǵytty – sút, et, teri jáne jún, maıly jáne dándi daqyl­dardy, qant qyzylshasy men kar­topty óńdeýdi qamtıdy. Bul baǵyttar 435 kásiporynda usy­nylǵan. Sonymen qatar, karta­da úsh júıeli qaǵıdat negizge alyn­ǵan. Birinshisi – nesıe resýrs­taryna qoljetimdilik jáne aýyl­sharýashylyq koopera­tıv­teri arqyly qarajat jınaý ese­binen jumys istep turǵan kásip­oryndardy barynsha júkteý. Ekinshisi –jumys istep turǵan 80 kásiporyndy jańǵyrtý. Úshin­shisi – shıkizatpen qamtamasyz etil­gen, biraq jeke óndirisi joq óńirlerde 79 jańa qaıta óńdeý kásipornyn salý. Brıfıngte sondaı-aq, «Ag­rar­lyq nesıe korporasııasy» AQ basqarma tóraǵasy N.Sary­baev Qazaqstannyń eksportqa baǵdarlanǵan aýylsharýashylyq kásiporyndary «AgroEksport» arnaıy baǵdarlamasy boıynsha tómendetilgen paıyzdyq mólsherlemeler boıynsha tıimdi nesıe qarajattaryn ala alatynyn málimdedi. «Maı shyǵaratyn zaýyttardy, et kombınattaryn, et baǵytyndaǵy qus fabrıkalaryn, quramajem zaýyttaryn, jemis-kókónis qoımalaryn, jy­lyjaı keshenderin, taýarly balyq óndirisin jáne ta­ǵy bas­qalardy qurý, keńeıtý já­ne jań­ǵyrtýǵa qatysty ın­ves­tı­sııalyq jobalar qar­jylan­dyrý basymdyǵyna ıe. «Ag­rar­lyq nesıe korpora­sııasy» AQ 2016 jyldyń sońy­nan bas­tap ınvestısııalyq jo­balar­dy qarjylandyrýǵa ba­ǵyt­tal­ǵan «AgroEksport» baǵdar­la­masyn iske asyryp jatyr. Bıylǵy jylǵa baǵdarlama bıýd­jeti shamamen 80 mlrd teń­geni quraıdy», dedi N.Sarybaev.

Aıtýynsha, «AgroEksport» baǵdarlamasy otandyq aýyl­sha­rýashylyq taýarlaryn óndirý­shilerge nesıe alýdyń baryn­sha tómendetilgen mólsher­le­mesin usynady. Ol sońǵy qaryzgerge jylyna 8 paıyzdy quraıdy. Nesıelendirýdiń uzaq merzimdi túri – 10 jylǵa deıin qarastyrylǵan, al jeńil­dikti kezeń 2 jylǵa sozylady, ol aıaqtalǵannan keıin nesıe­ni tóleý kezeńi bastalady. Baǵdar­lamanyń mindetti talaptary – turaqty qarjylyq ahýal, bıznes jospardyń bolýy, jobaǵa kem degende 15 paıyz jeke qa­ra­jatpen qatysý, sondaı-aq, ke­pil­zattardyń bolýy bolyp ta­by­lady. 

Aýyl sharýashylyǵyn qar­jy­laı qoldaý qory» AQ basqar­ma­sy tóraǵasy J.Omarov óz keze­ginde jeke qosalqy sharýa­shy­lyqtar men aýylsha­rýa­shy­lyq kooperatıvterdiń qol­daý tetik­teri týraly baıandady. Má­lim­deýinshe, aýylsharýa­shy­lyq kooperatıvterin nesıeleý «Yntymaq» baǵdarlamasy ser­vıs­tik daıyndaý qyzmet­terin uıymdastyrý jáne aýyl­sha­rýashylyq ónimderin qaıta óńdeýge 7 jylǵa deıin jylyna 6 paıyzben 50 mln teńgege deıin nesıe alýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar, aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynan bastap kepil múlkin qamtamasyz etýdiń jeńil mehanızmi jumys isteıdi, kepilge qarajat esebinen satyp alynǵan múlik qabyldanady. Kooperatıv músheleri úshin «Bereke» jáne «Igilik» baǵdar­lamalary boıynsha jeńil nesıe­leý qarastyrylǵan. Bular bo­ıynsha jyldyq syıaqy mól­sher­lemesi 6 paıyzdan aspaıdy. Mal bordaqylaýdy uıym­dastyrý úshin kooperatıvke qa­tysýshylar 6,5 jylǵa deıin 4,0 mln teńgege deıin qara­jat ala alady. Maldy ósirý úshin 6,5 jylǵa deıin 6,0 mln teńg­e­ge deıin nesıe beri­ledi. Osy­laısha, aǵymdaǵy jyly aýyl tur­ǵyndary men aýyl­sharýashylyq kooperatıvterin qarjylandyrý úshin Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory arqyly 41 mlrd teńge berý josparlanyp otyr.