Úshjyldyq bıýdjet qoldaý tapty

Keshe Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń kezekti jalpy otyrysynda 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet máselesi qaraldy. Úshjyldyq bıýdjet jobasyn talqylaýǵa Premer-Mınıstr Kárim Másimov qatysty. Úshjyldyq bıýdjet jobasyn qaraýǵa kirispes buryn depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Ulttyq qorynan 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zań jobasyn qarap, ony biraýyzdan maquldady. Jalpy, transfert má­selesinde Elbasynyń Jar­ly­ǵyna sáıkes ol jyl saıyn absolıýtti mánde 8 mıllıard AQSh dollary kóleminde belgilengen. Iаǵnı, kepildendirilgen trans­fert­tiń jyl saıynǵy mólsheri 1 200 mıllıard teńge deńgeıinde qarastyrylǵan. «2012-2014 jyldarǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet tý­ra­ly» zań jobasy boıynsha Ekono­mı­kalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Kelimbetov, Qarjy mı­nıstri Bolat Jámishev jáne Ult­tyq Bank tóraǵasynyń oryn­ba­sary Bısenǵalı Tájiıaqov baıandama jasady. Artynan pala­ta­nyń Qarjy jáne bıýdjet ko­mı­te­tiniń hatshysy Sansyzbaı Esilov qosymsha túsinik berdi. Jalpy, úshjyldyq bıýdjet parametrleri orta merzimdi kezeńge arnalǵan negizgi makroekonomıkalyq kór­set­kishterdiń boljamyna negizdelip ázirlengen. Sondaı-aq ma­kro­ekonomıkalyq kórsetkishterde álemdik ekonomıkanyń úrdisteri jan-jaqty ekshelgen. Yqtımal baǵa aýytqýlary eskerile oty­ryp, munaıdyń álemdik baǵasy 2012 jyly barreline 80 AQSh dollary deńgeıinde, 2013-2014 jyldary 70 AQSh dollary deń­geıinde degen boljam jasalǵan. Osyǵan sáıkes IJО́-niń ósimi 2012 jyly 6,9 paıyzdy, 2013 jyly – 6,5 jáne 2014 jyly 7,1 paıyzdy quraıdy dep kútilýde. 2012 – 2014 jyldary ınflıasııa 6 – 8 paıyz dálizinde saqtalady dep boljanyp otyr. Sonymen, 2012 jylǵy res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń boljal­dy túsimi 4 trıllıon 751 mıllıard teńge. 2013 jylǵy bul kór­setkish 5 trıllıon 31 mıllıard teńge bolsa, al 2014 jyly 5 trıllıon 424 mıllıard teńge deń­geıinde boljanǵan. 2012 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵys bóligi 5 trıllıon 510 mıllıard teńgeni quraıdy. 2013 jylǵy shyǵys 5 trıllıon 505 mıl­lıard teńge bolsa, 2014 jyly ol 5 trıllıon 884 mıllıard teńge deńgeıinde kórsetilgen. Osy oraıda bıýdjet tapshylyǵy 2012 jyly 759 mıllıard teńgeni, 2013 jyly – 474, al 2014 jyly 460 mıllıard teńgeni quraǵandyǵyn aıta ketý kerek. Depýtattardan bıýdjettiń shyǵys bóligin jalpy somasy 311 mlrd.-tan astam teńgege ulǵaıtý týraly 136 usynys tústi. Nátıjesinde jumys tobynda bıýdjettiń shy­ǵys jaǵyn bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyz­dan­dy­rý jáne aýyl sharýashylyǵy sa­la­laryna 2012 jyly 25,4 mıllıard teńgege, 2013 jyly – 9,3, son­daı-aq 2014 jyly 3,4 mıllıard teńgege ulǵaıtýǵa ýaǵda­lasyl­dy. Belgili bolǵandaı, úshjyldyq merzimge áleýmettik qamsyzdan­dyrý men áleýmettik kómekke 4 trıllıon 38 mıllıard teńge kózdelse, osy merzim ishinde bilim berý salasyna 1 trıllıon 147 mıllıard teńge qarasty­ry­lyp­ty. Al densaýlyq saqtaý sa­lasyna úsh jyl ishinde 1 trıllıon 310 mıllıard teńge salynǵan. Taǵy bir aıta keterligi, mádenıet salasyna úsh jylda 61 mıllıard teńge josparlansa, memlekettik jáne ózge de tilderdi damytýǵa 13 mıllıard teńge bólinbekshi. Ult­tyq Bank tóraǵasynyń oryn­ba­sary Bısenǵalı Tájiıaqovtyń málimetterinen belgili bolǵan­daı, ulttyq valıýta baǵamy dol­larǵa shaqqanda turaqty. Sońǵy 9 aıdyń ishinde dollarǵa shaq­qan­daǵy aýytqý 0,3 paıyzǵa ǵana bol­ǵan. Al Reseıde 8 aıda ult­tyq valıýta 7,2 paıyzǵa álsirese, qyrkúıek aıynda ǵana rýbl 6,3 paıyzǵa tómen syrǵyǵan. Turaq­ty­lyqtyń nátıjesinde elimizdiń altyn-valıýta qoryn tolyq­ty­rý­ǵa múmkindik bar, dedi Ulttyq Bank tóraǵasynyń orynbasary. Ús­timizdegi jyldyń qyrkúıek aıynyń sońyna taman elimizdiń halyqaralyq rezervi 72,5 mıllıard AQSh dollaryna jetip, jyl basynan beri 22,4 paıyzǵa ósipti. Sonyń ishinde Ulttyq Banktiń altyn-valıýta rezervi 32,5 mıllıard AQSh dollary bolsa, Ulttyq qorda 40 mıllıard dollardan astam qarjy jınaqtalǵan. Úshjyldyq bıýdjet jobasyn maquldaǵannan keıin Úkimet bas­shysy Kárim Másimov qysqasha sóz sóılep, depýtattarǵa memlekettik bıýdjet josparyn qalyp­tas­tyrýda birlese atqarǵan ju­mys­tary úshin rızashylyǵyn bildirdi. Osy rette Premer 2008 jyly bir ǵana amerıkalyq bank­tiń bankrotqa ushyraýynan álem dúrlikkenin, 2011 jyldyń kúzin­de de álemdik ekonomıkada turaq­ty­lyq ornady dep aıtýǵa kelmeıtindigin kóldeneń tartty. Mem­leket basshysynyń tapsyr­ma­syna oraı álemdik ekonomıka nasharlaǵan jaǵdaıda Úkimet balamaly ssenarıı oılastyryp qoıdy, dedi Kárim Qajymqanuly. Úkimet basshysy sondaı-aq kelesi aptada TMD-ǵa múshe elder úkimetteri, EýrAzEQ jáne Keden odaǵy elderi basshylarynyń keńesi ótetinin, ózi sol kezde árip­testerine qaýip-qaterlerge qar­sy ujymdasa áreket etýdi usyna­tyn­d­yǵyn atap kórsetti. K.Másimov makroekonomıkalyq turaqtylyq pen jumys oryndaryn qurý bas­ty másele bolsa, ústimizdegi jyl­dyń 9 aıynda elimiz ekonomıkasy 7 paıyzdyq ósimdi kórsetkenin de qaperge saldy. «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bıýd­jet prosesinde memlekettik jáne bıýdjettik josparlaý jó­nin­degi ýákiletti organdar kuzy­re­tiniń arajigin ajyratý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda maqul­dan­dy. Sonymen qatar, «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Esirtki quraldarynyń, psı­ho­troptyq zattar men olardyń prekýrsorlarynyń zańsyz aına­ly­myna qarsy kúres jónindegi Or­talyq Azııa óńirlik aqparat­tyq úılestirý ortalyǵy ara­syn­daǵy Almaty qalasynda onyń bolý sharttary týraly kelisimdi ra­tıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy men Azııa Damý banki arasyndaǵy Qa­ryz týraly kelisimdi (Jaı operasııalar) (OAО́EY 1 kólik dálizi [Jambyl oblysyndaǵy jol ýchaskesi] [«Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıt dálizi] Investısııalyq baǵdarla­ma – 4-joba) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary da maquldanyp, Senatqa jiberildi. Asqar TURAPBAIULY.