Burynǵy Oral men Úıshik arasyndaǵy úlken ýezd ortalyǵy, toǵyz joldyń toraby bolǵan Ilbishin óńiri – talaı-talaı tarıhı oqıǵalar ótken aımaq. Ásirese HH ǵasyrdyń alǵashqy shıregindegi aq pen qyzyl almasqan alasapyrannyń birazy osy jerde ótken. Jaıyq boıyn jaılaǵan jurttan ǵasyr basynda oqyǵan-toqyǵan zııaly azamattar da kóp shyqqan. Dáýletshe Kúsepqalıev, Esenǵalı Qasabolatov, Isa Qashqynbaev, Ǵabbas Jetpisov, Moldaǵalı Joldybaev, Berkinǵalı Atshybaev, Tájimuqambet Jalpaqov, Baqtyǵalı Bısenov, Qazmuhambet Tátibaev, Dúısenbaı Asanov, Aıtqalı Abylaev, Qajyǵalı Máýlimberlıev syndy talaı azamattar áýeli Alash qozǵalysynyń qatarynda ult táýelsizdigi úshin qyzmet etti, keıin sovettik Qazaqstannyń qalyptasýyna eńbek sińirdi. Bul azamattardyń kóbi stalındik repressııa qurbany boldy, keıbiriniń eńbegin el-jurt áli kúnge deıin tolyq bilmeıdi.
– Alash zııalylarynyń maqsat-múddesi men Elbasymyzdyń «Rýhanı jańǵyrý: bolashaqqa baǵdar» maqalasynan týyndaıtyn baǵdarlama bir-birimen tarıhı úndesip jatyr. Alash taqyryby halqymyzdyń janyna jaqyn, aıaýly taqyryp. Sondyqtan da bolar, bul taqyrypqa qyzyǵýshylyq erekshe. Bizdiń osy jıynymyzǵa az ýaqyt ishinde 42 baıandama kelip tústi. Biz olardy iriktep, konferensııa jınaǵynda jarııalaıtyn bolamyz, – dedi Aqjaıyq aýdanynyń ákimi Ádil Jolamanov konferensııany ashyp turyp.
Belgili alashtanýshy, «Sháńgereı», «Ǵumar Qarash», «Batys Alashorda» kitaptarynyń avtory Maqsat Táj-Murattyń «Azamattar bar edi, kúrek tisimiz syqyldy» atty baıandamasyn konferensııaǵa jınalǵandar uıyp tyńdady. 1905 jyly Baqytjan Qarataev pen Seráli Lapınniń «Alash» gerbi men «Alash» aqshasynyń nusqasyn jasaýy, 1911 jyly Batyrqaıyr Nııazovtyń «Alash» atty gazet shyǵarmaq bolǵan talpynysy týraly derekter kóp adamǵa tyń jańalyq boldy. Sondaı-aq Alashordanyń batys qanaty, 19 aı – 578 kún boıy bılik qurǵan, Kolchakqa da, Samaradaǵy Komýchke de, Oral kazachestvosyna da bılik bermeı, óz tizginin ózi ustap turǵan Batys Alashorda úkimeti, onyń qurylymdary, tarıhı oqıǵalar men tulǵalar jaıly taǵylymdy áńgime talaıdyń qulaǵyna jaqty.
Konferensııada Halel Dosmuhameduly atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti «Máńgilik el» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Aqqalı Ahmet «El aýmaǵyn túgendegen Tanashev», Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti «Qazaqstan tarıhy jáne ólketaný» ǵylymı ortalyǵynyń jetekshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Jańabek Jaqsyǵalıev «Alash arystarynyń armany: tarıh jáne taǵylym», belgili alashtanýshy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Dámetken Súleımenova «Jahansha Dosmuhameduly – Kúnbatys Alashorda jetekshisi», BQO din isteri basqarmasynyń basshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Saıalbek Ǵızzatov «Alash zııalylarynyń dástúrli din úshin kúresi», tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Jánibek Ismýrzın «Qajyǵalı Máýlimberliuly jáne HH ǵasyrdyń basyndaǵy ólkedegi qoǵamdyq-saıası jaǵdaı», Halel Dosmuhameduly atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Qylyshbaı Súndetuly «Jazyqsyz jazalanǵan jýrnalıster», Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Esqaırat Haıdarov «Aqjaıyqtan shyqqan Alash arysy – Baqtyǵalı Bısenov», Batys Qazaqstan ınnovasııalyq-tehnologııalyq ýnıversıtetiniń dosenti, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Baqtyly Boranbaeva «Alash arystarynyń ónegesi jas urpaq tárbıesiniń negizi» atty baıandamalaryn ortaǵa saldy.
Aqjaıyq aýdany aýmaǵyndaǵy barlyq mektepterde mýzeı uıymdastyrylǵan. Ol jerde bıyl Alash taqyrybyna oraı jádigerler men derekter jınaqtalyp, oqýshylarǵa Alash qozǵalysynyń máni men mazmuny týraly dárister berilmek. Búgingi konferensııaǵa da osy mektepter janynan qurylǵan mýzeı mamandary arnaıy qatystyryldy.
Konferensııa jumysyna qatysyp, quttyqtaý sóz sóılegen Batys Qazaqstan oblystyq Ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Baqytjan Narymbetov Elbasy usynǵan tutas qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń baǵyttary týraly aıtyp ótti.
Jıyn sońynda ǵalymdar tarapynan birneshe usynys aıtyldy. Mysaly, Dámetken Dosmuqanqyzy Alash ofıseri Aıtqalı Abylaevtyń «7 qyzyláskerdi sotsyz atyp tastaǵan» degen aıyp taǵylyp, kúni búginge deıin aqtalmaǵanyn, Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵy memlekettik deńgeıde atalyp jatqan shaqta Abylaevtyń esimin aqtap alý qajettigin másele etip kóterdi. Maqsat Ánesuly kópshilikke áli tolyq tanylmaǵan Alash qaıratkerleriniń esimin el esinde qaldyryp, Esenǵalı Qasabolatov, Isa Qashqynbaev syndy aıtýly tulǵalardy ulyqtaý, kósheler men ǵımarattarǵa, túrli uıymdarǵa esiimn berý kerektigin aıtty. Konferensııaǵa qatysýshylar osy jáne basqa da usynystardyń basy qosylǵan qarar qabyldady.
Qazbek Quttymuratuly, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy