Tarıhtyń uzaq kóshinde qazaq halqy ǵana týdyra alatyn, erekshe damyǵan óner túri - kúı óneri. Qazaqtyń qara dombyrasy, onyń kómeıinen tógilgen qońyr kúıi atadan balaǵa mıras bolyp qalǵan uly dalamyzdyń amanatyn, saltyn, dástúrin jetkizýshi.
Kúni keshe ǵana Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasynda jas kúıshi, kompozıtor, respýblıkalyq, halyqaralyq konkýrstardyń laýreaty Ǵalamat Beıseqojanyń «Uly dala tolǵaýy» atty kúı keshi ótti.
Is-sharany Elbasy kitaphanasy dırektorynyń birinshi orynbasary Ámirhan Rahymjanov ashty. О́z sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasy talantty jastardy qoldaýǵa árqashan múddeli ekenin aıtty. Bul shara Qazaqstandyq qoǵamnyń rýhanı jańarýy – úshinshi jańǵyrý mindetteri barysynda uıymdastyryldy. Atalmysh kesh jastarǵa óner men sheberlikti nasıhattaı otyryp, áýen men kúıge, rýhanııatqa toly qazaq ónerine degen olardyń qumarlyqtaryn arttyrýǵa baǵyttalatynyn jetkizdi.
Kúı keshine QR eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń prorektory, professor Turar Álipbaev qatysyp, óz sózinde jas ónerpaz Ǵalamat Beıseqojaǵa kúıshi retinde aq tilegin, ustazdyq janashyrlyq nıetin bildirdi.
Mýzykaǵa qumar, ónerge qushtar Ǵalamat kompozıtor Nursát Beıseqoja aǵasyna qarap boı túzep, 6 jasynan bastap qolyna dombyra ustap, kúılerdi úırene bastaǵan. 11 jasynan búgingi kúnge deıin avtorlyq týyndylary «Jeńis», «Babalar armany», «Úshqońyr», «Naýryz», «Qasqaraý», «Jazǵytury», «Qosbasar», «Qordaı», «Jaýynger», «Esdáýlet», «Ataǵa arnaý» t.b. kúılerin jazdy. «Qazaqtyń bas aqyny», uly oıshyl, aqyn, kompozıtor Abaı Qunanbaıulyna arnap «Abaı tolǵaýyn», daýylpaz aqyn, qolbasshy batyr Mahambet О́temisulyna «Mahambet» kúıin shyǵardy. «Atadan mura» kúıi Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa arnalǵan. Táýelsizdigimizdiń týyn bıik ustap, elimizdi saıası sahna tórinde damyǵan álem elderimen terezesi teń dárejede ustaýy, ult maqtanyshyna aınalǵan patshamyzdyń kóregendiligi jas darynnyń shyǵarmashylyǵyna shabyt qosqany anyq.
Ǵalamattyń avtorlyq shyǵarmalaryndaǵy dombyra qaǵysynan batys tókpe kúıleriniń sarynyn, shertpe kúılerinen Jetisý dástúrin baıqaımyz. «Atadan mura», «Jaýynger», «Qosbasar» t.b. kúıi asqaqtap kelip tógilip, asaý minez baıqatsa, «Babalar armany», «Úshqońyr» kúıleri fılosofııalyq tereńdigimen, lırıkalyq kúıimen júregińe jol tartady. Kúıshiniń jetkizbek oıy dombyranyń pernesine basylyp, qos ishekte shertilip, ásem áýenmen tyńdarmannyń qulaq quryshyn qandyrady. Ár kúı mazmunynan kúıshimen tildesip, aıtpaq syryn túsinesiń. Jas darynnyń «túsinip tartpaǵan kúıde jan bolmaıdy» deýiniń ózi tegin emes. Qazirgi tańda Ǵalamattyń 20-dan astam kúıleri bar.
Ǵalamat Beıseqoja respýblıkalyq Ahmet Jubanov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatynyń 10-synyp oqýshysy. Respýblıkalyq «Jas Daryn» baıqaýynyń «Dástúrli óner» nomınasııasy júldegeri, jyl saıyn ótetin «Mahambet oqýlarynyń» bas júldegeri. Sonymen qatar, Semeı qalasynda ótken respýblıkalyq «Abaı oqýlary» baıqaýynyń bas júldesi, Ahmet Jubanov atyndaǵy halyqaralyq jas oryndaýshylar baıqaýynyń «QR halyq ártisi, Memlekettik syılyq laýreaty Qarshyǵa Ahmedııarov atyndaǵy syılyqtyń» ıegeri.
Kesh barysynda 50 kúı shertilip, atalǵan avtorlyq kúılerimen birge áıgili qazaq kompozıtorlary: Táttimbet Qazanǵapuly, Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly, Dáýletkereı Shyǵaıuly, Dına Nurpeıisova, Ahmet Jubanov, Qarshyǵa Ahmedııarov, Sáken Turysbek t.b. kúı óneriniń has sheberleriniń kúıleri oryndaldy.
Kúıdi jaı ǵana mýzykalyq janr desek qatelesemiz. Ideıalyq-kórkemdik, mazmuny men sıpaty jaǵynan da san qyrly kúrdeli shyǵarma. Kúı-qazaqtyń janserigi, muńdasy, syrlasy. Kúıdiń ǵajaptyǵy óziń bastan keshirip otyrǵan ómirdiń mán-mańyzyn uqtyrady. Kúı oıǵa jeteleıdi, jaqsylyqqa, izgilikke umtyldyrady. Qazaqtyń zańǵar jazýshysy Muhtar Áýezdiń «Jalpy mýzyka ataýly nárse eldiń sezim baılyǵy men ishki jaratylys qalpyn bildiretin bolsa, solardyń ishindegi eń tolǵaýly, eń tereń syrlysy-kúı» degen oıtolǵamynan kúıdiń jaýapty mindetin kóremiz. Kúı óneriniń fılosofııalyq tereńdigin aıtpaq oıymen, jetkizbek syrymen baǵamdaımyz.
Tarıhymyzdan bastaý alar mádenı muramyzdy jetkizýdiń túp tamyry ulttyq kodymyzdy nasıhattaý. Ult rýhanııatyn jańǵyrtar, ultty uıystyrar mádenıetimizdiń damýyna tamshydaı úles qosý ár azamattyń ult aldyndaǵy paryzy. О́nerge qulash uryp, qanat qaqqan, ult ónerin ulyqtar Ǵalamat Beıseqojaǵa aq jol tilep, álem sahnasynda qazaqtyń kúı ónerin kúlli álemge máshhúr etip tanytsyn degen tilektemiz.
Janat Arnagýl
Pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri