Teatrdy izdenis ósiredi

Almaty teatrynyń elordaǵa gastroldik sapary ony taǵy da aıqyn baıqatty Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń Astanaǵa arnaıy gastroldik saparmen kele jatqany jaıly biz osydan biraz buryn jurtshylyqqa habarlaǵan bola­tyn­byz. Ondaǵy maqsat – talaı-talaı alyp­tar­dyń izi qalǵan kıeli sahnanyń ónerin ta­ma­shalaýǵa múmkindik baryn elorda tur­ǵyn­dary bile júrsin degen oı edi. Árıne, bú­gin­de elordaǵa kelip-ketip jatatyn túrli óner ujymdarynyń qatary az emes. Jáne olar­dyń qaı-qaısysy bolsa da ózderin osal sa­na­maıdy. Endeshe, solardyń arasynan bul óner ujymy jaıynda nege bóle-jara aıtty eken degenge kelsek, eń aldymen ol búginde elimizdegi barsha sahna óneri úshin tálim mektebi bolyp otyrǵan eki teatrdyń biri. Ári bul teatrda jastyqqa tán jalyn bar. Son­dyqtan da olar basqa óner ujymdary táýekel ete bermeıtin tyń izdenisterge qor­qa­soqtamaı, batyl bara alatyn, ózderiniń shyǵarmashylyq múmkindikterine senimmen qaraıtyn, kópshilik kóńilin aldamaıtyn teatr. Al mundaı óner ujymynyń Astanaǵa kelýi elorda jurtshylyǵy úshin kókten izdegeni jerden tabylǵandaı qýanysh emes pe?! Árıne, teatr ujymy da kútken údeden kórine bildi deýge bolady. Alǵashqy kúni olar jurtshylyq nazaryna Ǵabıt Músirepov­tiń «Qozy Kórpesh – Baıan sulý» tragedııasyn usynǵan. Ras bul qoıylymdy elimizdiń bar­lyq teatrlary repertýarlarynan derlik kez­destirýge bolady. Sodan da shyǵar, bir­qatar kórermenniń «Aý, bul sahnadan kór­se­tile-kórsetile jaýyr bolǵan dúnıe ǵoı. Ákelýge basqa dúnıe tappaǵany ma?» degendeı kóńil-kúıde bolǵanyn da jasyrǵymyz kelmeıdi. Alaıda, teatr bul sheshimge kez­deısoq kelmegenin, ózderinde burynnan qa­lyptasqan dás­túrge qurmetpen qaraıtynyn, ótken aǵa býyn ónegesine adaldyqtan jazbaıtynyn dáleldeı bildi. Iá, bul sheshim ózderi atyn ıelenip otyrǵan Ǵabeńniń, jastar teatryna kezinde has sulýdyń kóz ja­syn­daı móldire­gen dep súısingen sóz zer­geri­niń arýaǵyna qurmet dep bilgen jón. Onyń ústine bul spektakl buǵan deıin kórip júrgen dál osy attas sahnalyq qoıy­lym­dardan áldeqaıda shoqtyǵy bıik dúnıe ekendigine kóp uzamaı kórermenniń de kózi jetti. О́rkenıetti elderde, onyń ishinde kór­shiles Reseı elinde sahnalyq qoıylym­dy bir emes, birneshe ret arnaıy baryp kóretin, ár sýretkerdiń ózin­dik izdenisin saralap, salystyra qaraı­tyn dástúr keń óris alǵan desek, bul ádet soń­ǵy kezeńde bizdiń eldegi ónersúıer qaýym­ǵa da juǵysty bola basta­ǵan sııaqty. Iаǵnı, bú­gin­de bizde de ózindik qoltańbasymen kórer­men­di tánti etip júr­gen óner ıeleriniń eń­be­gin kórýge ańsary aýyp turatyndar qatary qalypta­syp keledi. Mine, osyndaı kórermen kóńili­nen shyǵyp júrgen óner ıesiniń biri, biri ǵana emes biregeıi, osy spektakldi sahna­la­ǵan rejısser Janat Hadjıev ekendigi elordalyqtardy qyzyqtyra túsken. Árı­ne, bul spektakldi kórýge óner jana­shy­ry, qala ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetovtiń kelýi de kóp kóńilindegi áserdi eseleı túskeni anyq. Sondaı-aq, Frıdrıh Shıllerdiń «Mahabbat pen ǵadaýat», Ermek Amanshaevtyń «Balkon» atty týyndylary da jastar teatryna ǵana jarasatyn jalynymen este qalǵanyna daý joq. Áıtse de osy arada Mar Baıd­jıev­tiń «Tunshyqqan sezim» atty sahnalyq týyn­dy­syna bóle-jara toqtala ketsek deımiz. Nege deseńiz, bul spektakldiń rejısseri kınoda da, teatr sahnasynda da talaı-talaı sú­ıek­ti rólderdi oınap júrgen kórnekti akter­leri­mizdiń biri Baltabaı Seıitmamytov eken. Ár róli jurttyń kóz aldynda qalyp qoıǵan daryn ıesiniń jerortasyna kelgende ózin rejıssýrada synaı bastaǵanynan da habarymyz bar edi. Alaıda, ol sahnaǵa qoıǵan dúnıelerdi kózimiz kórmegen soń, rejısser Baltabaı akter Baltabaıdan olqy soǵyp jatpasa etti degen de oıǵa kelgenbiz. Alaıda, bul qaýpimiz beker bolyp shyqty. Daryndy adam qaı iste de daryn ıesi ekenin ol taǵy da dáleldeı bildi. Dál qazir ol sahnalaǵan týyndyny tara­typ aıtýǵa múmkindik bolmaǵandyqtan, biz ony bir ǵana sózben túıip, kópshilik úshin bul da bir umytylmas kún boldy demekpiz. Osylaısha, ózderiniń búgingi bet-beınesin, iz­denisin jurtshylyqqa tanystyryp ótken teatr ujymy gastroldik sapardyń aıaq­talýy­na da ózgeshe syı ázirlep, kópshilikti tushynǵan dámi aýzynan ketpesteı tamsandyrýdy da umyt­paǵan eken. Iаǵnı, bul kúni jastar teatry zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Shyń­ǵys Aıtmatovtyń «Teńiz jaǵalaı júgir­gen tarǵyl tóbet» hıkaıatynyń negizinde qo­ıyl­ǵan týyndyny sahnaǵa shyǵardy. Jazý­shy­nyń bul shyǵarmasyn oqyǵan ár adamnyń, sóz joq, bul dúnıeniń sahnalyq sheshimi qa­laı boldy eken dep qyzyqqany anyq. О́ıt­ke­ni, sýretkerdiń ár eńbegi, ásirese osy týyn­dysy kez kelgen rejısser táýekel ete bermeıtin, tipti tisi bata qoımaıtyn, kúrmeýli, kúrdeli dúnıe. Sondyqtan da shyǵar, biz de bul shyǵarmanyń sahnalyq nusqasynda aıtar oıdyń reńki solǵyn tartyp qalmasa etti degen oıda boldyq. Alaıda, spektakldiń rejısseri Talǵat Temenov ekenin estigennen keıin bul kúdigimiz seıilip sala bergen. О́ıtkeni, bul qazaq ónerine qomaqty olja salyp júr­gen talant ıesiniń Shyńǵys Aıtmatovtyń shy­ǵar­masyn alǵash sahnalaýy emes. Buǵan deıin ol «Shynarym meniń, shyraılym meniń» hıkaıa­­tyn sahnalap, qazaq ónerine ónegesi ózgeshe tyń dúnıe qosqany da este. Jalpy, Talǵat óziniń qaı eńbeginde bolsa da keıipkerleriniń ishki álemin tereńirek ashýǵa basa mán beretin rejısser. Al adamı sezimderdiń alǵa shyǵyp, saltanat qurýy kimge bolsa da jyly jań­byr­daı jaıly tıetini sondaı, kópke deıin ja­nyń­dy bir sáýleli sezim kezip júredi. Talant qudireti degen de, bálkim, osy shyǵar. Endigi aıtaıyn degenimiz sol, Talǵat bul eńbegimen de kópshilikti tánti etti. Eń ǵa­jaby, ol jazýshy shyǵarmasyn tutastaı qam­­tımyn dep qara terge túspegen, negizgi oıdyń ózegin úzbeı, ózine keregin terip alyp, bas-aıaǵy birtutas dúnıeni quraǵan. Adam ata men Haýa ana­dan beri jalǵasyp kele jatqan basty mu­rat – urpaq ósirý, sonyń amandyǵyn kók­seý eken­digin aıtýdy maqsat tutqan jazýshy kó­ke­ıin­degi oıǵa da selkeý túspegen. Qaıta sahna qudireti osy oıdy aıshyqtaı túsken. Sodan da bolar, búginde ózi úshin ǵana ómir súretin órkókirekterdiń aınalańda tolyp júrge­nin, solardyń kesirinen kózi jasty, kóńili qaıaý tiri jetimderdiń kóbeıip bara jatqa­nyn eriksiz esińe alasyń. Áý basta Jaratqan ıe boıǵa darytqan urpaq aldyndaǵy jaýapkershilikten búgingi zaman­dastyń ajyrap bara jatqany qalaı degen oı tolqynyna malty­ǵyp, birazǵa deıin shyǵa almaısyń. Áne, kók teńizdiń tósinde qalqyǵan qa­ıyq­taǵy úsh býyn ókili jandaryn shúberek­ke túıip, taý-taý tolqynmen arpalysyp kele jatyr. Eki kún boıy úzdiksiz soqqan daýyl baǵdardan aıyrǵan. Bári yndyny keýip, bir jutym sýdy ańsaıdy. Qansha jerden shól býsa da, ydystyń túbinde ǵana qalǵan sýdy ishý balanyń enshisi dep bilgen ata men aǵa, áke bári birinen soń biri óz erikterimen kók teńizdiń qoınaýyna kete barady. Sóıtip, olar urpaǵynyń, kelesheginiń jaǵaǵa aman-esen jetýi úshin ózderin qurbandyqqa sh­a­lady. Eń ǵajaby, bul sahnalyq týyndy kezinde jazýshy shyǵarmasynan alǵan áserińdi báseńdetpeıdi, qaıta boıaýyn qalyńdata túsedi. О́mirdiń bar máni – bala súıý, urpaq jalǵastyǵy ekenin júregińe jazyp beredi. Ádette, kınoǵa qaraǵanda, teatr óneriniń múmkindigi shekteýli deımiz. Alaıda, qa­laýyn tapsa qar janady degen sóz ras eken. Olaı deıtinim, sahna tórine jaıylǵan kók mata kóz aldyńda jal-jal tolqynǵa aına­lyp, qaltyl­da­ǵan jalǵyz qaıyqty qaqpa­qyl qaqtyrǵanda siz de beı-jaı qala almaı­syz. Tipti, osy kóbigi kókke shapshyǵan tol­qyn­dar Aıvazovskııdiń «Toǵyzynshy val» kartınasyn eriksiz kóz aldyńa ákeledi. Sol tolqynmen arpalys shyn máninde, tap qasyńda júrip jatqandaı bir­túr­li úreı qushaǵynda otyrasyń. Qur súlderi qalǵan áljýaz balanyń qaıyǵy jaǵaǵa ilikkende ǵana baryp ýh dep dem alǵanyńdy sezbeı de qalasyń. Biz búgin bul spektakldi oı­na­ǵan akterlerdiń oıynyna, olardyń kásibı sheberligine ádeıi toqtalmaı otyrmyz. О́ıt­ke­ni, munyń bári keńinen tolǵap aıtatyn áńgi­me. Al búgingi sóz kezeginde rejısser izdenisi ja­ıynda ǵana az-kem aıtyp ótýdi maqsat tuttyq. Onyń ústine bul qoıylymnyń sah­na­ǵa shy­ǵýy­na bas­tan-aıaq ter tókken, ın­sı­nırovkasyn jazǵan da, jalpy sseno­gra­fııa­syn quraǵan da Talǵattyń bir ózi ekenin bile tura ol týraly aıtpaı ketý onyń ónerine degen qııanat bolar edi. Bir aıta ketetin jáıt, almatylyq teatr­dyń gastroldik saparyn qorytyn­dylaǵan bul týyndyny Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed kelip tamashalady. Mınıstr spektakl sońynan sahnaǵa kóterilip, teatr ujymymen júzdesip, olarǵa ónerdi ór­kendetýge qosqan úlesteri, búgingideı ǵala­mat kóńil-kúı syılaǵany úshin rızashy­lyǵyn bildirdi. Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.