Adamzat úshin ólim haq. Máńgilik adam joq. Desek te, erte týǵandar retimen – jasaryn jasap, kórer qyzyǵyn kórip, artynda urpaǵyn jaıyp, bala-shaǵasynyń aldynda tórelesip ketken ólimge ne jetsin. Sodan da shyǵar, qazaq ólimnen basqanyń báriniń ertesi jaqsy dep beker aıtpaǵan. Biraq, kimniń aıtqany, kimniń degeni bolyp jatyr dersiń. Boljaýsyz ólim boljaýyńdy keltirsin be?! Mine, sondaı bir kenetten, boljaýsyz kelgen ajal ortamyzdan aıaýly azamat, qazaq rýhanııatynda ózindik orny bar belgili qalamger Jumabek Kenjalındi kemel jasynda, alarynan bereri kóp shaǵynda kelmestiń kemesine mingizdi de jiberdi. Bul sýyt ta sýyq habar, ásirese, qalam ustaǵan aǵaıyndardyń kóńilin jaı túskendeı etti...
Zamanymyz bir desek, al sol ýaqyt aralyǵynda birge ómir súrgen adamdar taǵdyrlas bolady emes pe. Men de Jumekeńmen taǵdyrlas adamnyń birimin. Ýnıversıtetti lenındik stıpendııamen ári qalalyq keńestiń depýtaty bolyp bitirgen úlgili de zeıindi túlek birden ol kezdegi ár jas jýrnalıstiń qoly jete bermeıtin qazaq baspasóziniń qara shańyraǵy «Sosıalıstik Qazaqstan», búgingi «Egemen Qazaqstanǵa» tilshi bolyp kelip, birge qyzmet istedik. Sonda ǵoı, mańdaıy kereqarys jarqyraǵan, saldaı sylanǵan, muntazdaı qynalǵan, qaǵylez, aǵalarynyń aldyn kespeıtin, iltıpatty Jumabekti baıqap júrgen redaksııanyń qadirli azamaty Tákeń (Tájibaı Bıtaev) tamsanyp: «Qazaqtyń symbatty da kórikti arysy, seri atanǵan Sáken Seıfýllın dál osy jigitteı bolǵan shyǵar» dep otyratyn edi, jaryqtyq.
Zady, shyǵarmashylyq ortanyń bir erekshe qasıeti – qaı basylymda bir jyl jumys isteseń de, on jyl jumys isteseń de sol adamdy ózińe jaqyn tartyp, týysyp, týyspasań da, qıysyp týysqandaı kóre qalǵanda qýana, yqylaspen aman-saýlyq surasyp jatqanyń. Men de sol Jumekeń ár basylymda – «Halyq keńesinde», «Qazaq ádebıetinde», «Ana tilinde», «Aqıqatta», «Qazaq gazetteri» aksıonerlik qoǵamynda basshylyq qyzmet jasaǵan jyldary, jıyn-toı, jınalystarda kórip qalǵanda aqjarqyn amandasyp, ázil-qaljyńnan jiberip, arqa-jarqa bolyp qalatynbyz. Bir kórgenimde qýanyp: «Balam Dastan Astanadan páter alyp, bir kiltin maǵan berip qoıdy. Jol túsip Astanaǵa barǵanda túsetin úı kóp qoı, biraq balańnyń úıine barýdyń qýanyshy, áseri basqasha eken», dep eljireı aıtqany bar. Jumekeńdi jer qoınyna berip kelgen soń berilgen asta Álımaǵa osy sózin aıtqanymda, «sol kilti áli sómkesinde tur», dep kóńili bosasyn.
Basqa ultty qaıdam, qazekeńniń o dúnıelik bolǵan adamdy máńgilik mekenine erekshe qurmettep shyǵaryp salýy – baıyrǵy saltymyz. Bul – tirilerge syn. Bul – otbasynyń, aǵaıyn-týǵannyń paryzy. Al elge, jurtqa, ultqa qyzmet etken azamattardy, tulǵalardy sońǵy saparyna shyǵaryp salý – eldiń de paryzy, elge de syn. Qazaq ádebıetiniń, rýhanııatynyń qara shańyraǵy Jazýshylar odaǵynda kóńil bildirip, marqummen qoshtasýǵa kelgen halyqtyń qarasy óte kóp boldy. Kezekke turǵandardyń esebine jetpedik. Baıqaǵanymyz, kópshilik ishinen jýrnalıster, qalamger aǵaıyndar taıly-taıaǵy qalmaı kelip, bir-birine kóńil aıtyp jatty. Al áýlettiń úlkeni, aǵaıyn-týǵannyń betke ustar azamaty bolǵandyqtan Jumekeńniń jaqsylyǵy ótken, qamqorlyǵyn, shapaǵatyn kórgender egilip, ezilip jylap turdy. Qaraly jıynda sóılegender de árqaısysy óz Jumabeginiń qadir-qasıetine, azamattyq kelbetine, shyǵarmashylyǵyna toqtaldy. Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalınniń salıqaly sózi, Aqparat jáne kommýnıkasııalar vıse-mınıstri Alan Ájibaev mınıstr Dáýren Abaevtyń kóńil aıtýyn jetkizýi kelisti boldy. Ataqty jerles aǵalary – jazýshy Sábıt Dosanov pen sáýletshi Ábdisaǵıt Tátiǵulov, búkil atyraýlyqtardyń atynan sóz alǵan qalamger Mereke Qulkenov, kýrstastary, dos aǵalary sóılegende qımas kóńilderin, azamattyǵyn, adamgershiligin, baýyrmaldyǵyn, izdengishtigin, uıymdastyrý qabiletin aıtyp, marqumdy jınalǵan jurtshylyqqa odan ári jaqyndata tústi.
Tas túsken jerine aýyr degen, ásirese, Jumekeńniń qazasy týǵan inisindeı, tynysyndaı bolyp ketken qımas ba-ýyrynan, qaryndasy Álımanyń qudaı qosqan jary – jaqsy kúıeý baladan aıyrylǵany qabyrǵasyna batyp, qaıǵy jutyp turǵan, boıynda baısaldylyqtyń, ustamdylyqtyń ulyq mádenıeti bar belgili kósemsózshi, qoǵam qaıratkeri Sáýkeńniń óziniń (Saýytbek Abdrahmanov) ishki kúızelisin tolǵana, tebirene jetkizgen aǵalyq qımastyq sózin beıjaı, kóńil bosatpaı tyńdaý múmkin emes edi.
– О́mir qıyn. О́mir súrý qıyn. О́mirde bári qıyn. Eń ońaı nárse – ólý. Qandaı sumdyq?! О́mirden ketýden qıyn eshteńe bolmaýy tıis qoı! Netken ádiletsizdik! – deı kele, Jumabektiń qadir-qasıetin jerine jetkize aıtty. «Aınalaıyn-aı, qyryq jylǵy tirshilikte, bir kezdesýde, bir otyrysta, bir saparda bir sózińmen, bir isińmen, bir kózqarasyńmen «munysy qalaı?» degizbeı óttiń-aý myna dúnıeden», dep bárimizdi egiltti. Árıne, Sáýkeń Jumabekti tek kúıeý balasy retinde ǵana baǵalaǵan joq. Bárinen buryn azamattyǵyn, adamgershiligin, qaıratkerligin, qalamgerligin az sózben aıqara ashty. Basqa jaǵyn bylaı qoıǵanda, «Qazaq gazetterin» jekeshelendiriletin aksıonerlik qoǵamdar tizimine engizip qoıǵan qaýlynyń tıisti babyn aldyrtýǵa qol jetkizgen jankeshtiligin, júzge jýyq qyzmetkerge janashyrlyǵyn aıtýdyń ózi kóp jaıdy ańǵartsa kerek.
Taý halqynda «Seniń kim ekenińdi kóreıin, ólip kórshi» degen sóz bar eken. Osy retten kelgende Jumabek óziniń kim ekenin kórsetip, moıyndatyp ketti. Árıne, halyqtyń osylaı súıiktisi bolý árkimniń qolynan kele bermes. Jumekeńniń qazasy jaıly áleýmettik jelide kýrstas dosy, qazaq jýrnalıstıkasynyń has sheberi, belgili qalamger Qaınar Oljaı baýyrymyz da ýnıversıtette kileń «bestik» baǵaǵa oqyǵan dosymen qoshtasý essesine «О́liminiń ózi – «bes» degen taqyryp qoıyp, jan júregimen egile jazypty. Bul aqyrettik dostyqtyń úlgisi desek te bolǵandaı. «О́lgenin, jerlengenin kútip júrmeı, talantty qadirleńder tirisinde» dep Qadyr aǵamyz aıtqandaı, tek talantty ǵana emes, ár pendeni baǵalap, bir- birimizdiń qadirimizge tirimizde jete júrsek qoı, shirkin. Myna bes kúndik dúnıeniń jalǵan ekenin Jumekeńniń mezgilsiz qazasy taǵy da dáleldep ótti emes pe...
Jumabektiń jarqyraǵan juldyzy júrekterde jana beredi. Imanyń salamat, mingeniń pyraq bolsyn, Jumeke!
Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan»