Úlken senimniń údesi

Qaýipsizdik keńesine kirý­ge daıyndyq jumystary 2016 jyldan buryn bastalyp ketken bolatyn. Daýys be­rý barysynda bizdiń bas­ty básekelesimiz – Taıland edi. Tıimdi júrgizilgen ju­mys­­tardyń nátıjesinde Qa­zaq­stannyń turaqty emes mú­shelikke laıyq ekenin dáleldeı aldyq. BUU Qaýip­siz­dik keńesi 15 músheden tu­ra­­tyny belgili. Solardyń be­seýi tu­raq­ty – olar AQSh, Re­seı, Qytaı, Uly­b­rı­t­anııa men Fransııa. Qalǵany tu­raqty emes músheler. Olar eki jylda bir ret saılanady. Iаǵnı, jyl saıyn qu­ramnyń jartysy jańaryp otyrady. Qazaqstanmen bir qa­tar­da Qaýipsizdik ke­ńeske Italııa, Bolıvııa, Efıopııa men Shvesııa memleketteri de saılandy. 

Qaýipsizdik keńesindegi turaqty emes músheler veto quqyǵyna ıe bolady. Sonymen qatar, «turaqty bestik» se­­kil­­di Keńes otyrystarynyń kún tár­ti­­bindegi máselelerin talqylaýǵa jáne barlyq suraqtar boıynsha daýys berýge quqyǵy bar. Qaýipsizdik keńesiniń sheshimi on bes músheniń toǵyzynyń daýysymen qabyldanatynyn eskersek, ár memlekettiń kózqarasy shıelenis jaǵ­daıyndaǵy saıası jáne ózekti máseleler jó­ninde sheshim qabyldaýda mańyzy erek­she. Qazaqstan qaýipsizdik keńeske turaqty emes múshe bolý kandıdatýrasyn 2013 jyly usyndy. Sodan beri úlken jumystar atqaryldy. Osy maq­satta BUU Bas Assambleıasynyń mú­shele­rine negizgi halyqaralyq jáne aı­maq­t­yq máseleler boıynsha elimizdiń ba­symdyqtarynyń ózektiligin jetkizdik. So­nyń nátıjesinde, Qazaqstan kandıdatý­rasyn 193 memle­ket­tiń 138-i qoldady.

Elbasy atap ótkendeı, elimizdiń maq­saty – jahandyq máselelerdi sheshýge súbeli úlesimizdi qosý. Naqty aıt­qan­da, Qazaqstan aldyn alý dıploma­tııa­­syn Qaýipsizdik keńestegi negizgi baǵ­­darlamalyq baǵytyna aınaldyrdy. Sondaı-aq, senimdi kúsheıtý, daǵda­rys­t­yń aldyn alý jáne shıelenisten keı­ingi jaǵdaıdy retteýge Qazaqstan kúsh salady. Elimiz basymdyq beretin máse­lelerge bitimgershilik qyzmetin ári qaraı damytý men beıbitshilikti saqtaý, ıadrolyq qarýsyzdandyrý men ony taratpaý, transulttyq qaýippen kúres, antı­ter­rorıstik bastamalardy qoldaý men úgit­teý kiredi. Sonymen qatar, álem­dik azyq-túlik, sý, energetıkalyq jáne ıad­ro­lyq qaýipsizdik sekildi másele­ler­ge kó­ńil bólinbek.

Qazaqstan kandıdatýrasyn álem elderiniń qoldaýynyń birneshe faktory bar. Áýeli, memleketimizdiń halyqaralyq qaýymdastyq múshesi retinde ustanǵan syrtqy saıasaty. Oǵan qosa, Memleket basshysynyń beıbitshilikti, jahandyq jáne aımaqtyq turaqtylyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan syrtqy saıası qadamdary men bastamalarynyń mańyzdylyǵy sheshim qabyldaýǵa oń áser etti. Máselen, Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý, ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy zamanaýı qadam­dar, Azııadaǵy ózara yqpaldastyq pen senim sharalarynyń Keńesin nyǵaıtý men jyljytý, álemdik jáne dástúrli din lıderleriniń Sezin ótkizý men daǵd­arysqa qarsy bastamalardy atap ótýge bo­lady.

Qazaqstannyń halyqaralyq bedeli men tanymaldyǵynyń artýyna elimizdiń Irandaǵy ıadrolyq baǵdarlama máselesin retteý jóninde kelissózder ótkizýi de túrtki boldy. Kóp jylǵa sozylǵan úderis ta­bysty aıaqtalyp, Astana bul másele­de mańyzdy ról oınady. Qazaqstan eko­no­mıkasynyń qarqyndy damyp kele jat­qandyǵy, turaqty saıası júıesiniń bolýy, naryqtyq túrlendirýdi júrgizýde óz aımaǵynda lıder atanýy bul iske aıtarlyqtaı septigin tıgizdi. Sonymen qatar, BUU umtylatyn ultaralyq jáne kon­fessııaaralyq konsensýsi Qazaq­stan­­­da iske asty. Osynyń bári álem el­de­ri máselelerin ońtaıly sheshý jo­­lyn­­da Qazaqstannyń ulttyq jáne ha­lyq­aralyq aýqymdy tájirıbege ıe eken­digin kórsetedi. Qazaqstan kandıda­týrasy bekitilgennen beri birqatar iri halyqaralyq daǵdarysty sheshýde ózi­niń bedelin dáleldep úlgerdi. Má­se­len, Reseı, Túrkııa men Irannyń deldal bolýy arqyly Damask pen qarýly sırııalyq oppozısııa arasynda resmı kelissóz alańyn uıymdastyrdy. Bul uzaqqa sozylǵan sırııalyq shıelenisti retteýge súbeli úles qosty. Astanada rásimdelgen Sırııa daǵdarysy jónindegi kelisim mańyzdylyǵy jóninen Jeneva kelissózderden kem emes. 

BUU Qaýipsizdik keńesi búgingi tańda álemdik geosaıasatta sheshim qabyldaıtyn zańdy ortalyq. Onyń jumysyna qatysý Qazaqstannyń jeke syrtqy saıası bastamalaryn jyljytýǵa, memleketimizdiń múd­desin tikeleı jáne janama túrde qoz­ǵaıtyn talqylaý men sheshim qabyldaý úderisine yqpal jasaýǵa múmkindik beredi. Taǵy bir ózekti másele – Qazaqstannyń BUU QK kún tártibine usynǵan terrorızm men ekstremızmge qarsy kúrestiń jahan­dyq maqsaty. Mundaı qadam sóz­siz Astananyń aımaqtaǵy negizgi faktor re­tindegi pozısııasyn kúsheıtedi. Aýǵan­stan­men shektesetin, qaýipsizdik syn tegeýrinderine jaýap berý qajettiligine oraı erekshe másele.

Sonymen qatar, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik keńesine múshe bolýy aımaqt­aǵy birqatar máselelerdiń she­shi­min ta­bý­yna serpin beredi. Elimiz BUU Qaýip­siz­dik keńesiniń turaqty emes múshesi atan­ǵan Ortalyq Azııadaǵy birin­shi mem­leket. Qaýipsizdik keńesiniń naza­ryn Ortalyq Azııaǵa, onyń sheshilmeı jat­­qan máseleleri men turaqty damýy­na aýdarý da aqylǵa qonymdy qadam. Ási­rese, Qazaqstannyń basymdyqtary sana­latyn sý, energetıka jáne azyq-túlik qaýipsizdigi máseleleri Ortalyq Azııaǵa tikeleı qatysty.

Qazaqstannyń Qaýipsizdik keńesi jumysyna qatysýyn eki túrli kózqaraspen qa­rastyrý kerek. Bir jaǵynan, bul eli­mizdiń osyndaı úlken senimge ıe eken­digin kórsetip, halyqaralyq qaýym­dastyqtaǵy bedeli men abyroıyn asqaqtatady. So­nymen qatar, BUU Bas Assambleıasy mú­sheleriniń halyqaralyq máselelerdi she­shýdegi Qazaqstan ustanǵan tásildiń ómir­sheń ekendigin aıǵaqtaıdy.

Erjan Saltybaev,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Qory janyndaǵy

Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory