Qarapaıym qazaqy uǵymmen «qarttar úıi» dep atalatyn Aqtóbe oblysynyń qarttar men múgedekter ınternat úıi qarttarǵa qamqorlyq kórsetýde júıeli jumys istep keledi.
Qalanyń shetkeri «Sút zaýyty» aýdanynda ornalasqan qarttar úıiniń aýlasyna attaǵanda-aq munda jınaqylyq pen usynaqtylyqtyń qoltańbasy ańǵaryldy. Aýlada artyq-aýys jatqan zat joq, kóshettermen kómkerilgen, áńgimelesip otyratyn oryndar taza. Al salynǵanyna 45 jyldaı ýaqyt bolǵan ınternat úıi ǵımaratynyń ishi de muntazdaı.
Internat úıiniń dırektory Ermek Beıisqalıevtiń aıtýynsha, bul ǵımarat sol kezdiń ólshemimen 300 turǵynǵa arnalǵan eken. Qazirgi standart boıynsha mundaǵy jatyn bólmeleri 250 turǵynǵa saı keledi. Sonyń 150-i qarttar da, 100-i múgedekter. Munda turatyndardyń aldy 90 jastan asqan. Qamkóńil qarttardy baǵyp-kútýge, densaýlyǵyn qadaǵalaýǵa bas dáriger Gúlmıra Nurtazına bastaǵan jeti dáriger, 20 medbıke qyzmet etedi. Olar qarttar úıi turǵyndarynyń kún saıyn densaýlyǵyn tekserip, qajetsingenderge medısınalyq kómek kórsetip, tekserýlerden ótýlerine uıytqy bolady. Jalpy, qarttar úıinde 170 qyzmetker jumys isteıdi. Sonyń barlyǵy osyndaǵy qarttar men múgedekterdiń qajetti turmystyq jaǵdaıyn jasaýǵa, olardyń qalypty ómirin qamtamasyz etýge yqtııatty. Munda tórt mezgil tamaq beriledi. Kıim-keshegi ózderiniń qalaýlary boıynsha satyp alynady. Jýynatyn oryn bar. Tipti turǵyndardyń biri ómirden ozǵan jaǵdaıda qamqorshysy joq bolsa, ózderi ujym retinde, olardyń ulttyq ádet-ǵurpyna saı aqtyq saparǵa shyǵaryp salady. Aýyr syrqattardy arnaıy jedel járdem kóligimen qalalyq emhanalardan medısınalyq tekserýden ótkizý de qarttar úıi dárigerleriniń mindetine kiredi. Qarttar úıinde sportpen aınalysýǵa, fızıkalyq em alýǵa da jaǵdaı bar.
– Ǵımaratty óz kúshimizben jeńil-jelpi jóndep, ustap otyrmyz. Oblys basshylyǵynan ǵımarattyń tóbe jabyndysyn kúrdeli jóndeýge, esikterin, edenin aýystyrýǵa 156 mıllıon teńge qarjy suraldy. Jobalyq-qurylys qujattary daıyn. Bıyl qarttar úıine 301 292 myń teńge bólindi. Ǵımarat gazben jylytylady, ashana da gazben jumys isteıdi. Gaz plıtalary, derbes jylý qazany aýystyryldy. Jıhazdardy da únemdelgen qarjy esebinen ishinara aýystyrýǵa qol jetkizdik, – deıdi oblystyq qarttar men múgedekterge arnalǵan ınternat úıiniń dırektory E. Beıisqalıev.
Onyń málimdeýinshe, ınternatta kórkemónerpazdar úıirmesi jumys isteıdi, zamanaýı mýzykalyq apparat satyp alynǵan. Oǵan 15 adam qatysady, ájeler ansambli dese de bolǵandaı. Munda sondaı-aq, qolónerimen aınalysatyndar da, tigin tigetinder de, toqýmen aınalysatyndar da bar. Ujymdaǵy ahýaldyń ózinen ınternat úıi qyzmetkerleriniń qamkóńil jandardyń kóńili kóterińki, júzi jarqyn bolýyna jumyla jumys isteıtini kórinip tur. – Bizde turatyn qarttar men múgedekterdiń árqaısysynyń taǵdyry atan túıege júk bolǵandaı aýyr, árqıly. Munda eshkim de erikkennen kelmeıtini belgili. Sondyqtan, olarǵa jyly kózqaras, iltıpatty qyzmet kórsetý – basty mindet. Bizdiń qyzmetkerlerdiń barlyǵy derlik psıholog deý oryndy. Olar ómir ıyqtaryna artqan aýyr taǵdyrly adamdardyń kóńilin tabýǵa tyrysady, shama-sharqynsha turǵyndardyń qas-qabaǵyna qaraıdy desem, artyq aıtqandyq bolmas. Osynda turatyndardyń arasynan kóńilderi jarasyp, otbasyn quryp jatqandar da kezdesedi. Qazirdiń ózinde on otbasy turady. Olarǵa bólek bólme bólip, otbasylyq ómir keshýlerine jaǵdaı jasap otyrmyz, – deıdi ol.
– Men óz ómirimde úsh ret turmys qurdym. Jazmysh solaı bolǵan bolar, ártúrli jaǵdaıda birge bolýdy jazbady. Balalarym da boldy. Biraq, eseıe kele olardan kóz jazyp qaldym. Ekinshi joldasymnan Sergeı degen ulym, Ýkraınada bolǵan sońǵy tóńkeris kezinde Kıevte turdy, keıin habar-oshar úzildi. Al Sasha Aýǵan soǵysyna qatysqan-dy. Reseıdiń Tver qalasynda turatyn. Odan da baılanys úzildi. Kezinde páterine panalatyp, ony maǵan qaldyrmaqshy bolǵan sońǵy shalym men Máskeýge aýrý apamdy kútýge ketkende, jas kelinshekti qolyna kirgizip alyp, dalada qaldyrdy. Sonan soń osynda kelýime týra keldi. Men osynda turǵan 20 jylǵa jýyq ýaqytta jeti dırektor aýysty. Ermek Slamǵalıuly óte qaıyrymdy adam. Oılaıtyny bizdiń qamymyz, tipti quddy óziniń ata-ájeleri, baýyrlary sııaqty mápeleıdi. Bir myń bolǵyr azamat, – deıdi ınternat úıiniń qart turǵyndarynyń biri Lıýdmıla Martynıýk.
– Men Qobda aýdany Begaly aýylynyń týmasymyn. Kezinde keńsharda jumys istedim, otbasyly da boldyq. Eki balam qaıtqan soń, áıelim birge turǵysy kelmedi. 1997 jyly osynda ornalastym. Qalada inim turady, olardyń ózderi balaly-shaǵaly. Turaqty kelip, jaǵdaıymdy bilip turady. Qazir Zına ekeýmiz bas qurap, birge turyp jatyrmyz. Shúkir, jaǵdaıymyz jaqsy. Qyzmetterine dán rızamyz.
Bul osy ınternat úıiniń taǵy bir turǵyny Aıtqalı Mádıevtiń pikiri.
Balalaryna, nemerelerine basy artyq salmaq bolmas úshin keletinder de kezdesetin kórinedi. Internat úıi turǵyndarynyń osynda turyp jatqany úshin zeınetaqysynyń belgili bir bóligi ustalatyn jańa ereje engizilgennen keıin ketip qalyp, týysqandaryn saǵalaǵandardyń ózi keıin qaıta suranǵan jaıttary da bolypty. Munyń ózi mundaǵy turmystyq jaǵdaıdyń olardyń kóńilinen shyǵatynyn ańǵartsa kerek. Qarttar úıindegi barlyq jaqsy jaǵdaıdyń ózi qazynaly qartyń men janary jáýteńdegen múgedek týysyńdy baýyrǵa tartatyn qazaqy qasıetti almastyra almaıtyny belgili, árıne.
Satybaldy SÁÝIRBAI, jýrnalıst
Aqtóbe