1976 jyldyń qońyr kúzi. Naqtyraq aıtsaq, qyrkúıek aıynyń 16-sy. Bıyl Erevanǵa kúzdiń yzǵary erte tústi. Jyldaǵydaı qyrkúıekte tamyljyp turatyn, jaıma-shýaq atymen joq. Qalanyń surǵylt kóshesine kóktegi maqta bult qulap túsken be dersiz, qaptaı jaıylǵan bozǵylt tumannyń arasynan qala kólikteri áýpirimdep jol taýyp asyqpaı jyljıdy...
Qalany janaı aqqan Araks, Erevan ózenderi tasyǵan kezde qarǵyn sýdan qalany qorǵaý úshin salynǵan bıik bógettiń qoltyq-qolatyna buqqan sýdyń betine qabyrshyqtanyp, muzqaımaq túsken. Bul mańǵa adamdar kóp kele bermeıdi. О́ıtkeni ózenge quıylǵan ónerkásip qaldyqtarynyń kúlimsi ıisi ańqyp turady.
Bıik dambany boılap jalǵyz adam júgirip bara jatty. Onyń kúndegi ádeti. Ústinde matasy qalyń sporttyq kostıým. Arshyndap alǵa umtylady. Qarsy aldynan syzyla soqqan yzǵarǵa tershigen mańdaıyn súıgizip, eti qyzǵan tulpardaı qos tanaýynan jyly demi atqylap, or qoıandaı orǵıdy kep. Bul adam – 1953 jyly týǵan, júzýden álemniń 17 dúrkin chempıony, álem rekordyn 11 ret jańartqan, Eýropanyń 13 dúrkin jeńimpazy, KSRO kýbogy men birinshilikterinde aldyna jan salmaǵan ataqty sportshy – kúlli álem jurty biletin Shavarsh Karapetıan bolatyn. Ol baǵyndyrmaǵan bıik qalmaǵan. Biraq myna ǵalamda ol da baǵyndyra almaıtyn bıikter bar eken...
Kenet arqa tusynan gúrs etken qatty dybys shyqty. Júgirip kele jatqan Karapetıan jalt burylyp artyna qarady. Qudaı saqtasyn! Dambanyń temir jıegine «arqandaýly» trolleıbýs soǵylypty. Ishinde lyq toly jolaýshysy bar alyp mashına aspaqtalǵan jibin úzip, tereń ózenge qaraı qulap barady. О́kirgen, baqyrǵan adamdardyń janaıqaıy sportshynyń qulaǵyna kelip jetti. О́mir men ólim arasyndaǵy arpalys...
Áp-sátte tereńdigi 10 metr ıirimge trolleıbýs tumsyǵymen shanshylyp tústi de, kózdi ashyp-jumǵansha zý etip batyp ketti. Sýdyń betinde kári kempirdiń ájimindeı aıǵyzdalǵan izi qaldy. Ári-beriden soń ol da joǵaldy.
Karapetıan bir sekýnd ta oılanyp jatpady, ústindegi sý tartatyn mata kostıýmin laqtyryp jiberip, ıirimge qaraı bir-aq yrǵydy. Sý laı, túk te kórinbeıdi. О́zenniń túbinen qoparylǵan shógindi álemtapyryq. Shavarsh janushyryp súńgip keledi. Trolleıbýstyń artqy terezesin tapty. Bir teýip ony syndyrdy. Kóztúrtkisiz laıdyń arasynan qolyna ilingen adamdy súırep jaǵaǵa shyǵardy. Esinen tanyp qalǵan beıbaqty dambanyń erneýine súıeı salyp, qaıta súńgidi. Taǵy bir adamdy alyp shyqty... Osylaı qutqarý isi jalǵasa berdi. Batpaqty sýdyń astynda, on metr tereńde, ólim men ómir úshin arpalysqan qan maıdan... kóz aldyna elestetip kórińiz... sýǵa batqan 92 jolaýshynyń taǵdyry.
Bul oqıǵa jaıly kezinde barlyq gazet-jýrnaldar jazdy. Dúnıe júzi tań qaldy. Karapetıannyń jankeshti erliginiń arqasynda 20 adamnyń ómiri saqtaldy. О́kinishtisi, bul 20-sy tiri qalǵandary, áıtpegende, qutqarǵandarynyń ishinen sý betine jansyz shyqqandary qanshama.
Shavarsh adamdardy qutqaryp, arpalysyp jatqanda jaǵaǵa jınalǵan jurt sportshy denesiniń qyp-qyzyl qanǵa bókkenin kórip turdy. Ol ár súńgigen saıyn synǵan áınektiń jaryqshaqtary denesine jaraqat salyp otyrdy. 20 mınýttan astam muzdaı sýdyń astynda arpalysý myń jerden álem chempıony bolsań da ońaı emes. Odan árige Shavarshtyń shamasy jetpedi. Esinen tanyp qulap tústi. Asa aýyr jaǵdaıda aýrýhanaǵa jetkizildi.
Dárigerlerdiń Karapetıanǵa qoıǵan dıagnozy: eki ókpesine sýyq tıgen jáne óte kúrdeli túrde. Sondaı-aq, keshikpeı qanyna qaterli ý ótip ketkeni anyqtaldy. Ol jantalasyp júrip dambanyń laı sýyna tógilgen qoqystardan taraǵan ýly vırýsqa tap bolǵan eken.
Sportshynyń ómirin qutqaryp qalý úshin Odaqtyń bilimdi dárigerleri atsalysty. Aqyrynda qutqaryp qaldy. Biraq, budan bylaı onyń sportpen aınalysýy jaıly sóz bolǵan joq. Dárigerler Karapetıanǵa múgedektigi týraly anyqtamany qolyna ustatyp aýrýhanadan shyǵardy. Gazetter «Karapetıan teńdessiz talantyn Erevannyń laı sýyna tunshyqtyrdy» dep jazyp jatty. Buryn-sońdy teńdessiz ataq-dańqqa bólenip turǵan sátinde sportty tastap ketý tarıhta bolmaǵan oqıǵa. Biraq, eshkim de myna oqıǵadan keıin Karapetıanǵa «sportty nege tastap kettiń?» dep aıta almady, aıta almaıdy da.
Osylaı talantyn jerlegen ataqty sportshy bir kúnde múgedektiń zeınetaqysyna qarap qaldy. Biraq, týmysy qajyrly jigit Máskeýge kelip, aıaq kıim jóndeıtin sheberhana ashyp, jańa kásipke kiristi. Arada birshama ýaqyt ótip, oqıǵanyń jeligi basylǵan soń Shavarsh Karapetıan joǵarydaǵy oqıǵa jaıly eske ala otyryp, meniń sporttyq daıyndyǵym myń jerden óte joǵary deńgeıde bolǵanymen, belgili bir ýaqyttan artyq tótep bere almasymdy sýǵa alǵash túskende-aq bildim. Bir ret laıdyń arasynan sıpalap júrip, qolyma ilingen jumsaq zatty súırep shyqtym. Ol trolleıbýstyń artqy oryndyǵynyń kópshigi eken. Qandaı ókinishti, meniń bir qateligim bir adamnyń ómirine tatydy. Eger qatelespesem taǵy bir adamnyń ómirin qutqarar edim. Sol jumsaq kópshik áli kúnge deıin túsime kiredi, depti.
Osy oqıǵany biz kezdeısoqtyq dep oılaımyz. Gazetter de solaı dep jazdy. Biraq Karapetıan buny kezdeısoqtyq dep oılamaıdy eken. Ashyǵyn aıtqanda, bul jigit jetistikke ábden toıyp-toıynyp, baǵyndyratyn bıik qalmaǵan soń, qudaıdan «endi menimen jarystyratyn neń bar, ony da eńserem» dep kúpirlikpen asyp-tasyp suraǵan edim dep, mo-ıyndady. Al, qudaıdyń jibergeni joǵarydaǵy synaq.
Sýretterde: Shavarsh Vladımırovıch Karapetıan. Sýǵa batqan trolleıbýs shyǵarylýda. 1976 jyl.
Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan»