Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Islamdyq qarjylandyrý boıynsha jahandyq «Global Islamic Finance Awards» (GIFA) halyqaralyq syılyǵyn tapsyrý rásimine qatysyp, marapat ıelerin quttyqtady.
Islamdyq qarjylandyrý boıynsha jahandyq GIFA syılyǵyn tapsyrý rásimi bıyl Qazaqstan astanasynda ótip otyr. Sharany «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy uıymdastyrdy. Bul – ıslamdyq qarjy ındýstrııasyndaǵy eń negizgi syılyqtardyń biri. Buǵan deıin mundaı shara Oman, Malaızııa, BAÁ, Bahreın, Indonezııa elderinde ótken. Osymen jetinshi márte uıymdastyrylyp otyrǵan jahandyq deńgeıdegi syılyqty tapsyrý rásimi 2011 jyldan bastaldy. GIFA syılyǵy 2014 jyly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa «Islam qarjylandyrýy boıynsha jahandyq kóshbasshy» kategorııasy boıynsha berilgen. Aıta ketsek, GIFA syılyǵynyń eń joǵary eki kategorııasy bar, onyń biri – «Islam qarjylandyrýy boıynsha kóshbasshy-memleket», biri – «Islam qarjylandyrýy boıynsha jahandyq kóshbasshy» dep atalady. Bıylǵy jyldyń osyndaı syılyǵyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Djıbýtı Respýblıkasynyń prezıdenti Ismaıl Omar Gellege tapsyrdy. Elbasy Djıbýtı Respýblıkasynyń prezıdentin mártebeli syılyǵymen quttyqtaı otyryp, elimizdiń osyndaı ıslam álemindegi jahandyq syılyqty tapsyratyn orynǵa aınalýy kezdeısoq emestigin, óıtkeni Qazaqstan TMD, Ortalyq Azııa elderi arasynda ıslamdyq qarjylandyrýdy zańdyq turǵyda engizip otyrǵan kóshbasshy el ekendigin atap ótti.
Qazaqstan Prezıdenti ıslamdyq qarjy álemdik qarjy júıesiniń jyldam ósip kele jatqan ındýstrııasynyń birine aınalǵanyna toqtaldy.
– Islamdyq qarjynyń álemdegi jyldyq aınalymy 2 trıllıon dollardan asyp, sońǵy 10 jyl ishinde 3 ese óskenin kórsetti. 2020 jyly bul kórsetkish 3 trıllıon dollarǵa jetedi dep boljanýda, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy búginde ıslamdyq qarjy ınstıtýttarynyń qyzmeti musylman álemi elderimen ǵana shektelmeıtinin aıtty.
– Islamdyq qarjy ınstıtýttarynyń qyzmeti Aýstralııa, Ulybrıtanııa, Úndistan, AQSh, Fransııa jáne Japonııa elderinde de keńinen qanat jaıyp keledi. Álemniń úzdik 100 bankiniń birqatary óz qurylymdarynda ıslam bólimshelerin ashty. Qazaqstan 2009 jyldan beri ıslamdyq qarjylandyrýdy engizý jóninen TMD men Ortalyq Azııada kóshbasshy sanalady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sonymen birge, Nursultan Nazarbaev «Reıter» agenttiginiń málimetine sáıkes, Qazaqstan 2015 jyly ıslam ınvestısııasy úshin qolaılylyǵy jaǵynan 5-orynǵa ıe bolǵanyn atap ótti.
– Bul reıtıngte Islam yntymaqtastyǵy uıymyna múshe 57 el bar. «Boston konsaltıng grýpp» kompanııasynyń zertteý nátıjelerine sáıkes ıslamdyq qarjylandyrý aktıvteriniń Qazaqstandaǵy áleýetti kólemi 2025 jylǵa qaraı 23 mıllıard dollarǵa jetýi múmkin. Osyǵan baılanysty, ıslam bankteri aktıvteriniń kólemi barlyq bank sektorynyń 10 paıyzyn quraýy múmkin, – dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti qazir elimizde bankıng, saqtandyrý, lızıng salalarynda birneshe ıslamdyq qarjy ınstıtýttarynyń jumys istep jatqanyna nazar aýdardy.
– Meniń bastamammen 2010 jyly Qazaqstanda tuńǵysh ıslam banki – «Ál-Hılal» banki quryldy. 2012 jyly Qazaqstannyń damý banki alǵash ret «Sýkýk» ıslam oblıgasııalaryn shyǵardy. Qazirgi ýaqytta jalpy somasy 240 mıllıon Malaızııa rıngıtin quraıtyn oblıgasııalar sátti óteldi. 2018 jyly 300 mıllıon dollarǵa deıingi memlekettik ıslamdyq qundy qaǵazdar (táýelsiz sýkýk) shyǵarý josparlanyp otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy ıslamdyq qarjynyń mańyzdy baǵyty retinde áleýmettik jobalardy, bilim berý jáne aǵartý sharalaryn qarjylandyrýdy atap ótti.
– Qazaqstan úshin Islam damý bankimen jumys isteýdiń mańyzy zor. Ol ıslamdyq qarjy men bankıngi ındýstrııasyn damytý isinde Qazaqstannyń basty ári strategııalyq seriktesiniń biri sanalady. Búginde Bank toby tartqan zaımdar esebinen jalpy quny 500 mıllıon dollarǵa jýyq 23 joba iske asyryldy. 900 mıllıon dollardy quraıtyn jańa 12 jobany iske asyrý josparlanyp otyr, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Astanada EKSPO-2017 kórmesiniń bazasynda halyqaralyq qarjy ortalyǵy qurylatynyn atap ótti.
– Onda Nıý-Iork, London, Sıngapýr jáne Dýbaı qarjy ortalyqtarynyń úzdik tájirıbeleri qoldanylady. Onyń qyzmetin retteý sheteldik sot korpýsyn tartý arqyly aǵylshyn quqyǵyna negizdeletin bolady. «Astana» qarjy ortalyǵynda qurylatyn bırja aksıonerleriniń biri – Shanhaı bırja qory (25% úlesi bar). Amerıkanyń NASDAQ bırjasymen birge meılinshe kóp qoldanylatyn álemdik saýda platformasyn engizý josparlanyp otyr. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń resmı tili – aǵylshyn tili bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna halyqaralyq deńgeıdegi qatysýshylardy tartý úshin salyq jeńildikteri, sondaı-aq jeńildetilgen vıza men eńbek rejimderi usynylatynyn aıtty. Memleket basshysy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy sheteldik áriptesterimizdiń ál-aýqatyn arttyra túsýine múmkindik beretinine senim bildirdi.
– Barlyq qatysýshylardy bizdiń jobalarymyzǵa belsendi túrde atsalysýǵa shaqyramyn. Jalpy, Qazaqstannyń aldynda álemniń ozyq damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý jónindegi bıik maqsat tur. Túbegeıli ınstıtýttyq reformalar iske asyrylyp jatyr. Bıyl jańa tehnologııalar men ınnovasııalardy jedel engizý arqyly ekonomıkamyzdy úshinshi jańǵyrtý isine kiristik, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy elimizdiń árdaıym sheteldik ınvestorlarǵa qoldaý kórsetýge jáne olarmen tyǵyz yntymaqtasýǵa ázir ekenin aıtty. – Basty qarjy naryqtarynyń jahandyq qatysýshylarynyń basyn qosatyn aýqymdy is-sharalar ótkizý halyqaralyq ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń tıimdi quralynyń biri bolyp sanalady. Islamdyq qarjy salasyndaǵy jahandyq syılyqty tapsyrý rásimi ıslamdyq qarjylandyrýdyń túrli salasyndaǵy kóshbasshylardy izdep tabýǵa baǵyttalǵan. Ol ıslamdyq qarjy ınstıtýttarynyń qyzmetin odan ári damytýǵa septigin tıgizedi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Jahandyq syılyqtyń atqarýshy organyna bul rásimdi bizdiń elimizde uıymdastyrǵany úshin rızashylyq bildirdi. GIFA aıasynda 50 kategorııa boıynsha syılyq berildi. Onyń ishinde, «Úzdik bankır», «Úzdik ıslam banki», «Úzdik ıslam qarjylandyrý kompanııasy», «Islam qarjylandyrýy boıynsha úzdik zań kompanııasy», «Islam qarjylandyrýy boıynsha úzdik ınnovasııalyq ónim» jáne taǵy basqa da atalymdar bar. Bıylǵy marapattaý rásimi aıasynda aımaqtyq deńgeıde ıslamdyq qarjylandyrýdy damytqany úshin Qazaqstannyń Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovqa, Tatarstan prezıdenti Rýstam Mınnıxanovqa, Reseı Ortalyq banktiń tóraıymy Elvıra Nabıýllınaǵa da arnaıy syılyqtar tabystaldy.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter
Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy