Jetisýdyń jeri óziniń klımatymen, kez kelgen ósimdikke qolaıly aýa raıymen sheteldik hám otandyq kásipkerlerdiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzyp otyr.
Jańa tájirıbeler, tyń jobalar sharýashylyqtyń damý tetigi bolsa kerek. Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdanynda ǵylymı tujyrymdar men naqty tájirıbeni ushtastyrǵan semınar-keńes ótti. Qaýzaǵan taqyryby – oblysta jańǵaq ósirýdi damytý. «Integrasııa-Túrgen» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń egis alqabynda, ashyq aspan astynda ótken jıynǵa oblys ákiminiń orynbasary Serikjan Beskempirov, «Integrasııa» halyqaralyq qorynyń tóraǵasy Sergeı Tereshenko, «Besana» dúnıejúzilik jańǵaq ósirýshiler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Djýzeppe Kalkanı, sondaı-aq, agrarlyq saladaǵy tanymal ǵalymdar men fermerler qatysty.
Bıylǵy kóktemde osy sharýashylyqqa qarasty alqapqa alǵash ret álemge áıgili elıtaly jańǵaq kóshetteri otyrǵyzylǵan. Bul – «Integrasııa» halyqaralyq qory men «Besana» kompanııasynyń birlesken jobasy. Búgingi tańda kóshetter kóktep, boı salyp, ósip keledi.
– Shetelderden ınvestısııa men kásipkerler tartý – búgingi kúnniń talaby. Olardyń ozyq tehnologııalaryn meńgermeı agarlyq salanyń alǵa baspaıtyny belgili. Mine, búgingi ózimiz kýá bolyp otyrǵan jańǵaq plantasııalary osyndaı birlesken jumystardyń nátıjesi, – deıdi Serikjan Beskempirov.
«Integrasııa» halyqaralyq qory osy kúnge deıin birneshe jobany bastap, sátti iske asyrǵan uıym. Máselen, «Bal-2050», «Jıdek-2050» jobalaryn bastap, oıdaǵydaı júrgizip keledi. Sondaı jańa jobalardyń izin ala jańǵaq sharýashylyǵyn damytýdy da qolǵa alǵan qordyń jetistikten úmiti zor. Qor basshysy S.Tereshenko jańǵaq ósirýdi qolǵa alǵanda ishki suranys qanaǵattandyrý úshin ǵana emes, eksportqa shyǵarýdy da josparlaǵandaryn aıtady.
– Álemde jańǵaq tektes jemis aǵashtarynyń ónimderine degen suranys óte joǵary. Ásirese, Qytaı, Úndistan, Arab elderi bul jemisterdi kóp tutynady. Olaı bolsa, biz nege jańǵaq ósirmeımiz degen oı kelgeni ras. Sóıtip, ıtalııalyq kásipkerlermen birlesip jobany bastap kettik. Árıne, jańǵaq bizge tańsyq emes. О́ıtkeni bul jemis aǵashtary bizdiń topyraqta ósken jáne ósip jatyr. Al biz ákelgen álemge tanymal óndiristik sorttar qalaı ósedi? Másele sonda. Sondyqtan, bul alqapqa tájirıbe retinde jańǵaq kóshetteriniń 30-dan astam túrin otyrǵyzdyq. Qaısysynyń bizdiń klımatqa laıyq ekendigin ýaqyt kórsetedi. Jersingenderin odan ári kóbeıtemiz, – deıdi.
Dúnıe júzi boıynsha 75 memleket jańǵaq ósirýmen aınalysady eken. Atalǵan qor solardyń qataryndaǵy kósh bastaýshy memleketterdiń biri Italııany tańdapty. «Túrgen aýyly meniń týǵan aýylymdaı bolyp ketti», – dep sóz bastaǵan Djýzeppe Kalkanı myrza da Qazaqstan tarapy qolǵa alǵan bul istiń jetistiksiz bolmaıtynyna senim bildirdi. Jarty ǵasyrdan beri jańǵaq ósirýmen aınalysyp kele jatqan maman ózi basqaryp otyrǵan qaýymdastyqtyń tájirıbesi mol deıdi. Qaýymdastyqqa qarasty «I.N.C» atty arnaıy zertteý ortalyǵynda 400-den asa ǵalym jumys isteıdi. Álem neni tutynady, qandaı ónimge suranys kóp degen suraqtar tóńireginde júrgizilgen zertteýler nátıjesine qaraı baǵytyn naqtylap otyratyn álemdik ortalyq bergen statıstıka boıynsha jer betinde kúnine 1 mıllıard adam jańǵaq ónimderin tutynatyn kórinedi. Bul kórsetkish 2025 jylǵa qaraı 2 mıllıardqa jetedi deıdi. Sondyqtan, bizdiń taraptan endi qolǵa alyp jatqan sharýashylyqtyń bolashaǵy zor. Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti ǵylymı departamentiniń dırektory Marat Qalıasqarov bastaǵan mamandar osylaı deıdi.
Jıynnan soń qatysýshylar jańǵaq plantasııalaryn aralady. Mundaǵy jumys barysymen «Integrasııa-Túrgen» JShS-nyń dırektory Mánshúk Jeksembekova tanystyrdy. 20 gektar alqaptyń 10 gektaryna grek jańǵaǵy, jartysyna fýndýk kóshetteri otyrǵyzylǵan. Tamshylatyp sýarý ádisi qoldanylady. Alqapta jerdiń jáne aýa raıynyń ylǵaldylyǵyn baqylap turatyn meteostansa jumys istep tur. Grek jańǵaǵy 5 jylda, al fýndýk 3 jylda jemis beretinin eskersek, bul bastamanyń nátıjesin kórer kún qyr astynda ǵana.
Almas NÚSIP, «Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy