Qazaqstan – Ázerbaıjan: Áriptestiktiń áleýeti zor

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óziniń Almatydaǵy rezıdensııasynda elimizge resmı saparmen jáne Túrkitildes memleketter yntymaqtastyq keńesiniń I Sammıtine qatysý úshin kelgen Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Alıevpen kezdesti. Eki memleket basshylarynyń qatysýymen   shaǵyn jáne keńeı­til­gen quramdaǵy kelissózder ótip, onyń qorytyndysy boıyn­sha Qazaqstan men Ázerbaıjan prezıdentteriniń Birlesken dek­la­rasııasyna  qol qoıyldy. Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev pen Ázer­baı­jan Prezıdenti Ilham Alıev ekeýara kelissóz kezinde halyq­ara­lyq jáne óńirlik uıym­dar­daǵy ekijaqty ózara is-qımyl men yntymaqtastyqtyń, sondaı-aq aldaǵy Túrkitildes memleketter yntymaqtastyq keńesiniń I Sammıtiniń kún tártibindegi eń ózekti máselelerdi talqylady. – Men Qazaqstanǵa kelgen Ilham Geıdaruly Alıev pen Ázerbaıjannyń delegasııa múshe­le­rin qarsy alǵanyma qýanysh­ty­myn. Siz meniń shaqyrýym boı­ynsha resmı saparmen kel­di­ńiz. Bul dástúrge aınalyp keledi. Siz Qazaqstanda jyl saıyn bo­lasyz. Men de Ázerbaıjanda jıi bolamyn. Bul bizdiń elderimizdiń, memleket basshylarynyń ara­syn­daǵy qarym-qatynastardyń jo­ǵary deńgeıin kórsetedi. Biz sizben ekonomıka, kólik, aýyl sharýashylyǵy, halyqaralyq yn­ty­maqtastyq máselelerin qosa alǵanda, bizdiń elderimiz ara­syn­daǵy ózara qarym-qatynastyń keń aýqymyn talqyladyq. Ázer­baı­jan taıaý kúnderi óz táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵyn atap ótti. Biz Qazaqstannyń táýelsizdik me­reıtoıyn osy jyldyń jeltoq­sa­nynda merekeleýge daıyndalýda­myz. Bul 20 jyl eki el úshin bir jaǵynan kúrdeli bolsa, ekinshi ja­ǵynan bizdiń ata-babalary­myz­dyń armany oryndaldy. Men Qa­zaqstan men Ázerbaıjan osyndaı ýaqyt synynan laıyqty ótti dep sanaımyn. Ázerbaıjan biz úshin týystas, dos el, Kavkaz óńirindegi negizgi seriktesimiz bolyp ta­by­lady, – dedi óz sózinde Nursultan Nazarbaev. Ázerbaıjan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Qazaqstan bas­shysyna jyly shyraıly qabyl­daýy men qonaqjaılyǵy úshin rı­zashyly­ǵyn bildire kelip, by­laı dedi: – Qurmetti Nursultan Ábish­uly, táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dy­ǵymen quttyqtaýyńyz úshin rahmet! Men de Sizdi jáne baýyr­las Qazaqstan halqyn alda kele jatqan táýelsizdik mereı­toıy­men quttyqtaımyn. Osy jyldar ishinde bizdiń elderimiz qarqyndy ekonomıkalyq damý men saıası turaqtylyqta úlken belesterdi baǵyndyrdy. Sizdiń basshylyǵyńyzben Qazaqstan tamasha tabystarǵa jetti, el óte serpindi jáne tıimdi damýda. Siz­derdiń tabystaryńyz jasampaz isterińizden, qalalar kelbetinen, barlyǵyn súısindirip otyrǵan jańa elorda – Astananyń ásem kelbetinen kórinedi. Qazaqstan – áleýeti orasan el. Siz júrgizip kele jatqan reformalar bola­shaq­qa baǵyttalǵan. Búgin qolda bar áleýet áleýmettik máseleni, ekonomıkalyq reforma máse­le­sin tıimdi sheshýge múmkindikter tý­ǵyzyp otyr. Biz úshin Qazaq­stan barlyq ýaqytta dostas, baýyr­las el boldy. Ásirese, táýel­sizdik jyldary eki eldiń arasyndaǵy qarym-qatynas barynsha nyǵaı­dy. Qazir bizdiń delegasııa­lary­myz ekonomıka, kólik jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy jo­balardy talqylaýda. Bul eki­jaq­ty qarym-qatynas áleýe­ti­mizdi nyǵaıtýǵa óz yqpalyn tıgizedi. Bizdiń elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymy zor qarqynmen ósýde, alaıda taýar aınaly­my­nyń kólemi bizdi qanaǵattan­dyr­maıdy, sondyqtan bizdiń elde­ri­mizdiń orasan áleýeti tolyqtaı júzege asyrylýy tıis, – dep atap ótti Ilham Alıev. Kelissózderdiń qorytyndysy boıynsha eki eldiń ekijaqty qa­rym-qatynastary men halyq­ara­lyq arenadaǵy yntymaqtasty­ǵyn nyǵaıtýdaǵy ózara umty­ly­syn kórsetetin Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti men Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdentiniń Birlesken dekla­ra­sııasy qabyldandy. Sonymen qatar, kelissózderdiń qory­tyn­dysy boıynsha mynadaı birqatar ekijaqty qujattarǵa qol qoı­yl­dy: Qazaqstan  Respýblıkasynyń Úkimeti men Ázerbaıjan Respýb­lı­kasynyń Úkimeti arasyndaǵy dıplomatııalyq ókildikterdiń ǵı­marattaryn salý úshin jer telimderin ózara berý týraly,   Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi men Ázer­baı­jan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi arasyndaǵy yn­tymaqtastyq týraly hattama, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti men Ázerbaıjan Respýb­lı­ka­synyń Úkimeti arasyndaǵy te­ńiz saýda qatynastary salasyn­da­ǵy yntymaqtastyq týraly kelisim. Resmı baǵdarlama aıaqtal­ǵan­nan keıin Qazaqstan Prezıdenti men Ázerbaıjan Prezıdentiniń birlesken brıfıngi bolyp ótti. Nursultan Nazarbaev Qazaq­stan men Ázerbaıjan arasynda óte tatý baýyrlastyq qarym-qa­tynastar ornyqqanyn atap ótti. Ázerbaıjan Qazaqstannyń Kavkaz óńirindegi negizgi ekono­mı­ka­lyq jáne saıası seriktesi bolyp tabylady. Bul qarym-qatynastar táýelsizdik jyldarynda jalǵa­syn tapty. Ázerbaıjan osy 20 jyl ishinde tolymdy tabystarǵa jetti. Ekonomıkalyq kórsetkish, halyqtyń ál-aýqatynyń artýy, ekonomıkany reformalaý boı­yn­sha Ázerbaıjan aldyńǵy qatarda keledi. Qazaqstan Prezıdenti eki el de Kaspıı teńizi boıynsha kór­shiles ekenin atap ótti. Ener­ge­tı­ka, munaı tasymaldaý máselele­rindegi baılanystar, Kaspıı ar­qyly Qazaqstannyń Kavkazǵa, Qara teńizge, Eýropaǵa shyǵýy kólik kúrejoly tárizdi ekenin, bul – Qazaqstan men Ázerbaıjan yntymaqtastyǵynyń mańyzdy quramdasy bolyp tabylatynyn atap kórsetti. Munaı men gaz óńdeý jáne qaıta óńdeý úshin jabdyqtar shyǵarý máseleleri jó­nindegi yntymaqtastyqty da­mytý úlken áleýetke ıe. Qazaqstannyń Mańǵystaý, Aty­raý óńirlerine kókónis, jemis jáne ózge de aýylsharýashylyq ónimderin jetkizý týraly kelis­sózder júrgizilýde. Qazaq­stan­nyń batys oblystary Ázer­baı­janmen tyǵyz qarym-qatynastar ornatyp, ózara tıimdi jaǵ­daı­larda tıisti kelisimder jasasý­la­ry kerek. Prezıdent eki eldiń arasyndaǵy taýar aınalymy 60 paıyzǵa ósip, jalpy kólemi 350 mıllıon dollardy quraǵanyn, alaıda bul jalpy áleýetke saı kelmeıtinin atap ótti. Sondyqtan keleshekte Ázerbaıjan Qazaq­stannyń ónimderi úshin mańyzdy kólik kúrejolynyń birine aı­nalýy qajet. Túrkııadan Grýzııa men Ázerbaıjan arqyly Kaspıı teńizine shyǵatyn jańa temir jol qurylysy jáne kavkazdyq júk­terdi Qazaqstan arqyly Qy­taıǵa tasymaldaý múmkindigi – elderimiz arasynda turǵan óte úlken mindet. Prezıdent Qazaqstan men Ázer­baıjan tili, dini, mádenıeti, dástúri ortaq, túrki tamyrlas elder ekenine toqtaldy. Qazaq­stan­daǵy ázerbaıjan dıasporasy 130 myń adamdy quraıdy. Ulty ázer­baıjan bolyp keletin Qazaqstan azamattary eldiń ekonomıkasyn, mádenıetin, saıası ómirin damy­týǵa atsalysyp keledi. Nur­sul­tan Nazarbaev BUU, EQYU, AО́SShK aıasynda elderimiz uqsas ustanymda ekenin atap kórsetti. Qazaqstan men Ázerbaıjannyń soǵys pen beıbitshilik máse­le­sinde BUU-nyń rólin nyǵaıtýǵa, Eýropalyq Odaqpen yntymaqtas­tyq­ty damytýǵa, postkeńestik keńistikte yntymaqtastyq pen ın­tegrasııany ózara tıimdi jaǵ­daı­larda jalǵastyrýǵa umty­lysy birdeı qoldaýǵa ıe bolyp otyr. Qazaqstan basshysy Ázer­baı­jan Prezıdentimen kelissóz­der ekijaqty qarym-qatynas­tar­dy damytýǵa jańa serpin beretinin atap ótti. Elder arasynda kelissózderdiń quqyqtyq negizin quraıtyn 60 qujatqa qol qoı­yl­dy. Búgin qujattar Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy yn­tymaqtastyqtyń serpindi jáne údemeli damyp kele jatqanynyń aıǵaǵy. Ilham Alıev óz kezeginde Qazaqstan táýelsizdik jylda­rynda Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen úlken joldy júrip ótkenin atap ótti. 20 jyl ishinde Qazaqstan ózge elder 100 jylda jetpegen jetistikterge jetti. El serpindi damyp keledi, ekonomıkalyq saıasat, ındýstrııa­lan­dyrý, áleýmettik másele, ha­lyqtyń ál-aýqaty máselesi tabysty sheshimin tabýda. Ilham Alıev sondaı-aq Astana óte qysqa ýaqyt bederinde qala salýdyń biregeı tájirı­be­siniń mysaly bolyp tabyla­tynyn atap ótti. Astana – ásem de ádemi qala. Ázerbaıjan Prezıdenti Qazaqstanǵa jyl saıyn keledi. Bul – sońǵy 7 jyl ishindegi úshinshi resmı sapary. Son­daı-aq Qazaqstan Prezıdenti de Ázerbaıjanǵa jıi barady. Ilham Alıev mundaı ózara tıimdi baılanystar ekijaqty qarym-qatynastardy damytýǵa nazar aýdarýdyń jáne mán berýdiń jar­qyn kýási bolyp tabylatynyn atap kórsetti. Eki el halyqtary arasyndaǵy qarym-qatynastar­dyń kópǵasyrlyq tarıhy bar. Qos memleket halyqaralyq uı­ymdar aıasynda belsendi ózara is-qımyl jasap keledi. Qazaqstan men Ázerbaıjan ekijaqty saýda-ekonomıkalyq baılanystardy da­mytýǵa úlken mán beredi. Úkimetaralyq komıssııa jumys isteıdi, bıznes-forýmdar turaq­ty ótedi. Aqtaýda Ázer­baı­jannyń konsýldyǵy ashyldy. «Baký-Tbılısı-Kars» temir jol qu­rylysy aıaqtalǵanda Azııa men Eýropany jalǵastyratyn jańa «Temir Jibek joly» ashylatyn bolady. Ilham Alıev atap ót­kendeı, Qazaqstan men Ázer­baı­jan ártúrli baǵyttarǵa taýarlar tasymaldaý, sondaı-aq úlken júk aǵyny úshin tranzıttik elderge aınalý múmkindigine ıe bolady. Munaı salasyndaǵy dástúrli baılanystar nyǵaıa túsýde, jańa ıdeıalar, jańa usynystar bar. Sondaı-aq, Ázerbaıjan Prezıdenti taıaýda Bakýdegi bir kóshe qazaq halqynyń dana uly, oı­shyly, aǵartýshysy Abaı Qunan­baevtyń esimimen atalǵanyn atap ótti. Bul Qazaqstan men Ázer­baıjan halyqtary arasyndaǵy dostyqtyń belgisi, eki halyqtyń tarıhı tamyrlastyǵyndaǵy qa­ty­nastardyń belgisi, gýmanı­tar­lyq saladaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý isine qosylǵan taǵy bir úles. Ilham Alıev Qazaqstan Ázerbaıjannyń jaqyn strate­gııa­lyq seriktesi, dosy bolyp tabylatynyn aıta kelip, Nur­sultan Nazarbaevty Ázerbaı­jan­ǵa resmı saparmen kelip qaıtýǵa shaqyrdy. Gúlzeınep SÁDIRQYZY. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.