Jarqyn bolashaqtyń jahandyq jobalary

«Indýstrııalyq damý – bizdiń jańa onjyldyqtaǵy múmkinshiligimiz, el damýy úshin jańa múmkindikter».  N.NAZARBAEV. * * * ZAMANAÝI ZAÝYTTAR «Qazaqstan temir joly» ult­tyq kompanııasy Qazaqstan Tá­ýel­­sizdi­giniń 20 jylynda ǵasyrǵa júk bolar­lyq irgeli isterdiń bastama­shysyna aınala bildi. Qa­zaq­stannyń Táýel­sizdik alýyna baı­la­nysty elimizdiń tolyq­qan­dy egemendigin qamtamasyz etý maq­satynda Elbasynyń tapsyr­masy­men ekonomıkanyń kúre tamyry sanalatyn temir jol boıynda irgeli ister atqaryldy. Aldymen, temir jol salasy na­ryqtyń qatań talap­taryna saı bolýy úshin óziniń profıldi emes qyzmet túrlerinen bas tartty. О́ıtkeni, temir jol sala­synyń basty atqa­ratyn qyz­meti – júk já­ne jolaý­shylardy tasymaldaý, sonymen birge magıs­traldyq jelini paı­dalanýǵa berý. Budan bas­qa temir jol salasynyń ma­ńyndaǵy sý, jylý, emdeý sekildi salalar múl­dem basqa quzyrly mekemelerge berildi. Ol arqyly  QTJ óziniń basty qaǵıda­syn anyqtap, uzaq jyldarǵa arnal­ǵan baǵdarlama­laryn bekitti. Elbasynyń tikeleı tapsyrma­sy­­men Altynsarın-Hromtaý, Shar-О́skemen sekildi ishki qa­tynas jol­daryn barynsha ja­qyn­datatyn jobalar júzege asyryldy. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen Jetigen-Qorǵas, О́zen-Túrkimenstanmen mem­­le­ket­tik shekara jobala­ry­nyń qury­lysy bastaldy. Astanada iri medıa­orta­lyq boı túzeýde. Bárinen buryn Qazaqstan Tá­ýel­sizdiginiń arqasynda ǵana Astanada AQSh-tyń azýyn aıǵa bilegen «Djeneral Elektrık» zaýy­tymen birlesip teplovoz shyǵa­ratyn zaýyt iske qosyldy. Is­pan­dyq «Talgo» jo­laý­shylar vagonda­ry  zaýyty­nyń qury­lysy aıaqtal­dy. Fran­sýzdyń «Alstom» kompa­nııasy elek­trovoz zaýy­­ty­nyń irgesin qa­laýda. Alma­tydaǵy Almaty vagon jasaý zaýy­tyn­da medısı­nalyq maq­sat­taǵy  jolaýshy­lar vagony quras­tyry­lyp jatqany málim. Ortalyq Azııada tuńǵysh ret  Eki­bastuzda ashyq júk vagondaryn jasaý kásiporny paıdalanýǵa berildi. ______________________ «Taıaýdaǵy onjyldyqta turlaýly da teńdestirilgen damý jedel ártaraptandyrý jáne ulttyq ekonomı­kanyń básekege qabilettiligin arttyrý esebinen qamtamasyz etiletin bolady. Eńbek ónimdiliginiń keshendi artýy asa mańyzdy mindet bolyp tabylady». N.NAZARBAEV. * * * MAShINA JASAÝ SALASYNYŃ QARLYǴAShY Marat Tileýbaev,  «Lokomotıv qurastyrý zaýyty» AQ prezıdenti: Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń AQSh-qa resmı sapary aıasynda «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-tyń basshy­lyǵy  2006 jyly General Electric amerıkan kom­pa­nııa­symen  ýaǵdalastyq jasaǵannan keıin,   aı­ma­qtyń klımattyq erekshelikterin, relstik tósemin, tasy­maldanatyn júkterdiń  erekshelikterin, qazirgi ekolo­gııalyq talaptardy jáne sanıtarlyq nor­malardy eskere otyryp, qazaqstandyq teplovoz saı bolatyn tehnıkalyq sıpattama ázirleı bastady. Jasalǵan jumys­tardyń nátıjeleri: 2009 jylǵy  jeltoqsannyń 7-de Qazaqstanda jınalǵan  Evolution serııaly besinshi urpaqty birinshi júk magıstraldy bir seksııaly teplovozdyń tusaýkeseri boldy. Zaýyt elimizdiń ekonomıkalyq ósýi, ishki shıkizattyq baǵyttan bas tartýy, res­pýblıkanyń aýyr mashına jasaý tarıhynyń jańa bastalýy kezinde kúrdeli qurylymdyq ózgerister bastamasynyń alǵashqy qarlyǵashynyń biri bolyp tabyldy.  Kásiporynnyń negizgi maqsaty – ındýs­trııalyq ınnovasııalyq damýǵa laıyqty úles qosý jáne Qazaqstannyń temir jol kólik júıesiniń básekege qabilettiligin arttyrý, sonymen qatar «1520 kóleminde» jyljymaly quram ıelerine sapaly ónimder berý. Sol umytylmas kúnnen eki jyldan kóbirek ýaqyt ótti, biraq 2011 jylǵy qazan aıynyń aıaǵyna deıin qazaqstandyq zaýyt­tyń konveıerinen jol nómiri  0100 teplovozy shyǵa­dy.  Zaýyttyń jobalyq qýaty jylyna 100 júk magıstraldy lokomotıvterdi quraıdy. Zaýyttyń barlyq qýatyn qosý 2014 jylǵa deıin júzege asyrýǵa jos­parlanǵan. Sol ýaqytta zaýyt qyzmet­kerleriniń sany myńnan artyq adamǵa jetedi. Kásiporynda rentabeldilikti arttyrý maqsa­tynda zaýyt ónimderiniń quramyn­daǵy qazaq­standyq úlesti arttyrý boıynsha jumystar belsendi júrgizilýde. Bastapqy kezeńde óndiris prosesi jaı «buraýyshty» boldy – GE-den satylyp alynǵan qosalqy ból­shekterden jaı qurastyrý ǵana júrgizildi. Búginde lokomotıv plat­for­masyn jáne basqa da jınaq­taýshy bólshekterin jasaý tolyǵymen ıgerildi. Sondaı-aq aǵymdaǵy jylda dızeldi jáne gene­ratorlyq bólikterin shyǵarýdy ıgerý josparlanyp otyr. Munda, taıaýdaǵy ýaqyt merziminde teplovoz kabınasyn quras­tyrý prosesi tııanaqty retteledi. Bolashaqta qazaq­stan­dyq jáne reseılik taýar óndi­rýshileri qubyr, elektr kabelin, tireý ónim­derin, tejeý re­zervýar­la­ryn, elek­tro­teh­nıkalyq bu­­ıym­da­ryn sa­typ alýdy jos­parlaǵan.   2013 jyl­ǵa deıin arba ramalaryn ón­dirý ıgerilgennen keıin metall prokat qajettiligi ar­tady, zaýytqa iri quıma – doń­ǵalaq dıskileri jáne óster qajet bolady. Úne­mi lak jáne boıaý ónim­derine, ar­naıy su­ıyq­tyqtarǵa, dızeldi maı­ǵa jáne dızeldi oty­nǵa su­ranys artatyn bolady. Osynyń bári ón­diriste qazaq­stan­dyq quram deń­geıin 2015 jylǵa deıin 50%-ǵa deıin jetkizý úshin jasalyp otyr. ______________________ «Qazaqstan tabysty ındýstrııalyq derjava bolady – men buǵan ábden senimdimin». N.NAZARBAEV. * * * AShYQ VAGONǴA KО́RShILES ELDER DE QYZYǴA KО́Z SALÝDA Qabylbek TО́LEPBERGENOV, Qazaqstannyń vagon jasaý kompanııasy» AQ bas dırektory: Men aldymen Pavlodar oblysynyń temir  jol kásiporyndary mashına quras­ty­rýda prezıdenttik ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵ­dar­lamanyń kóshbastaý­shy­syna aınalyp otyrǵandyǵyna qýanysh­tymyn. Qazaqstannyń vagon jasaý kompanııasy – elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq baǵdarlamasyna sáıkes, óte qysqa merzimde iske qosylǵan jańa kásiporyn. Bul joba 2008 jyly Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Jol­daýynda aıtylǵan: «Jyljymaly quramǵa suranysty tómendetý maqsatynda otan­dyq mashına jasaýdy da­mytý salasynda keshendi sharalardy   júzege asyrý kerek» degen tapsyrmasyna oraı júzege asyryldy. Jobany júzege asyrýshy – «Qazaqstan temir joly» UK» AQ Petropavldyń «ZIKSTO» AQ jáne Ekibastuzdyń «Taman» JShS negizinde «Qazaqstanda jasal­ǵan» markaly jartylaı júk vagondaryn jasaýdy ońtaıly ekendigin baǵamdady. 2010 jyly  «Qazaqstannyń vagon jasaý kompanııasy»  114 vagondy shyǵarsa, bıyl­ǵy jyly ol mejeni asyra orynda­maqpyz.  Kompanııa tolyq qýatynda qyz­met etken kezde, jylyna bes myń vagon shyǵaratyn bolady. Kásiporyn aldyna qoıylǵan basty maqsat – Qazaqstannyń údemeli ındýs­trııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlamasyna súbeli úles qosa otyryp, Ulttyq  tasy­maldaý kompanııa­synyń sa­pa­ly júk vagondaryna suranysyn qanaǵattandyrý. Kásiporynnyń  basty ereksheligi sonda – onyń jańashyldyǵynda  jáne jańa qu­ral-jabdyqtardy óndiriske barynsha jyl­dam ári kereginshe ornalastyra bilýinde. Kúni búgin kompanııa eńbekkerleriniń biliktiligin kún sanap ósire otyryp, jańa tehnıka men tehnologııanyń qulaǵynda oınaıtyn dárejege jetkizip, irikteýden ótkizip jatyrmyz. Sehtarda Germanııa, Italııa, Avstrııa, Shvesııa, Shveısarııa, Reseı, Ýkraınanyń vagon jasaý kásipornyna qajetti standartty jáne standarttan tys qurylǵylary jetkizilip, qurastyrylýda. Sapalyq menedjmenti halyqaralyq standarttyń ISO 9001: 2009 quraıdy.  Qazirgi tańda shyǵaryp jatqan ónimderi – 70 tonnalyq júk tıeıtin jartylaı vagony. Buǵan deıin qolmen atqarylyp kelgen jumystardyń denin endigi jerde kompıýterlik qurylǵylar men avtomat­tandyrylǵan tehnıkalar atqarady. Sehtardyń bárinde jaqynda ákelingen qural-jabdyqtardyń janynda bir-bir sheteldik ınjener men qazaqstandyqtar júr. _______________________ «HHI ǵasyrda ınnovasııa órkendeýdiń sınonımi bolyp qabyldanady. Kimde-kim jańa ózgeristi tez qabyldasa, sol tabysty bolady» N. NAZARBAEV. * * * «TALGO» VAGONY EÝROPALYQ TALAPQA  SAI Arystanbek Omarbekov, «Tulpar-Talgo» BK» JShS bas dırektory: Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishulynyń tikeleı qamqorlyǵymen Astanadaǵy tehnopark aýmaǵynda Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy merekesine oraı «Talgo» jolaýshylar vagonyn qurastyrý zaýyty paıdalanýǵa beriledi. Kásiporyn negizin ıspandyq «Talgo» tehnologııasy men jabdyqtary quraıdy.  Bul arqyly Qazaqstan aýmaǵy bo­ıynsha jolaýshylar poıyzynyń qozǵalys jyldamdyǵy da arta túsetin bolady.  Jolaýshylar poıyzynyń jyldamdyǵyn arttyrý múmkindigi jańa vagondardyń tehnıkalyq kons­trýktorlyq málimetine sáıkes keledi. Konstrýksııalyq jyl­damdyǵy saǵatyna 350 shaqyrymǵa deıin bolsa,   vagondardyń basqa da sapalyq qasıetteri Qazaqstannyń aýa raıyna beıimdelip sáıkestendirilgen. Zaýyttyń qurylysy 2010 jyly qazanda bastalǵan bolatyn. Qazirgi tańda zaýyttyń syrtqy jumystary aıaqtalyp, ishki árleý jáne Ispanııadan konveıerlik jabdyqtar men stanoktar jetkizilýde. Zaýyttyń jyldyq qýaty 150 vagondy qurasa, bastapqyda 30-dan 140-qa deıin jetkiziledi. Jańa kásiporynda 366 jumys orny ashylady. Qazaqstandyq ónimderdiń paıdalanylýy 56 paıyzǵa deıin barady. Jolaýshylar vagonyn shyǵaratyn zaýyt halyqaralyq standart talaptaryna saı. TMD aýmaǵynda  eńbek ónimdiligi jáne  óndiristik tıimdiligi jóninen «Talgo» vagondaryna teń keletin tehnıkalyq básekelesi joq. Eýropalyq stan­darttaǵy joǵary tehnologııalyq qurastyrý men vagon­dardyń ishki logıstıkalyq sheshimi men qurastyrý opera­sııalarynyń kezeń-kezeńimen, ret-retimen oryndalýy ýa­qyt­ty barynsha tıimdi paıdalanýǵa ákeledi. Sonymen qatar, vagondy jasap bolǵan soń ony jyljymaly quramnyń sapyna qoıyp, testilik synaqtan ótkizý isi tuńǵysh ret tájirıbede  qoldanylǵaly tur. Ispandyq áriptestermen ózara kelisim negizinde olar­dyń ozyq tehnologııasyn kezeń-kezeńimen ıgerý arqyly qazaqstandyq kadrlardyń da biliktiligin arttyra túsemiz. Al tehnıkalyq menedjment júıesin bizdiń ınjenerlerimiz Ispanııada úırenetin bolady. 2011 jyly alǵashqy 19 vagondy daıyndap, halyqaralyq standart sapasyna sáıkestigin sertıfıkattyq synaqtan ótkizýge jiberetin bolamyz. Bul «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasynyń Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnaǵan syıynyń bir parasy deýge bolady. Daıyndaǵandar:  Ábdirahman QYDYRBEK, «Egemen Qazaqstan», Eskendir ERTAI, jýrnalıst. Sýretterdi túsirgen Sergeı ASTRELIN.