Medısınalyq saqtandyrý: onyń tıimdiligi nede?

Densaýlyq saqtaý meke­me­lerinde aza­mattar úshin medı­sınalyq qyzmet túr­leri qol­jetimdiliginiń ár elde árqa­laı bolýy­nyń tarıhı jáne áleýmettik qyr­lary­men qatar, sol eldiń ekonomıkalyq áleýe­tine jáne memleket ustanǵan saıasat­qa tikeleı táýeldiligi bar. Máselen, keńes­tik keńis­tikte medısınalyq qyzmet­tiń jal­py­ǵa birdeı teńgerimdiligi bolǵa­ny­men emdeý oryndarynyń kóp rette baza­lary álsiz, ozyq tehnologııalardy qol­dan­­baq túgil qarapaıym quraldarmen jab­­­dyq­­talýy esh syn kóter­meıtin. Tozy­ǵy jetken aýrý­hanalarda aılap jata­tyn emdelýshilerge jasalatyn em-dom shara­lary tar kólemdi qamtydy. Al Qazaq­stan na­ryq­tyq ekonomıkaǵa bet bur­ǵan­­da elimizde burynǵy tarıhı jad boıyn­sha kepildi tegin medısınalyq kómek (KTMK) jalpyǵa birdeı baǵytyn saq­tady. Alaıda KTMK qansha tegin degenmen, jurt­shylyqtyń den­saýlyqqa qatysty qaltasy­nan shyǵarar qarajaty 2011 jylǵy 31 pa­ıyzdan 2015 jyly 39 paıyzǵa deıin ósti. Al Dú­nıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy eger pasıent tóleıtin aqsha mólsheri 20 paıyzdan assa, ony «apatty shyǵynǵa» ba­lap, adamdardy kedeılikke alyp baratyn joldyń biri dep esep­teıdi.

Elimiz medısınalyq qyzmet kór­setýge ózge­ris engizýde qoǵamdyq saq­tan­­dyrý jú­ıesin tańdady. Onyń bas­ty artyqshy­lyǵy – barshaǵa teń múm­kin­diktiń berilýi. Mun­da jarnany árkim múm­kindigine qa­raı tóleıdi. Al medı­sı­nalyq kómekti qajettiligine qaraı alady dep kútildi. 

Iаǵnı qarjylandyrýdyń jańa túri medı­sına salasyndaǵy tarıfterdi teń­gerýmen qatar halyqty biryńǵaı saqtandyrý paketimen qamtamasyz etýge jol ashady, sondaı-aq belgili bir sanattaǵy azamattardyń medı­sına­lyq qyzmetter alýdaǵy shyǵynyn mem­leket óz moınyna alady. Mindetti áleýmet­tik medısınalyq saqtandyrý engi­zil­gen­nen keıin azamattardyń densaý­lyq­qa jum­saıtyn shyǵyndary tómendeıdi, em­de­lýshiniń tańdaý erkindigine jol ashy­­lady, ozyq tehnologııany talap etetin qymbat operasııalar qor tara­py­nan bólin­­gen qarjy arqyly jasalady delindi.

Medısınalyq qyzmet kórsetýde saq­tan­dyrý júıesiniń enýi álemdik úrdis ekendigi aıan. Onyń ústine naryq­tyq qatynastar ornaǵan elde onyń bolmaýy tipti de múmkin emes. Jasy­ratyny joq, jyl ótken saıyn eńbekke jaramsyz qarttar men balalar sanynyń artýy memlekettik bıýdjet­ke túsetin salmaqty aýyrlata túsýde. Ǵalym­dardyń zertteýine súıensek, 2030 jylǵa qaraı elimizdegi qart turǵyndar­dyń úlesi 11,2 paıyzǵa jetedi. 2014 jyly bul kórsetkish 6,9 paıyz deńgeıinde edi. Demek, keleshekte bıýdjetten bólinýge tıis qar­jy da qazirgiden áldeneshe ese ósýi múm­kin. Sondyqtan naryqtyq qa­ty­­nasqa quryl­ǵan medısına salasy­na ózgeris en­gizýdegi jumystar shilde aıynan bas­ta­lyp, jumys berýshi kásip­oryndar men kásip­kerler tıesili jarnalaryn aýdaryp, qor­ǵa jınalǵan qarajat mólsheri 6 mlrd teń­gege jetip qalǵanda, ózin-ózi jumyspen qamtý­shylardyń qataryn anyqtaý qajettigi atal­ǵan reformaǵa azdap damyl berdi.

Jýyrda Densaýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Birtanov Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Parlament ses­sııa­synyń ashylýynda sóılegen sózi­nen keıin «Pre­zıdent búgingi sózin­de medısı­na­lyq saq­tandyrý máse­le­le­ri­ne jeke toq­tal­dy. Biz bul ba­ǵytta biraz daıyndyq jumys­taryn jú­r­gizdik. Máselen, medısı­na­lyq saq­tan­­dyrý týraly 4 arnaıy zań qabyl­dandy. Búginde mindetti medısınalyq saq­tandyrý qory qurylyp, jarna qara­jat­taryn jınaýda. Osy bir aıdyń ishinde qorǵa 5 mıllıard teńgeden astam qarjy tústi. Jalpy bıyl 25 mıllıard teńge jınaýymyz kerek. Elbasy 2,7 mıllıon qazaqstandyqtyń medısınalyq saqtandyrýdan qalys qalyp qoıýy múmkindigin eskertti. Rasynda ózin-ózi jumyspen qamtyǵan bul azamattardyń osy júıege qatysýy qıyn bolaıyn dep tur. Olardyń bir bóligi tipti «qatyspaımyz» dep oılaryn ashyq aıtýda. Sebebi saq­tandyrý jarnasy jalaqydan tólenýi kerek, al olarda jalaqy joq. Biz bul máseleniń sheshimin zerdeleýdemiz. Buǵan qosymsha ýaqyt kerek. 2,7 mıllıon tur­ǵynnyń barlyǵynyń tizimin bekitip, qandaı sanatqa jatatynyn anyqtaımyz. Eger kásibi bolsa, biraq salyq tólemeı júrse, «jeke kásipker» retinde tirketemiz. Jumyssyz júrgenderin memleket oqy­tady, jumyspen qamtý sharalaryn qabyl­daıdy», dep atqarylar aýqymdy isterden habardar etken.

Búginde jyldamdyǵyn tejegen re­for­­ma týraly pikirler san alýan. Má­se­len, «Gematolog-dáriger­ler qo­ǵa­my» res­pýb­l­ıkalyq qoǵam­dyq uıymynyń jetek­shisi Irına Pıvo­varova orta jolda damyl­daǵan durys emestigin, qozǵalys kerek­tigin, kezinde azamattardy emdeý me­kemelerine tirkeýge turý qa­jettigi aıtylǵanda osy reformany júze­ge asyrýda kóptegen kúmándi oılar estil­gendigin, alaıda turǵyn­dar qa­ralýy úshin tirkelý qajettigin uǵy­nyp, ózgeris esh baıbalamsyz, yń-shyń­syz at­qa­rylǵanyn jetkize kelip, bul jer­de de azamattarǵa óz mártebesin tezi­rek aıqyn­daý qajettigi túsindirilse, Qazaq­stan aza­mat­tary sala jumysyn jetil­diretin refor­madan qashpaıdy degen ýáj aıtady.

«Densaýlyq saqtaý respýblıkalyq palatasy» qoǵamdyq birlestiginiń basqarma tóraǵasy Maqsut Quljanov «Dárigerler úshin qyzmet kórsetýde qara­jattyń qaı­dan alynatyny ma­ńyz­dy emes, olarǵa pasıent­terdi em­dep, sol úshin durys eńbek­aqy alýlary ózekti. Al medısınalyq qyzmetti qajet­ti re­sýrs­­tarmen qamtamasyz et­peı, qyz­met­tiń sapaly kórsetilýin talap etý qısynsyz», deıdi. 

Densaýlyq salasyna reforma júr­gizý áleýmettik-ekonomıkalyq turǵy­daǵy prob­le­manyń qanshalyqty qıyn túıin eken­digin aıqyndady. «О́zin-ózi eńbekpen qam­tı­dy» deıtin 2,7 mln adamnyń esh salyq tólemesten ju­mys atqarýshylarmen bir­deı áleý­mettik ıgilikterdi paıdalaný múm­­­kin­digi barlyǵy kórindi. Alaıda ózin ózi eń­be­kpen qamtýshy azamattarǵa tıe­sili pro­b­lemalar da jetkilikti. Mem­le­ket al­­dynda salyq tóleıtinderdiń qata­ryn­­da joq bolǵanymen, zeınetaqy qor­­­­lary­na qarajat jınaqtamaǵan olar ke­ıin zeınet jasyna jetkende áleý­mettik eń az qorǵalǵan topqa aına­latyny aıan. Kún­de­likti kúnkórisi úshin jaldamaly ju­mys­qa jegilip, júk tasyp, dúkender men bazar­larda satý­shy, meıramhana, asha­na­lar­da ydys jýý­shy, daıashy bolyp júr­gen qan­shama adam bar deseńizshi. Ju­mys berý­shi­lerge olarmen kelisimshart jasaý tıimsiz. Ju­mys kúniniń aıaǵynda ǵana kún­de­likti keli­sil­gen somasyn berip, arzan kúsh retinde paı­dalanǵanyn jón sanaıdy. Má­se­l­en, kóp­tegen qurylys kompanııalary qu­ry­lys­­shy­lar­dy kelisimshartsyz jumys­qa qa­byl­­dap, aıaǵynda aqshalaryn tólemeı kete­­ti­ni de jasy­ryn emes. Al osy ispetti ózin-ózi ju­mys­­pen qamtýshylardyń prob­le­masy­na mem­­le­ket­tik deńgeıde mán berilýine den­saý­lyq saqtaý salasyna jasalatyn reforma sebin tıgizdi. 

Sóz joq, medısınalyq qyzmetter sapa­­sy­nyń jaqsarýy, pasıentterdiń jo­ǵ­ary tehnologııaǵa negizdelgen qymbat opera­sııalardy qor esebinen jasatýy, dári-dármektiń qoljetimdi bolýy, jaqsy klınıkada emdelýge jol ashylýy halyqqa óte mańyzdy. Bul úshin MÁMS júıesiniń engizilýi de zaman talaby ekeni aıqyn. Eger barlyq jumys berý­shi zańdy aınalyp ótpeı, maýsymdyq nemese ýaqytsha kelisimshart jasasyp, áleýmettik tólem túrlerimen salyqty der kezinde aýdaryp tursa, máseleniń oń sheshim tabatyny, odan barlyq taraptyń utatyny anyq. 

Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»