«Qazaqtyń qany bir, jany bir jolbasshysy – muǵalim» deıdi Maǵjan Jumabaev. Bir ǵasyr burynǵy baǵanyń básiresi bıik. Zadynda, otarlyq túnekten jaryqqa umtylǵan sol kezdegi qazaq qoǵamy serkeleriniń muǵalim bolmaǵany, bala oqytpaǵany, oqýlyq jazbaǵany joq.
Abaı hám Álıhan Bókeıhan bastaǵan ulttyq oı-sanany oıatýshy passıonarlyq qozǵalystyń qýaty osy ultqa ustyn bolǵan ustazdyqta, aǵartýshylyqta, muǵalimdikte jatyr edi. Maǵjannyń «Elimizdiń az ǵana jyldyq oıaný dáýirine baǵa berý úshin alty alashtyń balasy bas qossa, qadirli oryn – muǵalimderdiki. Birge oqysqan, birge oqytysqan jyldarymyz bir, jolymyz bir, qazaq muǵalimderi!» deýinde tarıhtyń tańdaýly úni, maqtanmen aıtarlyq meni bar. Qazaq oqyǵandaryn qarap otyrsańyz, árqaısysy ár salanyń mamany bolsa da, oqý, qazaq halqyn oqytý degen uly murat biriktirgen, bir jolǵa salǵan, bir maqsat tabystyrǵan eken. Osy arnada toǵysqan olar ǵajap adaldyqpen, ińkárlikpen eńbek etti. Endi she, Ahańnyń «Oqý quraly», «Til quraly», «Álipbı», Mirjaqyptyń bastaýysh synypqa arnalǵan «Qıraǵat», «Esep quraly», Maǵjannyń «Pedagogıka», Júsipbektiń «Tárbıege jetekshi», «Psıhologııa» sııaqty san alýan metodıkalyq shyǵarmalaryna zer salsańyz, joqtan bar jasaǵan jankeshti jumysqa tańǵalmasqa áddińiz qalmaıdy. Iá, bilim men ǵylymnyń alapat jarylysy bastalar jańa dáýirde ýaqyt Alash zııalylaryn tańdaǵan edi. Olar osy údeden tabyldy. Bul baıypty da júıeli tolaıym eńbek úshin urpaqtan-urpaqqa alǵys sherýi jalǵasa bermek.
Sol Mirjaqyptar «О́zi bilý men ózgelerge bildirý eki basqa. Bilgenin kisige bildirý, ıaǵnı balalardy oqytý óz aldyna bir ǵylym», degen eken. Iаkı bilgenimizdi kele jatqan býynǵa qanshalyqty bere alýdamyz degen pedagogıkalyq saýal kóldeneńdeıdi. Sondyqtan «Rýhanı jańǵyrý» jobasyndaǵy bilimniń saltanat qurýy týraly sóz passıonarlyq dúmpýdiń jańa jolyna, jańa kezeńine bastaý bolarlyq baǵdar. Bul mindette de muǵalimniń ıyǵyna artylar júk aýyr. Sonyń biri keńestik pedagogıkanyń kúsheıgen tusynda qazaq mektepteriniń jabylýymen esesi ketip, eseńgirep qalǵan qalaly jerdegi qazaq tiliniń qaıtadan tuǵyryna qonýy bolsa deısiz. Búginde de qazaq balalarynyń orys synyptarynda oqýynyń aldyn alý óte ózekti. Sondaı-aq aralas jáne basqa tilde oqıtyn mektepterdegi qazaq tili pániniń oqytylý úderisin jańa sapalyq deńgeıge kóterý de mańyzdy. Oǵan otandyq pedagogıkanyń áleýeti jetkilikti dep oılaımyz.
Qazir úshtuǵyrly til baǵdarlamasynyń engizilýine baılanysty mektep muǵalimderin aǵylshyn tiline oqytý kýrstary belsendi túrde júrgizilip keledi. Aǵylshyn tilin meńgerý kýrsynda oqyǵan muǵalimder sany 1,5 myńnan asty. Osy rette aǵylshyn tiline ashyqtyq tanytqanda memlekettik tilge nege ǵashyqtyq tanytpasqa degen oı týady. Álemniń áıgili oqý oryndaryn bitirgen bolashaqtyqtar, elimizde qalyptasa bastaǵan joǵary deńgeıdegi derbes bilim berý uıymdarynyń túlekteri zamanaýı biliktiligimen qýantqanymen, Elbasy aıtqandaı, bilimniń saltanaty jalpyǵa ortaq bolýy tıis. Endeshe elimizdegi eń qatary kóp muǵalim mamandyǵynyń mártebesin bekitken quba-qup. Fınlıandııa, Ońtústik Koreıa elderindegideı muǵalim áleýetti mamandyqqa, qoǵamnyń qadirli múshesine aınalýy qajet. Áleýetti bolý úshin áleýmettik jaǵdaıy jan-jaqty sheshimin tapsa, jappaı bolmasa da biliktilik sanatyna qaraı saralap, qoldaý qajet sııaqty. Iаǵnı memlekettik qoldaý kúsheıse muǵalimdikke bet alýshy býynnyń qatary artady ǵoı. Muǵalimder jetispeýshiligi de tyıylady. Sondaı-aq jańa bilim berý júıesine sáıkes, aǵylshyn tilin meńgerý mejesine úsh aılyq kýrsta jetý múmkin be degen suraq jıi qoıylady. Bul rette de yntalandyrý joldaryn qarastyrý túıinniń sheshilýin tezdetedi. Saýattylyq ta zor máselege aınaldy. Memlekettik tildegi oqýlyqtardyń saýattylyǵy kúmándi bolyp turǵanda, ózge tildegi oqýlyq sapasy qandaı bolmaq? Sondaı jaǵdaıda «saýat ashý» sabaǵy aldymen kimge kerek degen qyńyr saýal týady. Árıne, et pen teriniń arasyndaǵy shel ispetti eski men jańanyń arasynda bir qaınaýy kem dúnıeler bolmaı turmaıdy. Osyndaı kúrmeýi qıyn máseleler qaýmalaǵan muǵalimderdiń jańa júıege jedel beıimdelýiniń tetigin tabýdyń birden-bir joly – muǵalim mártebesi. Qazir qaısybir ata-analar tárbıesine bir sát úńilmese de, balasynyń sotqarlyǵy men saýatsyzdyǵy úshin mektep pen muǵalimge kiná qoıady. Munyń da bir ushyǵy keshegi kózi joq qarańǵylyqta jolbasshy bolǵan muǵalimniń búgingi mártebesiniń zańmen bekitilmeýinen, áleýmettik paketpen áldenbegeninen bolsa kerek.
«Atpaz kórgen at tanyr, ustaz kórgen hat tanyr» degendeı, bar bilimniń, bar synaqtyń bastaýynda muǵalim turatynyn umytpaıyq.