ÚIID baǵ­dar­lamasynyń kórsetkishteri

Bul stra­te­gııalyq baǵdarlama jahandyq daǵdarys jyldarynda Qazaqstan ekonomıkasynyń ózgelermen salystyrǵanda oq boıy ozyq shyǵýyn qamtamasyz etip qana qoıǵan joq, sonymen birge da­mý­dyń jańa baspaldaqtaryna kóterilýine múmkindik berdi. ÚIID baǵdarlamasy eki bes­jyl­­dyq jospar boıynsha is júzine asyrylyp keledi. In­dýs­trııalandyrý baǵdarlamasynyń alǵashqy besjyldyǵy 2014 jyly zor jetistiktermen qory­tyndylandy. Álemdik ekono­mkany turalatqan jahan­dyq daǵdarystyń naǵyz kúr­deli jyldaryna tuspa-tus kel­gen ÚIIDB elimizdegi óndiris­tik toqyraý men jappaı jumyssyzdyqtyń aldyn alyp qana qoıǵan joq, 150 myńǵa jýyq jańa jumys oryndaryn ashyp, Qazaqstannyń  óńdeý ónerkásibin jańǵyrtyp, elimizde buryn damymaǵan ma­shı­na jasaý jáne munaı óńdeý ón­diristik salalarynyń qalyp­ta­sýynyń bastamasy boldy.

Indýstrııalandyrý baǵ­dar­lamasyna barynsha basymdyq berý nátıjesinde Qazaqstan trans­formatorlar, akkýmýlıator batareıalary, júk jáne jolaý­shylar vagondary, elektrovozdar, júk jáne jeńil avtomobılder, avtobýstar, rentgen apparatýralary, jaryq-dıodty shamdar, tıtan quı­malary sııaqty buryn elimizde shyǵa­ryl­­maǵan ónimderdi shyǵarýdy óndi­ristik jolǵa qoıdy. ÚIID baǵdar­lama­sy júzege asyryla bastaǵan jyldar ishinde eksport­ty damytý maqsatynda aıtar­­lyqtaı is tyndyryldy. Osy baǵyt­ta jumys isteı­tin otandyq shıkizat­tyq emes sa­lanyń 1500-ge tarta kásip­orny mem­leket tarapynan turaqty qol­daýǵa ıe boldy.

Úkimet osy ÚIID is júzine asy­rý maq­satyndaǵy sharalar sheń­be­r­inde Qazaqstannyń ındýs­trııa­­lan­­dyrý kartasyn bekitken bolatyn. Indýs­trııa­landyrý kartasy eki bólimnen quraldy. Birinshisi – óńirlik kartalar. Onda oblys­tardy damytýǵa birinshi kezekte qajetti nysandar shoǵyrlandyryldy. Ekinshi – respýblıkalyq karta. Munda ortalyq atqarýshy organdar men memlekettik holdıngter tikeleı baqylaýǵa alǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparynyń negizgi nysandary toptastyryldy.

Qazaqstannyń ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen nysandardy paıdalanýǵa berý nátıjesinde elimizdiń ekonomıkasy damýdyń jańa bıigine kóterildi. Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde alǵashqy besjyldyqta quny 3 trln teńge bolatyn 770 joba iske qosyldy. Onyń ishinde 65 joba sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen júzege asty. Alǵashqy besjyldyqta iske qosylǵan óndiris oshaqtary 4 trln teńgeniń ónimin óndirdi. 75 myń turaqty jumys orny ashyldy. Indýstrııalandyrý kartasyna engen nysandar shyǵarǵan ónimderdiń 23 paıyzy eksportqa baǵyttaldy.

Dúnıejúzilik damý bankiniń má­lim­deýinshe, Qazaqstandaǵy ÚIID baǵ­dar­lamasy óte sátti júze­ge asyry­lyp jat­qan kórinedi. Osy rette halyqaralyq sarapshy Melıssa Rekas «Qazaqstandaǵy ındýs­trııa­lan­dyrý jáne ınnovasııalyq teh­nologııalardy damytý turǵy­synda júzege asyrylyp jatqan mem­le­kettik baǵdarlamanyń alǵashqy besjyldyǵy sátti ótti. Jalpy alǵanda alǵashqy bes­jyldyqta ekonomıka damýdyń jaq­sy úrdisin kór­setti. Alaıda kelesi bes­jyl­dyqta jetildire túsetin keıbir máse­leler de bar. Eldi tereń ındýstrııa­lan­dyrý arqyly Qazaqstan ekonomıkasy budan da bıik kórsetkishterge qol jetkizetin bolady», dep atap kórsetti.

Qazir elimizde ÚIID baǵdar­la­masynyń 2015-2019 jyldarǵa arnal­ǵan ekinshi besjyldyǵy beleń alǵan. Ekin­shi besjyldyqtyń ótken úsh jy­lyndaǵy jetistikter de kóńilge nyq senim uıalatady. Ásirese elimizdiń eko­nomıkasyn ártaraptandyrýdyń ne­gizgi tuǵyry bolyp tabylatyn óńdeý óner­kásibi salasynda aıtarlyqtaı ta­bys­tarǵa qol jetkizilip, bolashaqta Qazaqstan ekonomıkasynyń shıki­zat­qa táýeldilikten shyǵatynyna bet­bu­rystyń bastalǵanyn baıqatty. Ja­qynda Investısııalar jáne damý vıse-mınıstri Alık Aıdarbaev jýr­nalısterge bergen suhbatynda «ÚIID baǵdarlamasynyń ekinshi bes­jyl­dy­ǵyn­da qaıta óńdeý óner­ká­sibi eli­mizd­iń eko­nomıkasyn da­my­týdyń draıverine aınaldy», dep atap kórsetti. Máselen, 2015 jáne 2016 jyldary ındýstrııalan­dyrý baǵ­darlamasy aıasynda jalpy quny 1,7 trıllıon teńgeni quraıtyn 258 iri joba is júzine asyrylyp, 21 myń turaqty jumys orny ashyldy. Ústimizdegi jyldyń ótken jeti aıy­nyń ishinde jalpy quny 490 mıllı­ard teńgeni quraıtyn 32 iri joba paı­dal­a­nýǵa berilgen. Jyl aıaǵyna deıin taǵy da júzge jýyq joba iske qosylmaq.

Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derek­teri boıynsha, Qazaqstanda 2017 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynda óner­kásip óndirisi shyǵarǵan ónim kó­lemi 10,62 trln teńgeni qurady. Bul 2016 jyldyń sáıkes mer­zimimen sa­lystyrǵanda 7,8 paıyzǵa joǵary. Bul ret­­te Atyraý, Qaraǵandy jáne Mań­ǵys­taý oblys­ta­ry­nyń ónerkásip oryndary kósh bastady. 

Elimizdiń ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asy­rý jyldarynda qol jetkizgen taǵy bir úlken jetistik – qaıta óńdeý ónerkásibinde eńbek ónimdiliginiń ese­leı arttyrylýy bolyp tabylady. Máselen, ústimizdegi jyldyń úsh aıy­nyń qorytyndysy boıynsha bul sa­la­daǵy eńbek ónimdiligi adam basyna shaqqanda 11,8 myń AQSh dollaryn qurap, 2015 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 23 paıyzǵa ósken. Eńbek ónimdiligin arttyrý básekesinde mashına jasaý salasy zor tabystarǵa jetip otyr. Atap aıtar bolsaq, munaı-gaz mashınasyn jasaý salasyndaǵy eńbek ónimdiliginiń ósimi 255,2 paıyzǵa jetipti. Al ken ma­shına jasaý salasyndaǵy ósim – 108,7, elektr tehnıkalyq mashına jasaý salasyndaǵy ósim 107,5 paıyzdy qurap otyr.

Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparlaryn júzege asyrý úsh­in úlken kólemde ınvestısııa qa­jet eke­ndigi be­lgili. Aldaǵy ýa­qyt­ta tikeleı sheteldik ın­vestısııa tas­qy­nyn tolastatpaý maq­satynda ın­ves­­­tısııa tartý sharalar­yna memleket ta­rapy­nan naqty qoldaý kór­setilýde. Mem­­leket tarapynan ın­ves­­­tısııa tar­týǵa fıskaldyq, qarjylyq jáne ın­fraq­urylymdyq kómek sharalary oı­lastyrylǵan. Baǵ­darlamany jú­zege asyrý barysynda «Investısııa tý­raly» zań oń nátıjeler berýde. Qazaqstanda sheteldik ınvestorlarǵa «bir tereze» qaǵıdatymen qyzmet kór­se­ti­ledi. Indýstrııalandyrý baǵdar­la­ma­­sy­nyń qarqyndy júr­gizilýine ne­gizgi ka­pı­­talǵa salynǵan ınvestı­sııa basty qoz­ǵaý­­shy kúsh bolyp otyrǵandyǵy bel­gili.

Jal­­py alǵanda, tıimdi ınvestısııa kez kelgen eko­no­mıkanyń ınnovasııalyq damý kókjıegin aıqyn­daı­­tyn tuǵyr bolyp tabylady. Osy oraıda ÚIIDB jyldarynda elimizdiń ekonomıkasyna, onyń ishin­de qaıta óńdeý ónerkásibi salasyna salynǵan ınvestısııa óz jemisin berýde. Qazaqstan óndirisiniń damý ınstıtýtynyń derekteri boıyn­sha, ústimizdegi jyldyń birinshi jar­ty­jyldyǵynda ǵana elimizdiń qaıta óń­deý ónerkásibiniń negizgi kapı­talyna sa­lynǵan ınvestısııa kólemi 411,1 mıllıard teńgeni quraǵan eken. Bul kórsetkish 2015 jyldyń sáıkes mer­zimimen salystyrǵanda 1,4 ese ós­ken. En­deshe elimizdiń ekonomıkasyn daǵ­da­rystyń kúrdeli kezeńinen úl­ken ta­bystarmen alyp shyǵyp, qazirgi qar­­qyndy damý dárejesine jetkizgen ÚIID baǵdarlamasynyń ekinshi bes­jyldyǵy da tabysty bolatyndyǵy anyq.  

Jylqybaı JAǴYPARULY,  «Egemen Qazaqstan»