1991 jyl. 2 qazan. Almaty ýaqyty 11 saǵat 59 mınýt 24 sekýndty urǵanda qazaq jigiti Toqtar Ońǵarbaıuly Áýbákirov Halyqaralyq ekıpajdyń quramynda segiz táýliktik ǵarysh saparyna attandy. Qazaq tarıhy men halqy úshin aıtýly oqıǵadan soń arada bir jarym aı ótkende Qazaqstan bes ǵasyr ańsaǵan Táýelsizdigin aldy.
Qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Ońǵarbaıuly Áýbákirov 1946 jyly 27 shildede Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda týǵan. Armavır joǵary áskerı ushqyshtar ýchılıshesin, Máskeý ushqysh-synaqshylar mektebin, Máskeý avıasııa ınstıtýtyn bitirgen. 1988 jyly Keńes Odaǵynda tuńǵysh ret aspanda janarmaı quıdyrý arqyly Soltústik polıýske ushý saparyn erlikpen oryndaǵan. 1989 jyly 1-shi bolyp avıatasymaldaýshy kreıserdiń alańqaıshysyna «MıG-29K» reaktıvti ushaǵyn sheberlikpen dál qondyrǵan. Sondaı-aq ol reaktıvti ushaqtyń 50-den asa jańa túrin synaqtan ótkizgen. 1990 jyly ǵaryshkerler quramyna alynyp, 1991 jyly sáýirdiń 2-sinde Keńes Odaǵy Ǵaryshkerler daıarlaý ortalyǵynda ǵaryshqa ushý daıyndyǵyna kirisip, sol jyly qazannyń 2-sinde Baıqońyrdan «SoıýzTM-13» kemesimen ushqan. Toqtar Áýbákirov ǵaryshta halyqaralyq ekıpaj múshelerimen birge qoıan-qoltyq aralap, bıotehnologııa, metallýrgııa, medısına salalary jáne Aral aımaǵy boıynsha ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizdi. Zertteý nátıjesinde Aral ústindegi tuzdy shań boramasynyń paıda bolý prosesi, sol zııandy aerozoldardyń Qazaqstan men Reseı aımaqtaryna taralýynyń ǵaryshtyq sýretteri alyndy. Sonymen qatar Qazaqstan aýmaǵyndaǵy atmosferany jáne jer betin zertteý, juldyzdy, aspandy astrofızıkalyq baqylaý jumystary da oıdaǵydaı ótken. Ol Qazaqstandaǵy ǵaryshtyq zertteýlerdiń negizin qalaýǵa, otandyq Qarýly Kúshterdiń áskerı daıarlyǵyn jetildirýge, áskerı partrıottyq tárbıe jumystaryn jolǵa qoıýǵa belsene aralasty.
1992-1993 jyldary – Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasary. 1993-1994 jyldary – Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Aeroǵaryshtyq agenttiginiń bas dırektory, Ǵylym jáne jańa tehnologııa mınıstriniń orynbasary. 1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy. 1996-2000 jyldary – Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kómekshisi, keńesshisi. 2000-2001 jyldary – Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesi hatshysynyń orynbasary. 2002-2003 jyldary - «Ispat-Qarmet» AAQ-ynyń korporatıvtik ister jónindegi orynbasary. 2004-2007 jyldary – Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Halyqaralyq is, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi.
Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 12 shaqyrylym depýtaty, QR Joǵarǵy Keńesiniń 13 shaqyrym depýtaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Májilisiniń 3-shi shaqyrylym depýtaty bolyp saılanǵan.
Toqtar Áýbákirov «Qurmet belgisi», Lenın, «Qazan revolıýsııasy», Avstrııanyń «Altyn krest» ordenderimen marapattalǵan. Keńes Odaǵynyń Batyry, Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyq Qaharmany, Qazaqstan Respýblıkasynyń ushqysh-ǵaryshkeri, Keńes Odaǵynyń eńbek sińirgen ushqysh-synaqshysy, avıasııa general-maıory, taý shańǵysynan KSRO sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport sheberi. Tehnıka ǵylymynyń doktory (Reseı, 1998 jyl), professor (1997 jyl), ushqysh-ınjener, ınjener- aerogıdrodınamık , synyqshy-ushqysh-ǵaryshker. Ǵylymı tehnıkalyq mazmundaǵy eki kitaptyń avtory.
Qazaq batyryna 2001 jyly Stambýl qalasynda «Túriktiń tuńǵysh ǵaryshkeri» ataǵy (Túrkııa), sol jyly 2001 jyly «Ǵasyr sańlaǵy» (Qazaqstan) ataǵy berildi .
Toqtar Áýbákirov týraly jazylǵan «Tuńǵysh» (2004 jyl) atty ǵumyrnamalyq-esse kitaby Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti–Elbasynyń Astanadaǵy Kitaphanasynda saqtaýly tur.
Talǵat Súıinbaı,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen avtor.
ALMATY