Bas aýyryp, baltyr syzdasa...

Qazir birqatar óńirlerde dári-dármek baǵasy naqty qunynan ál­deqaıda joǵary. Sonyń biri Aqtóbe. Osy kereǵarlyqty qalaı ret­teýge bolady? Ádette ónim óndi­rý­shiden tutynýshyǵa deıin dep jatamyz. Bul eki aralyqtyń ózi tutas bir ınstıtýt dese bolǵandaı. Sarapshy mamandar osy eki ara­lyq­ta ketken shyǵynnyń esebin shyǵa­ryp júrgeni belgili. Osy kólem tuty­ný­shy satyp alatyn ónimniń ádil baǵasy bolyp shyqpaı ma? Iаǵnı dári­lik zattardy óndirýshiden s­atyp alýshyǵa deıingi qadaǵalaý júıe­sin engizýge bolatyny talas týǵyzbaıdy.

Oıdy oı qozǵaıdy. Elimizde buǵan deıin halyqqa tegin medısı­nalyq kómek kórsetýdiń kepildi kólemi belgilengen. Arnaıy zańdar­men jáne normatıvtik talaptarmen bekitilgen bul qujat tájirıbege berik ornyqqany ári ózin ózi aqtap kele jatqany aıan. Dál osyndaı kepildi kólemdi tutynýshylar jıi tutyna­tyn dári-dármekter baǵa­syna qatysty da belgilegenniń artyq­­shylyǵy joq sekildi. Dári-dár­me­kter baǵasyn memlekettik tur­ǵy­dan retteý qajettiligin týyn­datatyn mundaı bastama joq emes bar. Oń bastamany jan-jaq­ty qoldaý ǵana jaǵdaıdy tutyný­shy­lar paıdasyna sheshýdi ońtaı­lan­­dyra túspek. Osy oraıda dári men dárilik zattardyń birinshi kezek­te qara­paıym turǵyndar úshin qol­jetim­di bolýyn udaıy nazarda ustaǵan jón sekildi.

Elimizdiń birqatar aımaq­taryn­da dári-dármek baǵasynyń negiz­siz ósýiniń basty sebep­teri­niń biri ımporttyq úlestiń basym­dyǵy. Bul ásirese, shekaralas óńir­lerde jıi boı kórsetip keledi. Bul baǵytta Reseı men Qazaq­stan­nyń shekaralyq tusynda orna­lasqan Orynbor men Aqtóbe oblys­tary dáriha­na­laryn­daǵy baǵa aıyr­mashy­lyǵyna sa­raptaý men salystyrý jasap kórý­ge bolady. Aıtalyq, ótken sáýir aıy­­nyń aıaǵynda Orynborda ótken Aq­tóbe oblysynyń kúnderi kezinde aqtóbelikter kórshilerindegi dári baǵasy ózderinikimen salys­tyr­ǵanda birshama arzan ekenine kóz jetkizip qaıtty. Búgingi kúni qant dıabetin em­deýge qolda­nylatyn dáriler tu­ty­n­ý­shylar tarapynan úlken su­ra­nys týǵyzady. Onyń baǵasy Oryn­borda 8500 teńge tursa, Aq­tóbede – 17 myń teńge. О́zge dári túr­leriniń baǵalary da salystyrmaly túrde osyndaı. Aqtóbede dárilik zat­tardyń baǵa aıyrmashylyǵy otyz­dan elý paıyzǵa deıin jetýi múmkin degen boljamdar jasalyp otyr. Munyń túrli sebebi bar. Eń bas­­tysy, kórshilerdegi dári óndi­ri­­si­­niń birshama jetildirilgeni jáne ón­di­rýshi men satyp alýshy ara­syn­­daǵy deldaldarǵa tosqaýyl qoıylǵany.

Osy oraıda taǵy bir ózekti jaıt­­­ty atap ótsek. Bul jergi­likti atqarýshy bılik ókilderi­niń sol aýmaqtaǵy dárihana basshy­lary­­na qandaı da bir yqpal etý teti­giniń joqtyǵynan týyndaıdy. Osy­ǵan qaramastan sońǵy kezde óńir­de dári-dármek baǵalaryn ret­teý jóninde birqatar is-sharalar belgilendi. Sonyń eń bastysy Aq­tóbe oblystyq ákimdigi men óńir­degi farmasevtıkalyq qyzmet­ti qoldaý qaýymdastyǵy, sony­men birge medısınalyq jáne farma­sev­tıkalyq qyzmetti baqylaý departamenti arasynda jasalǵan úshjaqty memorandým. Bul – dári baǵasyn qalypty túrde ustaý maqsatyn kózdegen irgeli qadam. Kelisim negizinde 106 dárilik zat pen medısınalyq maqsattaǵy bu­ıymdarǵa baǵanyń ósýine jol bermeý maqsaty tur. Onyń 52 pa­ıy­zy elimizde óndirilse, 14 paıy­zy sheteldik óndirisshilerdiń úlesine tıedi. Al Keden odaǵy aýma­ǵynda shyǵarylǵan dárilerdiń mólsheri 34 paıyzdy quraıdy. Úsh jaqty memorandýmda kórsetilgen baǵa­nyń óspeýin baqylaýǵa qala men oblystyq máslıhat depýtattary, memlekettik organdar men BAQ ókilderi qatysady. Osy oraıda arnaıy jumys toby qurylǵan. Olar memorandým shegindegi 172 dári­ha­naǵa reıd júrgizip, onyń ná­tı­jesin oblystyq málıhatqa usy­na­tyny da yqpal etý tetigi­niń iske qosyla bastaǵanyn kór­setedi. Osy is-sharalardyń qorytyn­dy­syna sáıkes Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Farmasııa komıtetiniń Aqtóbe oblysy boıynsha depar­ta­menti tıisti saraptama júrgizedi.

Dárilik zattar baǵasyna dáriha­na­lardyń aqparaty boıynsha aıy­na eki ret monıtorıng júrgizý tár­tibi engizilgen. Bul jóninde atal­ǵan departamenttiń dırektory Rınat Qubataev aıtty. Onyń málim­deýinshe, qazir dárihanalarda dári men dárilik zattardyń jetkilikti bolýy 90-96 paıyzdy quraıdy. Bári­niń baǵalary memorandýmda kór­setilgen mólsherden joǵary emes. Mine, Aqtóbe aımaǵynda dári-dármektiń baǵasyn qalypty us­taý­­ǵa qatysty qolǵa alynǵan is-shara­lardyń biri osyndaı.

Degenmen, dári baǵasyna qatys­ty buǵan deıin oryn alǵan túıt­kil­­der túgeldeı tarqatyldy dep aı­tý áli erterek sekildi. Aıta­lyq, dári-dármekterge baǵa belgi­leý kezinde mańyzdy ról atqa­ra­tyn taǵy bir másele bar. Bul «Dári­lik zat­tarǵa saraptama júrgizý ult­tyq or­ta­lyǵy» RMK osy isti kúrdelen­di­rip, qymbattatyp kelgeninen týyn­daıdy. Qolda bar derekterge qara­ǵan­da, ótken jyly óńirde «An­tı­grıp­pınge» saraptama júr­gizý 6 myń teńge tursa, bıyl­ǵy kóktemde onyń baǵasy 70 myń teńgege deıin as­pan­dap ketken. Qysqasy, qyzmet quny taba­ny kúrek­teı on bes esege ar­typ­ty. «Aspırın» jóninde de dál osyn­daı bıik sharyqtaý tirkelgen. Mu­nyń sebebi nede? Bul saýaldyń jaýa­by ázirge jumbaq kúıinde qalyp otyr. Taǵy bir gáp tómendegishe. Dári ónimderin óndirýshiler men ony sa­typ alýshyǵa deıingi arada ónim qan­sha deldaldan ótti eken? Ony anyqtaý múmkin be? Osy má­se­le anyq­talǵan jaǵdaıda dárini qol­­dan qym­battatý kórinisterine qar­­sy tıim­di sharalar belgileýge jol ashylmaq.

Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı tú­­ıi­­­nine kelsek, qazirgi kezde tur­­ǵyn­­­­dar­dy dári-dármekpen qamtý isi ta­­bys­­tyń kózi ekenine kóz jet­kize tú­­se­­miz. Biraq el turǵyn­dary­­nyń den­saý­­lyǵyn túzeýge tike­leı qatys­ty bol­ǵan­dyqtan, onyń áleýmettik jaýap­ker­shiligi de joǵary bolýy tıis. En­deshe eli­miz­degi dári-dármek bız­nesi­niń meı­­linshe baıypty, ashyq, adal ári zańdy órkendegenin qalar edik.

Temir QUSAIYN,

«Egemen Qazaqstan»

Aqtóbe oblysy