Qaıshylyqqa toly Katalonııa

The Guardian basylymnyń má­li­metinshe, referendýmǵa elekto­rat­tyń 42,3 paıyzy qatysqan. Sonyń 90 paıyzy, ıaǵnı 2,26 mıllıon katalonııalyq azattyq alýdy jaqtap daýys beripti. Jalpy, aımaqta 5,3 mıllıon elektorat bar. Katalonııa bıligi quqyq qorǵaý qyz­metkerleriniń referendýmǵa arala­sýy kesirinen 770 myń daýystyń jo­ǵalyp ketkenin aıtyp otyr.

Oqıǵanyń izin ala Ispanııa pre­mer-mınıstri Marıano Rahoı elde esh­qandaı referendým ótpegenin málimdep, Katalonııa bıliginiń áreketin bas kóterýge balady. «Búgin Kata­lo­nııa­da táýelsizdik jóninde eshqandaı referendým ótken joq. Zań óz kúshinde qala beredi», – dedi ol. О́z kezeginde Katalonııa avtonomııalyq aımaǵynyń prezı­denti Karles Pýchdemon telearna arqyly halyqqa úndeý tastap, Katalonııa egemen el bolý quqyǵyn jeńip alǵanyn jáne referendým nátıjesi aımaqtyń parlamentine beriletinin habarlady.

Katalonııa basshysy K. Pých­de­mon­­nyń aıtýynsha, osy qadam arqyly halyq egemen el atanýǵa úlken qadam jasady. Ispanııa úki­meti aımaqtyń mundaı áreketimen kelispeıtinin sóz júzinde de, is jú­zinde de dáleldedi. Referendým ót­kizý jóninde sybys shyq­qaly el­degi konstıtýsııalyq sot onyń zańsyz ekenin habarlaǵan-dy. Quqyq qorǵaý organdary Bar­selonada daýys berýge arnalǵan qa­­ǵaz­­dardy tárkiledi. Ispanııa ishki is­ter mını­strligi taratqan aq­pa­ratqa súıen­sek, aımaqtaǵy 336 daý­ys berý ýchas­kesi jabylypty.

Jeksenbide polısııa qyz­met­­ker­­leri referendýmǵa jınal­ǵan­dar­­dy kúshpen tara­týǵa talpyndy. Katalonııa den­saýlyq saqtaý de­­par­tamentiniń aq­paratyna saı, po­lı­sııa men beıbit sherýshilerdiń qaq­tyǵysy nátıjesinde 761 azamat jáne 2 quqyq qorǵaý qyzmetkeri túrli deńgeıde jaraqat alǵan.

Referendýmǵa oraı Ispanııa LaLıgasyndaǵy «Barselona» men «Las-Palmas» fýtbol komandalary kezekti týrdaǵy oıyny kórer­men­siz ótti. Katalonııalyq klýbtyń prezıdenti Jozep Bartomeý muny eldegi jaǵdaıǵa qatysty Ispanııa bıliginiń áreketine qarsylyq retinde túsindiredi. Eki komanda arasyndaǵy oıynnyń ýaqyty maýsym bastalmaı turyp-aq belgilenip qoıylǵan-tuǵyn. Mejeli merzim jaqyndaǵanda «blaýgrana» tarapy matchty keıinge shegere turýǵa Ispanııa fýtbol federasııasyna ótinish jasaǵan. Alaıda «Barselonanyń» ótinishi aıaqsyz qalyp, kezdesý belgilengen ýaqytta ótetini málim bolǵan. Buǵan narazy «Barselona» klýbynyń bas­shylyǵy matchty kórermensiz ót­kizýge sheshim qabyldapty. Fýt­bol­ǵa qatysty qy­zyq munymen bitpedi. «Las-Pal­mas» oıynshylary jasyl alań­ǵa Ispanııa týy beınelengen jeı­demen shyqty. О́z kezeginde «Barselona» Katalonııa baıraǵymen tús­tes jeıdeni kııýdi jón kóripti.

Klýbtyń qorǵaýshysy Jerar Pıke tvıtterdegi paraqshasynda Ispanııa quqyq qorǵaýshylarynyń áreketine narazylyǵyn ashyq bil­dirdi. Pikirin áleýmettik jeli­ge burqyrata jazatyn Pıke Katalonııa azattyǵyn basty qol­daý­­shylardyń biri. Jerardan bó­lek aımaqtan shyqqan beldi fýt­bolshylar da týǵan jerindegi jaǵ­daıǵa baılanysty óz pikir­lerin bildirdi. «Manchester Sıtı» klý­bynyń bapkeri Hosep Gvar­dı­ola referendýmdy zańǵa saı dep esepteıtinin jetkizdi.

Human Rights Watch uıymy Ispanııa bı­ligin óz azamattaryn qur­mettep, kúsh qoldanbaýǵa sha­qyr­dy. The Guardian basylymy Ulybrıtanııa Leıborıster par­tııa­synyń ókili Emılı Tornberrı qu­­qyq qorǵaý qyzmetkerleriniń áre­ketin aıyptady. Al partııanyń basshysy Djeremı Korbın Ulybrıtanııa pre­mer-mınıstri Tereza Meıdi daǵ­darystan shyǵýdyń saıası jolyn ta­býǵa shaqyrdy.

Belgııanyń premer-mınıstri Sharl Mıshel de Katalonııadaǵy kúsh qoldanýǵa óz narazylyǵyn málimdedi. «Qatygezdik eshqashan aqtalmaıdy», dep jazdy Sh.Mıshel tvıtterdegi paraqshasyna. Slovenııa premer-mınıstri Mıroslav Serar Ispanııadaǵy jaǵdaıǵa alań­daı­ty­nyn málimdep, máseleni saıası kel­is­sózder ǵana sheshetinin habarlady.

Shotlandııa ulttyq partııa­sy­nyń kóshbasshysy Nıkola Sterdjen halyqtyń beı­bit túrde daýys berýge quqyǵy bar dep esepteıtinin jetkizdi. «Táýelsizdikke qatysty kóz­qaras­tyń ártúrli bolýyna qara­mas­tan, búgin kýá bolǵan oqı­ǵa­ny aıyp­taýymyz qajet. Sondaı-aq bi­reý japa shekpeı turyp Is­panııa­ny máseleni beıbit sheshýge sha­qy­ramyz», dedi ol. The Guardian ga­zetiniń paıymdaýynsha, Sterdjen ha­nymnyń mundaı pikiriniń óz se­bebi bar. Esterińizde bolsa, 2014 jy­ly Shotlandııa táýelsizdik alý jó­ninde referendým ótkizgen edi. Eýropalyq odaq parlamentiniń múshesi Gı Verhofstadt Ispanııanyń ishki má­selesine aralasýdy jón kór­megenimen, Katalonııadaǵy kúsh qol­danýdy aıyptaıtyny málim­dedi.

Eýropadaǵy keıbir memleket­ter­diń resmı bıligi ázirge Is­pa­nııa­daǵy jaǵdaıǵa qatysty pi­kir bildirýge asyǵar emes. BBC arna­sy­nyń paıymdaýynsha, munyń úsh sebebi bar. Áýeli, Eýroodaq el­deri Katalonııanyń táýelsizdigin qol­dasa, óz elindegi seperatıstik qoz­ǵalysqa dem beredi. Ekinshiden, turaq­tylyq máselesi bar. «Kúr­dter men Qyrymnyń bólinip shy­ǵý­yn qoldamaǵan memleketter Kata­lonııany qalaı qoldaıdy?», – dep jazady BBC. Arna úshinshi sebep retinde Eýroodaqtyń sepera­tıs­tik qozǵalysty áý bastan qol­da­maı­tynyn atap aıtqan.

Endigi jaǵdaı qalaı órbıdi? Katalonııa bıligi aldaǵy 48 saǵat ishinde táýelsizdik jarııalaıtynyn aıtady. Madrıd referendýmdy zańsyz dep eseptegendikten, onyń nátıjesimen kelispeıtini anyq. Áıtse de premer-mını­str Marıano Rahoı kelissózder jó­nindegi áńgimege emeýrin bildirdi.

Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»