20 myń ǵylym doktory turatyn shahar

Álbette, Qazaqstan men Ja­ponııa arasyndaǵy yntymaq­tas­­tyqtyń jańa satyǵa kóteri­lýine Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qosqan úlesi úl­ken. Búginde eki­ eldiń saý­da-ekonomıkalyq qa­ty­nas­tary eselep arta tústi. Qa­­zaq­stan Japonııa naryǵyna ferroqorytpa, bolat, tıtan, sırek metaldar eksporttasa, bul el­ bizge avtokólikter men onyń ból­shekterin, elektr jabdyqtary men turmystyq tehnıkalardy ımporttap keledi. Japonııanyń halyqaralyq yntymaqtastyq banki Qazaqstanda nesıe berý arqyly birqatar jobalardy jú­zege asyra bastady. Onyń ishin­de temir jol kóliginiń tasymal qýatyn arttyrýǵa, Ertis óze­ninde kópir salýǵa, Astanadaǵy ha­lyqaralyq áýejaıdy qaıta jóndeýge, Batys Qazaqstanda kó­lik joldary júıesin damytýǵa, Aty­raýdaǵy munaı óńdeý zaýytyn kúrdeli jóndeýden ótkizýge arnalǵan jobalar bar. Bul ju­mystyń birqatary júzege asyryldy. Biz 9 adamnan turatyn qazaq­standyq oqytýshylar quramy Oń­tústik Koreıa arqyly ushyp, dit­tegen jerimizge túndeletip jet­tik. Sýkýba – Ibarakı pre­fek­týrasynyń ońtústiginde or­­na­lasqan akademııalyq qala eken. Álemge kóz tartar kóne ǵıba­dathanalary, ǵaryshtyq tehnologııalary men robottyq tehnıkalary shoǵyrlanǵan týrıstik ortalyq retinde tanymal. Shaharda 220 myńnan astam adam tursa, sonyń 20 myńy ǵylym doktory bolyp shyqty. Iаǵnı, ár 10 adamnyń biri Ph.D doktory atanǵan. Sýkýba ýnı­­versıtetiniń ózi Tokıo peda­gogıkalyq ýnıversıtetiniń bazasynda 1973 jyly qurylǵan. Ýnı­versıtettiń 300-den astam ǵylymı-zertteý ınstıtýty bar. Munda Nobel syılyǵynyń 3 laýreaty (1 hımık, 2 fızık) eńbek etken. Ýnıversıtet kampýsy Japonııada 2-oryn alady.

Alǵashqy kúni pedagogıkalyq sheberlikti jetildirý ınstı­tý­ty­nyń dırektory Takeo Esı­da taǵylymdamanyń baǵyt-baǵ­daryn aıqyndady. Sondaı-aq Terýıýkı Fýdzıta, Hodaka Fýdzı, Ta­kası Hısore syndy professor­lar dáris oqyp, japon eliniń bi­lim berý júıesi týraly jan-jaq­ty málimet berip, joǵary bi­lim berýdiń mazmuny men uıym­dastyrý erekshelikterine toq­taldy. Biz­ge ýnıversıtet professory, Ph.D doktory Qýa­nysh Tas­tan­bekova ilespe aýdarma ar­qy­ly dáristerdiń mazmunyn jan-jaqty taldaýǵa múmkindik syılady. Ol Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem til­deri ýnıversıtetiniń tú­legi eken. On jyl buryn Sý­ký­ba ýnıversıtetine peda­gogı­ka mamandyǵy boıynsha­ dokto­rantýraǵa túsip, úz­dik­ bi­tirgen soń kafedraǵa oqy­­týshylyq qyzmetke qal­dyrylypty. Qýa­nysh «Qazaq­standa muǵalim ma­mandyǵyn daıarlaýdyń tarıhy men tájirıbesi» ta­qyrybyn zerttegen. Úsh til­di (qazaq, orys, japon) jetik meń­gergen qandasymyz bú­ginde ýnıversıtettiń beldi professorlarynyń biri. Japo­nııadaǵy qazaqstandyq stý­dent­­terge únemi qamqorlyq kór­setip júredi. Onyń ǵyly­mı jetekshiligimen birneshe magıstr­lyq jumystar qorǵal­ǵan eken. Dáristerden keıingi sımpo­zı­ým­da professorlar men tyń­­daýshylar óz oılaryn ortaǵa saldy. Joǵary bilim be­­rý júıesiniń jetistikteri men jetildirýdi qa­jet etetin má­­selelerge nazar aýdardy. Teo­rııalyq bólimnen keıin ýnıversıtet kitaphanasyn aralap, kitap qorymen jáne elek­­­trondy qyzmet kórsetý júıe­simen tanystyq. О́te jo­ǵary deńgeıdegi elek­trondy qyz­met kórsetý men álemdik ádebıetter jınaqtalǵan jáne bilim berý sapasyn arttyrý ustanymyn júzege asyrýǵa den qoıǵan japon kitaphanasynan M.Áýezovtiń «Abaı jolyn», R.Syzdyqovanyń «Qazaq tili» oqýlyǵyn jáne L.N.Gýmılevtiń ǵylymı jınaqtaryn kórdik.

Sonymen qatar bastaýysh­ jáne orta bilim berý júıesimen tanysý maqsatynda profes­sor Naohıro Hıgýchı Iаnagıbası atyn­daǵy bastaýysh mektebinde jáne Iаtabe atyndaǵy orta mektebinde birneshe synyp­tardaǵy sabaqtarǵa qatysyp, muǵalimderdiń pedago­gıkalyq ádistemelerine kýá bol­­dyq, mektep dırektorlary­men dóń­gelek ústel basyn­da pi­kir al­mastyq. Ár synyp­ta 30-40 oqý­shyǵa arnaıy táji­rıbeli mu­ǵalim jáne jas assısent muǵalim sabaq beretini, er muǵa­limderdiń basymdyǵy 50-60 paıyzǵa jetetindigi erekshe áser qaldyrdy.

Qala kelbeti men turǵynda­rynyń qarapaıymdyǵy, eńbek­qorlyǵy hám kishipeıildigi, bi­lim berý júıesiniń turaqty damýy men ǵylymı jumystarǵa basym­dyq beretini, joǵary mektepte maman daıarlaýda sapaǵa kóńil bóletindikteri úlgi bolarlyqtaı eken. Munda oqýshylar men stý­dentterdi teń qaraıdy, ásire maqtaý, marapattaý nemese jazalaý sııaqty úrdister joq. Mektep dırektory 3 jylda bir aýysyp turady jáne ár muǵalim mektep dırektory qyzmetin atqarýǵa mindetti. Muǵalimderdiń bir-birine daýys kóterýine jol berilmeıdi. Oqýshylar quramy jańa oqý jyly bastalǵanda jańadan qurylyp, synyp je­tekshisi de ózgerip otyrady. Mek­tep ishinde densaýlyǵynda aqa­ýy bar oqýshylarǵa arnalǵan arnaıy synyptar bar. Olardyń barlyq balamen birge oqıtyn sabaqtary da qarastyrylǵan, ıaǵnı oqýshy­lardy bólmeý, kemsitpeý jaǵy da oılastyrylǵan. Ta­ǵam­ mektep ashanasynda daıar­lan­­ǵa­nymen ár oqýshy ózi otyr­­ǵan partada tamaqtanady. Oqý­shylar tamaqtanǵan oryndaryn ózderi tazalaıdy. Synypty da tap-tuınaqtaı etip jınap qoıady. Synyptyń aldyndaǵy keptirgishte ár oqýshynyń eden jýatyn shúberekteri jaıýly tur. 1-6 synyp oqýshylarynyń bilimi úshburysh, dóńgelek fıgýralarmen baǵalanady. Oqý­lyqtarynda mátinnen sýret basym bolyp keledi. Oqýshylar osy oqýlyqtarǵa qarap otyryp jazba jumystary men basqa tapsyrmalardy da oryndaıdy. 

Mektepke kirgende Qazaq­stannyń kók baıraǵy men «Qosh ­keldińizder!» degen qazaq tilin­degi jazýdy kórip, iltıpat-izet­terine rıza boldyq. Táýelsiz eli­mizge degen qurmet sezildi. Sabaq ótip jatqan synyptarǵa bas ­suqqanymyzda oqýshylardyń esh­qaısysy eleńdegen joq. Sa­baqtaryn ári qaraı oqyp otyra berýi japon halqynyń ózine tán minezi men jasandylyqtan ada ekenin baıqatty. Jalpy, japon balalary ashyq, baýyrmal, eshkimdi jatsynbaıdy. Dálizde alys elden kelgen qonaqtardy júgirip kelip qu­shaqtaýlary, jamyraı amandasýlary júregimizdi jylytty.  Sapar aıasynda Tokıoda bolyp, Asakýsa býdda ǵıbadat­hanasy men Akıhabara elektrondy qalasyn, Odaıba jasandy aralyn jáne Ýsıkýdaǵy Úlken býdda men Sýkýba ta­ýyndaǵy sıntoıstik ǵıba­dattardy kórip, japon jurty­nyń bolmysyn taǵy bir tanı túskendeı boldyq. Ozyq ekonomıkasymen de, dástúrge berik­tigimen de tańǵaldyryp otyr­ǵan elde otandy súıý, álem aza­­matyn tárbıeleý, ózin ózi da­­mytý jáne adamgershilik qa­sıetter qalyptastyrý, balany baqytty ómir súrýge úıretý, salamatty ómir saltyn saqtaý jáne ómir boıy bilim alýǵa kómek kórsetý máselesi jaqsy jolǵa qoıylǵanyn ańdadyq.

Sáýle TAPANOVA, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń  professory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory