Italııalyq isker A.B.Sforstyń bastamasymen «Formýla-1» jarysynan álem chempıonatyn ótkizý týraly sheshim 1949 jyly qabyldandy. Alǵashqy chempıonat 1950 jyldyń 13 mamyry kúni Sılverstoýn trassasynda ótip, bul avtosport tarıhynda «Ulybrıtanııa gran-prıi» degen atqa ıe boldy. Ýaqyt óte kele «Formýla-1» jarysy jańa kezeńge kóterildi. «Ferrarı» komandasynyń pıloty Mıhael Shýmaher qatarynan 5 dúrkin chempıon atanyp, onyń komandasy Konstrýktorlar Kýbogyn jeńip aldy. 2001-2004 jyldary Ferrarı bolıdterine eshkim qarsy tura almady.
Osy bir ıtalııalyq komandanyń shabandozy Mıhael Shýmaher 1969 jyly 3 qańtar kúni Germanııada dúnıege kelgen. Ákesi Rolf qatardaǵy qurylysshy bola tura, mashına júrgizetin shaǵyn kart alańnyń ıesi edi. Shýmaher tórt jasynan bastap osy alańda mashına júrgizip úırenedi. Onyń avtojarysqa degen qumarlyǵy erte oıanǵan. «Tipti 11-12 jasynda jeńil kólik basqarý sheberligi tájirıbeli júrgizýshilerden bir mysqal kem emes edi», dep jazady nemis jýrnalısi Helmýt Karel óziniń kúndeliginde. 10-12 jasar Shýmaherdi dop oınap júrgen jerinen kezdestirip, «bolashaqta bul baladan tulpar tuıaqty tekti shabandoz shyǵady» dep 1980-jyldary kúlli nemis baspasózin shýlatqan da osy Helmýt Karel bolatyn.
Germanııa zańynda 14 jasqa tolmaǵan el azamatyna júrgizýshi kýáligi berilmeıtindikten Shýmaher 12 jasynda Lıýksembýrgke baryp, sol eldiń zańy boıynsha emtıhan tapsyryp, júrgizýshi kýáligine ıe boldy. 22 jasynda «Djordan» komandasynyń quramyna alynady. Alǵash ret «Belgııa Gran-prıine» qatysyp, jarys ústinde bolıdi isten shyǵyp, irikteý kezeńin 7-shi bolyp aıaqtaıdy. Ottaı laýlaǵan jas jigittiń boıyndaǵy alapat qushtarlyqty baıqaǵan tanymal menedjer Flavıo Brıatore óz komandasyna shaqyrady. Sóıtip 1992 jyly «Benettone» komandasy sapynda óner kórsetip, alǵash ret jeńiske jetedi. Bul joǵarydaǵy Belgııa gran-prıi bolatyn.
Shabandoz Shýmaher 1996 jyly «Ferrarı» komandasyna aýysady. Osy komanda sapynda 2006 jylǵa deıin 7 dúrkin álem chempıony atanyp, ǵalamdyq rekordtar kitabyna endi. Shabandozdyń laqap aty – «Qyzyl baron». Bulaı atanýyna sebep – Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta nemis ushqyshy Manfreda fon Rıhtgofendi el «Qyzyl baron» dep ataǵan. Onyń ushaǵy qyzyl tústi bolǵan. Jýrnalıster qyp-qyzyl «Ferrarı» bolıdi tizgindep, ústine qyp-qyzyl sporttyq kıim kıgendikten Shýmaherdi de osylaı ataǵan.
1999 jyly shabandoz jigit jarys kezinde apatqa tap boldy. Jaraqatynyń aýyrlyǵyna baılanysty mamandar onyń sportqa qaıta oralýy ekitalaı degen edi, biraq ol qıyndyqty jeńip, úlken sportqa qaıta oraldy. 2006 jyly úlken sportpen qoshtasqanymen, araǵa tórt jyl salyp 2010 jyly qaıta oraldy da, «Mersedes» komandasy sapynda kelisimshartqa otyrdy. Bul oralý onsha sátti bolmady. 2012 jylǵa deıin bir dúrkin ǵana úshinshi orynnan kórindi.
Shabandozdyń minez-qulqy jaıly jýrnalıst Helmýt Karel myrza: «Shýmaherdiń boıynda eshqandaı qorqynysh, úreı, alańdaýshylyq sezimi joq, onyń úlken jetistikke jetýine birden-bir sebep osy. Mysaly, Makaoda ótken álem chempıonaty bastalar aldynda ol esh qapersiz dop qýyp júrdi. Tipti chempıon bolǵanda eshqandaı qýanbaıdy, jaı kúndelikti qatardaǵy bolyp jatqan oqıǵa sııaqty qabyldaıdy. Mundaı salqynqandylyq óte sırek kezdesetin qubylys, onyń jetistiginiń qupııasy osynda», dep jazypty.
Ataqty pılot fýtboldy qatty unatady. Bos ýaqytynda dop tebýmen aınalysady. 2008 jyly Shveısarııa fýtbol federasııasy ony aıaqdopshy Stefan Shapıýıza, tennısshi Rojer Federer, shańǵyshy Bernhard Rýssılarmen birge Eýropa fýtbol federasııasyna ókil retinde tańdaýy tegin emes. Fýtboldan basqa tennıs oınaýdy jáne velosıpedpen júrgendi, tańmen turyp jaıaý júgirgendi kúndelikti ádetine aınaldyrǵan.
Shýmaher 2013 jyly 29 jeltoqsan kúni Fransııanyń Alpi ańǵary boıynda ornalasqan Merıbeld taý shańǵysy bazasynda shańǵymen syrǵanap kele jatyp, oqystan qulap, basymen tasqa soǵyldy. Mine, sodan beri es-tússiz komada jatyr. Osylaı 43 jasynda sporttyq ǵumyryn aıaqtaýǵa májbúr boldy. Sportshy qazir Shveısarııadaǵy óz úıinde. Onyń densaýlyǵy jaıly naqty habar mardymsyz. Ispanııalyq «Ole» jýrnalynyń málimdeýine qaraǵanda, Shýmaher óziniń bar baılyǵyn áıeline jáne jalǵyz uly Mık pen qyzy Jına-Marııa úsheýine qyldaı etip teń bólip berýge ósıetnama jasaǵan kórinedi.
AQSh-tyń «Columbia Pictures» kıno kompanııasy Shýmaherdiń qazirgi shalajansar kúıin kórsetetin derekti fılm túsirdi. Kıno túsirýshiler bul isti qolǵa alý ońaı bolmaǵanyn aıtady. Uzaq ýaqyt Korınna hanymmen kelissóz júrgizgen. Nátıjesinde aptasyna 58 saǵat taspa jazyp alýǵa múmkindik alǵan.
Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan»