Syr boıyndaǵy syndarly ister

Memleket basshysy jumys sapary kezinde Qazaqstan men Reseı arasynda qabyldanǵan «Baıqońyr» keshenindegi odan ári yntymaqtastyq tujyrymdamasynyń iske asyrylý barysymen, sondaı-aq «Báıterek» birlesken jobasyna qatysty atqarylyp jatqan jumystarmen tanysty.

– Reseımen jasalǵan ýaǵdalastyqtar aıasynda keshendi damytýdyń strategııa­lyq­ baǵyttary aıqyndaldy. Arnaıy qurylǵan úkimetaralyq komıssııa men úkimetterimiz tıisti jumysty úıles­tirý­de. Naqty sharalar qabyldanyp jatyr, – dedi Nursultan Ábishuly. 

Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti óńirdiń ekologııalyq qaýipsizdigin artty­rý­dyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Budan bó­lek, Memleket basshysyna Baıqońyr qalasyn damytý perspektıvalary men tur­ǵyndardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan is-sharalar jóninde baıandaldy.

– Qalanyń bolashaǵy zor. Qajetti ın­fraqurylym damyp keledi. Qala gaz­ben qamtamasyz etilip, turǵyn-úı ke­shenderi men áleýmettik nysandar salynatyn bolady. Sondaı-aq jergilikti ha­lyq­ty jumyspen qamtý úshin birlesken ká­siporyndar qurý qajet, – dedi Memleket basshysy.

Munan keıin Elbasy túbi bir túrki jurt­yna ortaq tulǵa, áıgili oıshyl, uly­ qo­byzshy Qorqyt ataǵa arnalǵan sáý­let ke­shenin aralap kórdi. Memleket bas­shysy­na memorıaldy keshende júrgizil­gen jóndeý jumystarynyń nátıje­si jóninde baıandaldy. Túrki álemi­niń rýhanı tálimgeri Qorqyt ata­nyń qurmetine arnalǵan bul keshen 1980-jyldary salynǵan bolatyn. Al 2014 jyly Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha qaıta jańǵyrtylyp, oǵan qosymsha táý etý ortalyǵy ashyldy. Keshen halyqaralyq «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtodá­lizi­niń boıynda ornalasqan. Bul ási­re­se EKSPO-2017 kezinde týrıster aǵymy­nyń artýyna yqpal jasady. Jyl basynan beri Qorqyt ata keshenine 10 myń­nan astam sheteldik týrıst keldi. Mun­da saltanatty is-sharalar ótkizetin alań jasalyp, ortalyq alleıada jaıaý júr­ginshilerge arnalǵan qosymsha jol salynǵan, sondaı-aq monýment mańy abattandyrylǵan. 

Nursultan Nazarbaev jańa ákimshilik ǵımaratty jáne «Qasıetti arqar» atty músindi kórdi. Budan bólek, Elbasy keshendegi mýzeıde Qorqyt atanyń ómiri men murasyna arnalǵan sırek eksponattarmen tanysty. 

Elbasynyń Syr óńirine sapary odan ári Qyzylorda qalasynda jalǵasty. Nursultan Nazarbaev Qyzylorda qala­sy­­nyń bas josparymen jáne ony to­lyq josparlaý jobasymen tanysty. Qa­zaqstan Prezıdentine sol jaǵalaý­da­ǵy qurylys alańy 1532 gektar jerdi qu­raıtyny, sonyń ishinde aýmaǵy 500 gektar jerge birinshi kezekte qurylys júr­giziletini jóninde baıandaldy. Son­daı-aq Memleket basshysy sol jaǵa­laý­daǵy qurylystyń eskızderi men ınvestısııalyq jer telimderiniń syzbasyn kórdi.

Syrdarııanyń eki betin baılanystyratyn jańa kópirge kelgen Elbasy onda qurylysshylarmen júzdesti. Kezdesý barysynda «Ýrbostıl» JShS-niń dırektory Lıýbov Nysanbaeva Memleket basshysyn jańa qalanyń syzbalyq nus­qasymen tanystyrdy. Oblys ákimi Qy­rymbek Kósherbaev Syrdarııa ózeniniń sol jaǵalaýynan boı kóteretin qala jaıly aıtyp, júrgizilip jatqan qurylystyń mańyzyna toqtaldy. Sonymen qatar bul jerge salynatyn ǵımarattardyń maketi arqyly jańa qalanyń bolashaq kelbeti kórsetildi. Qyrymbek Eleýuly qalanyń bas josparyna sáıkes sol jaǵalaýda jańa qala salynatynyn, onyń elordaǵa qarap boı túzep kele jatqanyn jetkizdi. 

Negizinen sol jaǵalaýdaǵy aýmaq 15 aýdannan quralady. Atap aıtqanda, tur­ǵyn­darǵa arnalǵan 11 aýdan, 1 ındýs­trııalyq aımaq jáne 3 iri park pen býl­var qarastyrylyp otyr. Bıyldyń ózinde 5 qabatty 18 turǵyn úı men 320 oryndyq balabaqshanyń irgetasy qalan­dy. Eń bastysy, bul nysandar qurylys kompanııalarynyń óz qarajaty esebinen salynady. Búginde burynǵy Qazaq Orta­lyq Atqarý komıteti ǵımaratynyń nus­qasy boıynsha oblystyq mýzeıdiń qury­lysy da bastaldy. Onyń ishinde «Rýhanı jańǵyrý» ortalyǵy da ornalasady. 

Qala ákimi Nurlybek Nálibaev Qy­zyl­­or­dadaǵy basqa da qurylys ju­mys­­­­taryna toqtaldy. Memleket jáne qo­ǵam qaıratkeri Baqbergen Dosman­be­tov sol jaǵalaýdan «Bolashaq» ýnıver­sı­te­ti­niń qalashyǵy salynatynyn aıtty. 

Prezıdent Qyzylordanyń Asta­nadan úlgi alyp jańa qalanyń qury­ly­syn bastaǵanyna rızashylyǵyn bildi­rip, sol jumysty iske asyryp jatqan qurylysshylarǵa alǵysyn jetkizdi. 

Budan soń Memleket basshysy Qa­zaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy arqyly salynyp jatqan zaýyttyń qurylysyn kórdi. Sondaı-aq Elbasy oblysta iske asyrylǵan ınnovasııalyq jobalar kórmesine bardy. Nursultan Nazarbaev zaýyt jumysshylarymen, jergilikti taýar óndirýshilermen jáne óńirde jumys istep jatqan sheteldik kompanııalardyń ókilderimen kezdesti.

– Elimizde ınvestorlardy tartý úshin qolaıly jaǵdaı jasaldy. Bul jumys­ty jalǵastyratyn bolamyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.  Atalǵan zaýyttyń óndiristik qýaty jy­lyna 197 myń tonna jalpaq shy­ny óndirýge jetedi. Bul ónim ishki na­ryq­qa, sondaı-aq, Reseı, О́zbekstan jáne Túr­kııaǵa jetkiziletin bolady. Zaýyt 2018 jyly iske qosylady dep jos­par­lanǵan. 

– Qyzylordada buryn-sońdy mundaı joba bolǵan emes. Shyny shyǵarý – ın­dýstrııanyń aldyńǵy qatarly óndi­risi. Zaýyt iske qosylǵan jaǵdaıda bul jer­de bir ǵana oblystyń emes, búkil Qa­zaq­stannyń suranysyna jaýap beretin ónim óndiriledi, – dedi Memleket basshysy.

«Orda Glass LTD» JShS-niń qurylys jónindegi dırektory Begaly Toqaevtyń aıtýynsha, qazirgi kezde zaýytta AQSh, Fınlıandııa, Qytaıdan qajetti jab­dyqtyń 96 paıyzy jetkizildi. Mamandar metall qurylǵylaryn qurastyryp jatyr. Otandyq mamandar qytaılyq áriptesterimen birge kún batareıalary, smartfondar men planshetterge arnap óte názik shyny shyǵaratyn zaýyttyń ekinshi kezeńin jalǵastyrmaq.

Qurylys basynda Elbasy Nursultan Nazarbaev jergilikti bıznes qaýymdastyǵynyń, aýyl sharýashylyǵy salasynyń ókilderimen pikir almasty. «Tań LTD» JShS dırektory Imamzada Shaǵyrtaev kúrish ósirý isindegi jańa­lyq­tarmen bólisti. Kezdesýde óńirlik kásipkerler palatasynyń dırektory Ǵalymbek Jaqsylyqov shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, kásipkerlerdi qoldaý sharalaryna toqtaldy. «Nátı­jeli jumyspen qamtý jáne jappaı ká­sipkerlikti damytý» baǵdarlamasy aıasynda «Bastaý-Bıznes» jobasy boıynsha oblysta búginde qanatqaqty rejimde Aral, Qazaly, Qarmaqshy, Shıeli, Jańa­qorǵan aýdandarynyń turǵyndary oqy­tylýda. 

Qazirgi kúni Qyzylordada kásip­kerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy jumys istep tur. Kásipkerler orta­lyqtan ártúrli baǵyttar boıynsha kon­saltıngtik jáne aqparattyq qyzmetter ala alady. Al isin endi ǵana bastaǵan ká­sip­kerler bıznestiń negizin oqyp-úıre­nedi. Sonymen qatar munda menedjment teh­nologııalary, býhgalterlik esep júr­gizý, qarjy jáne salyqtyq eseptilik, kedendik rásimder týraly keńester alýǵa múmkindik bar.

Nursultan Nazarbaev jumys sapary barysynda «Araı» sporttyq-saýyqtyrý keshenin aralap kórdi. Keshende akvapark, SPA ortalyǵy, balalarǵa arnalǵan oıyn pavılony, kottedj qalashyǵy, attraksıondardy qamtıtyn ashyq basseınder, fıtnes ortalyǵy, sondaı-aq 500 adamǵa arnalǵan balalar ortalyǵy bar.

Elbasy osy keshende oblys jastarymen jáne balalarmen kezdesip, beıresmı áńgime ótkizdi. Kezdesýge bokstan álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Qamshybek Qońqabaev, aýyr atletıkadan Azııa oıyndarynyń chempıony Ásem Sadyqova, karate-dodan álem chempıony Móldir Jańbyrbaı, taǵy basqa sportshylar jınaldy. Sonymen birge  «Nursultan» esimin ıelengen úzdik oqýshylar da Elbasymen júzdesýge oblys aýdandarynan arnaıy keldi.

Araldyq Nursultan Jaqsykeldıev 2-synypta oqıdy. Ol Memleket basshysyna: – Men bolashaqta ushqysh bolǵym keledi. Sosyn ushaqqa ájemdi, birge oqı­tyn dostarymdy otyrǵyzyp, Astanany ara­latsam dep armandaımyn, – dep bala­lyq tilegin aıtty. Táýelsiz eldiń azat oıly óreniniń asqaq armanyn tyńdaǵan Elbasy kishkentaı attasynyń basynan sıpap, ata-anasymen birge Astanaǵa qydyryp qaıtýǵa shaqyrdy. Oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev aldaǵy ýaqytta Nursultan men onyń jaqyndarynyń elimizdiń bas qalasyna baryp-kelýine jaǵdaı jasalatynyn jetkizdi. 

Elbasymen kezdesýge Máskeýden K.Tımırıazev atyndaǵy Reseı memle­ket­tik agrarlyq ýnıversıtetiniń 3-kýrs stýdenti Nargız Kashapova da keldi. Talapty jas bolashaqta jerge ornalas­tyrý jáne kadastr mamany bolmaq. Ol 12 jasynan bastap balalar úıinde tárbıelengen. Qyzylordada 2015 jyly balalar úıi jabylyp, «Atameken» balalar aýylyna aınalǵanda ol 11-synypty aıaqtap qalǵan edi. Sol jyly Qyzylordaǵa kelip emtıhan qabyldaǵan Reseı ýnıversıtetteriniń synaǵyna qatysyp, baǵyn synap kórdi. Barlyq emtıhannan jaqsy nátıje kórsetip, Sankt-Peterbýrg, Máskeý, Qazandaǵy joǵary oqý oryndarynyń grantyna ıe boldy. Áıtkenmen talapkerdiń óz tańdaýy Máskeýge túsipti. 

– Meniń Máskeýden kelgenime birneshe kún ǵana boldy. Ondaǵy ózim qur­alyptas jastardyń Sizge degen sálemin ala kel­dim. Máskeýdegi dos-qurbylarym Sizdiń jas urpaqqa artqan senimińizdi aqtap, eli­mizdiń ósip-órkendeýine úles qosýǵa daıyn, – dedi N.Kashapova. Elbasy Táýelsiz eldiń bolashaǵy – jastardyń, jas mamandardyń talabyna, armandary­na jetý jolyndaǵy ynta-jigerlerine rıza­shylyǵyn bildirdi. 

Sońǵy 4 jylda qyzylordalyq túlek­ter óner men mádenıet, bilim men ǵy­­lymnyń ortalyǵy – Máskeý men Sankt-Peterbýrgte Reseı úkimetiniń gran­­ty negizinde oqı bastady. Búginde aımaq ekonomıkasynyń suranysyna saı mamandyqtar boıynsha Reseıdiń Máskeý ulttyq tehnologııalyq zertteý ýnı­versıtetinde, Tımırıazev atyndaǵy Reseı memlekettik agrarlyq ýnıversıtetinde, Sankt-Peterbýrg memlekettik óndiristik tehnologııa jáne dızaın ýnıversıtetinde 500-den astam stýdent oqyp jatyr. Bul túlekter aımaqtyń IT, taý-ken, metallýrgııa, munaı, kúrdeli qosylymdar, qurylys, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý, taǵy basqa salalarda eńbek etedi. Aldaǵy ýaqytta M.Lomonosov atyn­daǵy Máskeý memlekettik ýnıver­sıtetiniń fızıka-matematıka maman­dyǵyna 20 grant bólinbek. Oǵan qosa, reseılik ýnıversıtetterdi bitiretin syr­boıylyq stýdentterdiń eń úzdikterine Skolkovo ǵylym jáne tehnologııa ıns­tıtýtynyń magıstratýrasyna 20 grant taǵaıyndaldy. 

Joǵary oqý ornyn bitirgennen ke­ıin kásibı mamandyq alǵan jastardy ju­mysqa ornalastyrý isi qazirden bastap júıelenýde. Olarǵa óndiriste, mem­le­kettik organdarda jumys isteýge jol ashyp, óz bıznesin órkendetýge nıetti jas­­tar­dyń talabyna qoldaý kórseti­letin bolady.

Elbasy Araldyń Qosjar aýylynan kelgen Ersultan Baqtybaevty da tyń­dady. 

– 2005 jyly bizdiń aýylǵa kel­genińizde «Balama Sizdiń aty­ńyzdy qoıaıyn» dep qolqa salǵan atama «Nursultan bar ǵoı, balańyz Ersultan bol­syn» dep meniń atymdy ózińiz qoıǵan eken­siz. Men Siz bergen esimge laıyqty bolyp, elimniń erjúrek Ersultany bol­ǵym keledi. Sizge myń da bir rahmet! – dedi ol. 

Elbasy men jastar arasynda júrek tebirenterlik ádemi áńgime órbidi. Mem­leket basshysynyń Qyzylorda oblysyna sapary osylaısha jyly da shýaqty ráýishte aıaqtaldy.

 

Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy Sýretter Prezıdenttiń baspasóz  qyzmetinen alyndy