Erler densaýlyǵy alańdatady

12 jyl buryn Almatydaǵy akademık B.Jar­bosynov atyndaǵy ýrologııa ǵylymı ortalyǵy­nyń bastamasymen «Erler densaýlyǵy» baǵ­dar­lamasy qolǵa alyndy. Bul baǵdarlama búgin­de álemdik brendke aınalyp, halyqaralyq sımpozıýmdarda sheteldik dárigerler úlken qyzyǵýshylyq tanytty. Osy aralyqta el er-aza­mat­tarynyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa baǵdar­lamanyń septigi tıdi me degen suraq tý­maq. Taıaýda baspasóz máslıhatynda osy máse­leler sóz boldy.

– Erlerdiń densaýlyǵyna qatysty máseleler beleń alǵan soń, osy baǵdarlama aıasynda 25 myń er-azamatty skrınıngtik tekserýlerden ótkizgen bolat­ynbyz. Nátıjesinde bizge qaralǵan aza­mat­tardyń 56 paıyzynda erektıldi qyz­met­tiń buzylǵany, 44 paıyzynda jynystyq jol­darmen beriletin juqpaly aýrýlardyń bar ekeni, 30 paıyzynda belsizdik anyqtalǵan edi. Biz osy nátıjege senbeı qaıta-qaıta dári­gerlik saraptamalar júrgizip, munyń ras eke­nin aıǵaqtaǵan edik. Sol kezde «Alshynbaev eli­miz­d­iń búkil erkekterin belsiz qylyp bitirdi» des­kender de boldy. Alaıda bul dúnıe júzinde bar másele. О́ıtkeni álemde áıelderge qaraǵanda erler dárigerdiń aldyna 6 ese az barady. Qant dıabetine 3-6 ese kóp shaldyǵady.

Qazir 12 jylda jasaǵan jumys qorytyndysy qolymyzda. Osy aralyqta erkekterdiń densaýlyǵyna tek andro­logııa jaǵynan qaramaý kerek degen qory­tyndyǵa keldik. Densaýlyǵynan kinárat taýyp kelgen azamattyń aýrýynyń túpki tór­kini kardıologııa, endokrınologııa, tipti bolmasa juqpaly teri aýrýlaryna baryp tirelýi ábden múmkin. Ýrolog dárigerge shaǵym aıtyp kelgen azamattyń namysyna tıip almaý úshin suraqtardy durys qoıý da mańyzdy. Oǵan qosa ul balalardyń densaýlyǵyna erte bastan mán bergen jón. Biz tek 2009-2012 jyldar aralyǵynda 16 jasqa tolmaǵan 458 balany teksergende, onyń 414-inde patologııalyq aýytqýlar baryn anyqtadyq. Árıne saý balany dárigerge eshkim alyp kelmeıdi. Qaı kezde de balalardyń arasynda týabitti dertter kóp.

Osydan qorytyndy jasaı kele, birinshi kezekte Qazaqstanda 800-ge tarta dárigerdi «Erler densaýlyǵy» baǵdarlamasy aıasynda oqyttyq. Bul baǵdarlamaǵa 200 mıllıon teńge kóle­minde demeýshilerdiń qarjysy tartyldy. Elimizdiń bar­lyq oblystarynda Erler densaý­lyǵy or­talyǵy ashyldy. Ortalyqta negizgi bes dári­ger – ýrolog, kardıolog, endo­krıno­log, der­­­ma­­to­venerolog pen balalar hı­rýrgi ju­mys is­teıdi, – deıdi «Erler densaý­lyǵy» ba­ǵdar­lama­­synyń avtory Myrzakárim Alshynbaev.

Bul joba saty-satysymen júrgizilip keledi. Akademık B.Jarbosynov atyndaǵy ýrolo­gııa ǵylymı ortalyǵynda jáne oblystyq ortalyq­tarda uıymdastyrylǵan «erler densaý­lyǵy» kúnderi arqasynda 20 myńnan asa dáriger­lik tal­­daýlar men zertteýler júrgizilip, 83,3% jaǵ­daıda ýroandrologııalyq aýytqý anyqtalǵan.

Andrologııa, endokrınologııa, kardıologııa, psıhologııa salasynda tájirıbeli mamandar 80-nen asa dáris oqyǵan. Oblys ortalyqtarynda jetekshi dárigerlerdiń qatysýymen kúrdeli ota­lar jasaldy. Baǵdarlamanyń arqasynda qazir 14 oblys pen Almaty jáne Astana qalalarynda «Erler densaýlyǵy jáne otbasylyq uzaq ómir ortalyqtary» qyzmet etedi.

Erkekter áıelderge qaraǵanda 10 jyl kem ómir súredi. Zeınet jasyna da jarlarynan eki ese azaıyp jetedi. Biraq er jigit áıeline de, balalaryna da, qoǵamǵa da masyl bolmaýy tıis. Azamatynyń densaýlyǵy myqty bolǵan saıyn áıeli sonshalyqty baqytty bolady.

Otandyq medısına salasynyń maıtalmany Mıhaıl Zelser erler densaýlyǵynyń mem­lekettik turǵyda áleýmettik mańyzy bar ekenin dáıektep, osy jobanyń arqasynda 2014 jyly medısınalyq emdeý mekemelerinde andrologııalyq qyzmet engizildi dedi.

Al Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń dırektory Sálim Berkin­baev halyq densaýlyǵyndaǵy kinárattyń kóbe­ıýine qımyl azdyǵy da kóp kesirin tıgizip otyr deı kele, talaı naýqasty kardıolog dárigerge erek­tıldik qyzmettiń buzylýy alyp kelip jat­qa­nyn atady. Semizdik, qant dıabetiniń órshýi, qı­myl­dyń azdyǵy júrek-qan tamyrlary derti­niń beleń alýyna, belsizdikke bastap otyrǵanyn jetkizdi.

M.Alshynbaev erler densaýlyǵyna qatysty perdeniń ar jaǵyndaǵy jasyrýly jaıttardyń bárin ret-retimen baıandaı kele, aldymen er-azamattardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa qatysty psı­ho­logııasyn ózgertip, onyń jasyna, ekolo­gııa­lyq, kásiptik, ómir súrý saltyna baılanysty qalypty jaǵdaı ekenin túsindirý kerektigin atady.

Bir qýanarlyǵy «Erler densaýlyǵy» joba­sy 2018 jyldan bastap memlekettik baǵ­dar­­la­malar qataryna enip, Úkimet tarapynan qarjy­laı qoldaýǵa ıe bolmaq

Aınash ESALI,

«Egemen Qazaqstan»