Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan 1957 jylǵy 4 qazanda jerdiń alǵashqy jasandy baılanys spýtnıgi ushyrylǵany belgili. Osy oqıǵaǵa baılanysty QAО́M Aeroǵarysh komıteti «Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy» jaqynda ǵaryshtyq dáýir bastalýynyń 60 jyldyǵyna oraı Aqmola oblysynyń Aqkól qalasynda ornalasqan KazSat baılanys jáne habar taratý ǵarysh apparattaryn basqarý jerústi keshenine baspasóz týryn ótkizdi.
Sonyń barysynda elordadan júz shaqyrymdaı jerde ornalasqan «Aqkól» JBK jumysymen, kásiporyn qyzmetkerleriniń áleýmettik jaǵdaılarymen tanysýǵa múmkindik aldyq. Munda 90 adam jumys istese, qazirgi kezde olardyń baspana jáne ózge de áleýmettik máseleleri tolyǵymen sheshimin tapqan. RǴBO ujymy qurǵan Qazaqstandaǵy tuńǵysh radıomurajaıdy tanystyrý rásimine qatysqanymyzdy da aıta ketý kerek. Munda rarıtettik radıotehnıkalar qoıylypty. Jáne baılanys monıtorıngin basqarý ortalyǵynyń (MBO) mindetteri men fýnksııalaryn da surastyryp bildik. Sonyń ishinde 9 metrlik pılon-baılanys monıtorıngi júıesiniń tehnıkalyq jaraqtandyrylýy erekshe qyzyǵýshylyq týǵyzdy. Budan basqa, spýtnıkterdiń ushýyn basqarý ortalyǵy da (UBO) tamsandyrmaı qoımady. Týr barysynda buqaralyq aqparat quraldary ókilderin qyzyqtyrǵan saýaldarǵa «RǴBO» AQ prezıdenti Vıktor Lefter, kompanııanyń vıse-prezıdenti Baýyrjan Qudabaev, Baıqońyr ǵarysh aılaǵynda qyzmet etken kásiporynnyń mamandary jan-jaqty jaýap berdi.
Jalpy, «Aqkól» ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy (ǴBO) 2005 jyldyń jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Sodan beri atalǵan ortalyq «KazSat» serııaly telekommýnıkasııalyq spýtnıkterdiń berilgen tehnıkalyq jáne ballıstıkalyq sıpattamalaryn basqarý, baqylaý jáne qoldaý mindetterin múltiksiz atqaryp keledi. «Aqkól» ǴBO Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵynyń (ITU) spýtnıktik radıobaqylaý stansalarynyń biryńǵaı tizilimine engizilgendigin de ataı ketken oryndy. Onyń ústine «Aqkól» JBK-ni tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý boıynsha 2008-2009 jyldary «KazSat-2» ǴA baǵdarlamasy jáne 2012-2013 jyldar kezeńinde «KazSat-3» ǴA jobasy sheńberinde is-sharalar júrgizildi.
Basqarý ortalyǵy jumysyn aıtqanda eń birinshi qaperge «KazSat-2» jáne «KazSat-3» baılanys jáne habar taratý spýtnıkteri oralady. О́ıtkeni mundaǵy atqarylyp jatqan jumystar jerdiń osy jasandy serikterimen tikeleı baılanysty. Mysaly, «KazSat-2» spýtnıgi «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan 2011 jylǵy 16 shildede ushyrylsa, qazir ol 86,5ºsh.b. orbıtalyq pozısııasynda maqsattyq baǵyty boıynsha paıdalanylýda. Spýtnıktiń paıdaly júktemesin Thales Alenia Space kompanııasynyń ıtalııalyq bólimshesi jasasa, onyń transponderlik syıymdylyǵy 864 MGs (jıilikterdiń Ku-dıapazonynda) quraıdy. Oraıy kelgende «KazSat-2» elimizden ózge Ortalyq Azııa aýmaǵyn (Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Túrikmenstan) jáne Reseıdiń ortalyq bóligin qamtıtyndyǵyn da qaperge sala ketken jón. Osylaısha «KazSat-2» ǵarysh apparaty bazasynda ulttyq baılanys jáne habar taratý operatorlaryna qyzmet kórsetilip, sheteldik spýtnıkter qyzmeti ımportyn azaıtýǵa qol jetkizilip otyr.
Al 2014 jylǵy 28 sáýirde «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushyrylǵan «KazSat-3» baılanys jáne habar taratý spýtnıgi ulttyq ǵaryshtyq júıeni barynsha damytýǵa baǵyttalǵan-dy. Tarqatyp aıtqanda, qazaqstandyq spýtnıktik baılanys jáne habar taratý operatorlarynyń spýtnıktik syıymdylyqqa degen qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa arnalǵan. Sheteldik spýtnıktik ımport qyzmetin shekteý arqyly memlekettik bıýdjetke kiristi arttyrý. Qazirgi tańda ǵarysh apparatynyń jerden alystyǵy 39000 km qurasa, orbıtadaǵy qozǵalys jyldamdyǵy 3 km/s, al ustaý boksy 0,05º quraıdy eken.
Qoryta aıtqanda, Aqkól qalasynda ornalasqan KazSat baılanys jáne habar taratý ǵarysh apparattaryn basqarý jerústi kesheni birtindep damytylýda. Munda jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń jartysynan astamy ınjenerler bolsa, olardyń qatarynda «Bolashaq» baǵdarlamasynyń 4 túlegi eńbek etip keledi. Týrdyń maqsaty osy iske daryndy jas ınjenerlerdi tartyp, elimizdiń ǵaryshtyq baǵdarlamasynyń damýyna úles qosý.
Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy