Qazaq álipbıin latynshaǵa kóshirý zaman talaby

Qazaq halqyna tán jekelegen daýysty jáne keı­bir daýyssyz dybystardy, mysaly «á», «ó», «ú», «ǵ», «j», «ch» men «sh»-ny qosarlap be­rýde aıtatyn ýájderdiń az emes­tigi baıqaldy. Shynynda da, dıg­raftardyń mátindi shama­dan tys uzartatyndyǵy, keı sóz­derdiń oqylýda jańsaqtyqqa uryn­dyratyndyǵy oılandyrmaı qoı­maıdy. Ekiudaı pikirlerge Elbasymyzǵa jumys toby usyn­ǵan latyn álipbıiniń ekinshi nus­qasy núkte qoıdy dese de bolady. Bul jolǵy dybystardyń tańbalanýy kókeıge qonymdy ári jeńil oqylatynyn atap aıtqan jón. Sebebi joǵaryda keltirgen dybystarymyz bir tańbamen ǵana belgilengen. Olarǵa fransýz álipbıindegideı jumsaqtyq belgisi, ıaǵnı «útir» qoıylǵan. Bárinen buryn bul nusqada latyn álipbıiniń 24 tańbasy saqtalǵan. Jobany iske asyrý barysynda álemdik tájirıbeniń eskerilgeni óte oryndy. Prezıdent óz sózinde jańa álipbıge kóshý qazaq tilin meńgerýdi ońaılatatynyn, mundaı kúrdeli úderis álemdik aqparattyq keńistikke shyǵýda mańyzdy ról atqaratynyn atap kórsetti.

Bizdińshe, bul saladaǵy aq­pa­rattyq-túsindirý ju­mys­taryn bir sát te báseńdetpeý kerek. Máselen, áleýmettik je­li­lerde: «Alfavıtten jińishkelik () jáne qatańdyq () belgileri, sol sııaqty kirme sózderde kez­desetin S,Sh,E,Iý,Iа dybystary alynyp tastalǵan, aıý, se­lofan, eskalator nemese Álııa, Nııaz sózderin qalaı jazamyz?» degen sııaqty alań­daý­shylyqtarǵa ǵalym­darymyz, tiltanýshylarymyz dáıekti jaýap berse degen tilegimiz bar. Eń bas­tysy, birizdiliktiń saq­ta­latyny qýantady. Jurt­shy­lyq­tyń óz oılarymen bóli­sip, usynystar jasaýy ózekti má­selege beıjaı qaraı almaıty­nyn tanytty.

Jańa nusqanyń tanystyrylýy kezinde N. Nazarbaev eli­miz úshin asa mańyzdy másele jal­py­halyqtyq talqylaýǵa usy­nylǵanyn, «jeti ret ólshep, bir ret pishiletindigin», qazirdiń ózin­de 300-den astam usynys tús­kendigin qadap aıtyp, odan ári jetildirý jóninde birqatar tapsyrmalar berdi.

Qalaı bolǵanda da, órke­nıet­tiń kóshinen qalmas úshin bar­lyǵymyzǵa tıimdi latyn álip­bıiniń qajettigi aıdan anyq.

Nursaıyn ShÁRIP, aqparat salasynyń úzdigi

Soltústik Qazaqstan oblysy