Quqyǵyn qorǵaımyn dep qaqpaqylǵa aınaldy

16 jyl mektep dırektorynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary, 7 jyl oqý isi jónindegi orynbasary jáne 7 jyl mek­tep dırektory qyzmetin atqarǵan Gúl­nár Ýathanqyzy aýdandyq, oblystyq já­ne respýblıkalyq deńgeıde túrli mara­pattarǵa ıe bolǵan eken. Bilim salasynda ba­ǵyndyrǵan bıikterin rastaıtyn marapat qaǵazdarynyń túpnusqasyn birge joldapty. Al 2014 jyldyń 17 qarashasynda «Bi­lim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tós­belgisimen marapattalady. Alaıda dál osy mereıli kúnniń erteńinde, 18 qa­rasha kúni mekteptiń bas esepshisi M.Kókenova, aspaz B.Orazalına jáne mu­ǵalim G.Mamıdoldanovanyń jazǵan ary­zy negizinde ony oblystyq tártiptik ke­ńes dırektorlyq qyzmetten bosatý tý­raly usynys jasaıdy. Osy usynys ne­gizinde aýdandyq bilim bólimi 2015 jyl­dyń 25 aqpanynda G.Ahtanovany dırek­tor qyzmetinen alǵan. Ne úshin degen zańdy saýal týady. Hat ıesi joldaǵan tár­tiptik keńes sheshiminiń kóshirmesine úńilgen edik. Onda 2008 jyldyń 30 qyr­kúıeginen beri Abaı atyndaǵy orta mek­tep dırektory qyzmetin atqaryp ke­le jatqan G.Ý.Ahtanovanyń ústinen tár­tiptik is qozǵalǵany, ıaǵnı mekteptiń 3 qyzmetkeriniń dırektordyń zańsyz áre­keti jónindegi aryzyna sáıkes bıýdjet qarjysyn maqsatty paıdalaný já­ne sybaılas jemqorlyqqa qarsy zań­namany, «Memlekettik satyp alý tý­raly» zańdy saqtaý boıynsha tekserý júrgizilgeni, nátıjesinde zań buzýshylyqtar anyqtalǵany jazylǵan. Bul qandaı zań buzýshylyqtar? Tártiptik keńes sheshiminde kórsetilgendeı, 2012 jyly shilde aıynda «Elhon stroı» JShS dırektory Ý.Shakaev mektep dırektory G.Ahtanovamen mektep avtobýsyn (tirkeý nomeri F 809 DK) qyrkúıek aıyna deıin jaldaý jóninde kelisim jasaıdy. Jaldaý aqysyna alynǵan 360 myń teńge mekteptiń esep aıyrysý shotyna engizilmegen. 2012 jyldan bastap mektep ashanasynda 216 bala tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. 2012 jyldan bastap tekserý bolǵan kúnge deıin mektep ashanasynda 216 oqýshydan basqa 10-15 oqýshyǵa kúndelikti tamaq satyp alynyp otyrǵan. Sondaı-aq ár senbi saıyn ashanada orta eseppen 200-ge jýyq samsa pisirilip, oqýshylarǵa 35 teńgeden satylǵan. Túsken aqshany B.Orazalına mektep dırektory men onyń tárbıe isi jó­nindegi orynbasary L.Áýbákirovaǵa jáne psıholog A.Dúısenbekqyzyna berip otyrǵan. Budan ózge 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda G.Ahtanova mekteptiń 10 tehnıkalyq qyzmetkerin jeke kásipker M.Kamalbekovanyń kartobyn jınaýǵa úsh kúnge jibergen. Bul kómek úshin mektepke 20 qap kartop berilgen. Atalǵan kartop ta mektep ashanasy arqyly ıgerilip, qarjysy qaltaǵa túsip otyrǵan. Sondaı-aq 2014 jyldyń 15-30 shilde aralyǵynda zerthanashy A.Mahranovanyń ornyna kelisim boıynsha qosymsha (qyzmet ýaqytynan tys) A.Kekbaevanyń jumys istegeni, oǵan 10 myń teńge tólengeni, bul qarjynyń jartysyn G.Ahtanovaǵa bergeni aıtylady.

Mine, mektep dırektorynyń quqyq bu­zý­shylyq áreketteri tártiptik ke­ńes shy­ǵarǵan sheshimde osylaı kór­se­tilipti.

Al mekteptiń burynǵy dırektory­ G.Ahtanova bul aıyptaýlarmen ke­lis­peıdi. Iаǵnı mektepke ashanadan tús­ken barlyq qarjy arnaýly esepshotqa tú­­sip otyrǵan. Muny rastaıtyn bank tú­­birtekteri saqtalǵan. Al samsa pisirý jos­pary aýdandyq bilim bólimimen be­kitilip, qazynashylyqtan ótkendigi tý­raly qujattary bar. Jáne 2004 jyldan 2014 jylǵa deıin mekteptiń óz­ ónimin ótkizýi zańdy bolyp tanylyp kelgen. Túsken qarjyny kiristeý, mek­tep­ke kerekti zattarǵa jumsaý tár­bıe isi jónindegi orynbasary men qam­qorlyq keńesiniń músheleri arqyly júr­gizilgen. Bıýdjetten bólinetin qarjy mek­tepti kútip ustaýǵa, mádenı sharalar uıymdastyrýǵa jetpeıtindikten, bilim bó­limi qoıǵan talaptardy oryndaý úshin qo­salqy sharýashylyq pen demeýshilikten túsken qarjy arnaıy esepshot arqyly mekteptiń muqtajyna paıdalanylǵan.

Aýdannyń basqa mektepteri sııaqty biz­diń ujym da 2003 jyldan bastap qo­salqy sharýashylyqpen aınalysyp, mek­tep oqýshylaryna kúndelikti tegin tamaqqa bólingen 70 teńgeniń ornyna 100-120 teńgeniń tegin tamaǵyn be­­rip keldi. 2012-2013 oqý jylynda tegin tamaqtanatyn 177 balaǵa qo­sym­sha óz esebimizden 23 oqýshyny ta­maqtan­dyryp, tegin tamaqtanatyn oqý­shy sanyn 200-ge jetkizdik. Qosalqy sha­rýashylyq esebinen bıýdjettiń tegin ta­maqqa bólingen qarjysynan 2010 jyly – 150 myń teńge, 2011 jyly – 398 myń, 2012 jyly 100 myń teńge qarjy únemdelip, memleketke qaıtaryldy. Barlyq qarjynyń jumsalýy týraly túbirtekteri men aktileri, aspazdyń esebi kassasııalyq sotqa berilgen. Sondyqtan meni kásipkerlikpen aınalysty degen tártiptik keńestiń jeleýi zańsyz, dep jazǵan eken hat ıesi.

Onyń ústine mekteptiń 2,7 gektardy qu­raıtyn baqshasy bar. Oǵan mekteptiń qamtý qyzmetkerleri kókónis egedi ári sharýa qojalyqtary da baqsha ónimderin aqy­syz berip otyrady. Aýdan bıýdjetinen bólinetin qarjynyń azdyǵyna baılanysty bul kókónister oqýshylardyń ta­ǵamyna qosylyp berilip otyrady. G.Ah­tanova alynǵan ónimniń kestesi men qujat­tarynyń barlyǵyn hatqa tirkep, bir­ge joldapty.

Redaksııamyzdan arasha surap, ádildik iz­degen Gúlnár Ýathanqyzymen Zaısan aýdanyndaǵy jumys saparymyzdyń aıasynda kezdesip, muń-muqtajyn tyńdaǵan edik. Aıtýynsha, 2012 jyly da ústinen aryz jazylyp, tekserý bolypty. Al 2014 jyly mınıstrliktiń tósbelgisimen marapattalǵan kúnniń erteńinde-aq eki jyl burynǵy ispettes aryzdyń quzyrly organdarǵa qaıta túsýi ishke shynashaq aınalmaıtyn qyzǵanyshtyń kórinisi deıdi ol. О́zi aýdandyq máslıhattyń depýtaty bolǵandyqtan, tósbelgini máslıhat hatshysy men bilim bólimi kásipodaq uıy­mynyń tóraǵasy arnaıy kelip, ujym al­dynda tabys etkenin aıtady. Bul kezde mek­teptiń ádistemelik keńesi ótip jatqan bo­latyn. Jıynda aryzǵa qol qoıýshynyń biri, buryn oqý isiniń meńgerýshisi bolyp qyzmet istegen G.Mamıdoldanova da otyr­dy. 2012 jyly jazylǵan aryzdyń ıesi de Mamıdoldanovanyń týysy eken.

– Men keıin sot materıaldarymen tanysýǵa múmkindik alyp, aryz jazý­shynyń bergen túsinigin kórdim. Onda G.Mamı­doldanova ashanadan alǵan 32­ myń teńgeni dırektorǵa aparyp ber­­­genin jazady. Túbirtekke qarasaq, bul qarjynyń bankke qaıyrymdylyq qory­nyń esepshotyna salynǵanyn kórýge bo­lady, – deıdi G.Ahtanova.

«Bilim berý týraly» zańǵa sáıkes, mektep ujymdary qosalqy sharýashylyqpen aına­­lysýǵa quqyly. О́nimnen tapqan paıda mekteptiń qajetine jumsalady. Oǵan mektep ujymy, qamqorshylar keńesiniń músheleri qol qoıady. Bul rette mektepte aqyly qyzmettiń jospary jasalyp, ony aýdandyq bilim bólimi bekitken. G.Ah­tanova atalǵan aqyly qyzmet josparyn mekteptiń bas esepshisi ádeıi jasyryp qoıǵanyn, tekserý kezinde bul qujatty tappaı qalǵanyn aıtady.

2006-2011 jyldar aralyǵynda mek­teptiń oqýshylardy tasýǵa arnal­ǵan je­­ke avtobýsynyń qajettiligi úshin bıýd­­­jetten eshqandaı qarjy qaras­ty­ryl­­maǵan. Tipti mektep menshigine alý ke­­zinde aýdan ákimi orynbasarynyń ber­gen anyqtamasynda avtobýstyń shınasy joq, dvıgatel bloginiń syzatty eken­digi jazylǵan. 1991 jylǵy eski kólik eke­nine qaramastan, «Elhon stroı» JShS avto­­býsty jóndep, ýaqytsha paıdalanýǵa jáne belgili jaldaý aqysyn tóleýge ke­lisedi.

– Fırmanyń eki aıǵa jaldaý aqysyna tólegen 360 myń teńgesin men jáne tár­bıe isiniń meńgerýshisi, esepshi, hatshy jáne psıholog bar, bárimiz sanap aldyq. Ke­ıin­nen bul qarajatty esepshiniń arnaıy shotqa ádeıi túsirmegeni anyqtaldy. Iаǵnı qaıta-qaıta qońyraý shalsa da esepshotty durys aıtpaǵan. Sondyqtan fırma jetekshisi О́skemennen arnaıy kelip, qarjyny óz qolymen berip ketti. Bul qarjy da mekteptiń qajettiligine jumsaldy, deıdi G.Ahtanova.

Sondaı-aq zerthanashynyń jumys isteýine múmkindik bergenimen, eńbek­aqynyń 5 myń teńgeni quraıtyn jarty bóligin alǵany tártiptik keńes barysynda dálelin tappady. Degenmen, tár­tip­tik keńes sheshimi boıynsha taǵylǵan aıyp ózgerissiz qaldy. Sol sııaqty Qa­mal­­bekovanyń kartoby da qosalqy sharýa­shylyq ónimi retinde oqýshylardyń tegin tamaǵyna jumsalǵan.

Mine, aryzda kórsetilgen jaıttar du­rys dáleldenbegennen keıin Gúl­nár­ Ýatqanqyzy tártiptik keńestiń she­shi­mimen kelispeı, aýdandyq sotqa júgi­nedi. Zaısan aýdanynyń soty G.Ah­ta­novanyń qyzmetin qaıta qalpyna kel­­tirgenimen, aýdan prokýrory isti apel­lıasııalyq sotqa beredi. Oǵan osy sot oty­rysynda aryzǵa qol qoıǵan mektep esep­shisiniń «Sonda 5 jyl ishinde túsken 710 myń teńgeniń qaıda jumsalǵany belgisiz bolyp qaldy» degen sózi negiz bolady. Apellıasııalyq sot prokýrordyń narazylyǵyn qanaǵattandyrdy. Bul sheshimmen kelispegen G.Ahtanova kas­­sa­sııalyq sotqa júginedi. Alaıda kas­sa­sııalyq sot apellıasııalyq sottyń she­shimin ózgerissiz qaldyrdy. Osylaısha, qu­­qyq qorǵaý organdarynyń arasynda qaq­paqyl bolyp, saly sýǵa ketkende «Nur­ Otan» partııasy qyzmetkerleri G.Ahtanovaǵa Q.Qojamjarovtyń qabyl­daýyna onlaın arqyly qatysýǵa keńes beredi. 2015 jyldyń 2 qyrkúıeginde Mem­lekettik qyzmet isteri jáne sybaı­las jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń tóraǵasy Q.Qojamjarovtyń onlaın-qabyldaýynda bolǵannan keıin, Aza­mattyq-prosessýaldyq kodekstiń 404-babyna súıene otyryp, zańdy kú­shine engen sot sheshimin apellıasııalyq sot­ta qaıta qaraýǵa berýine tolyq qu­qyly ekendigi týraly jaýap alady. Bi­raq Astanadan kelgen jaýapta tekserý qor­­ytyndysy naqty, tolyq jazylmaǵan deıdi G.Ahtanova. Budan keıin de ádildik iz­dep, sarsylǵan shaǵymdanýshy ár esikti kútýmen tabaldyryq ta tozdyrǵanyn, ýaqyt ta ozdyrǵanyn jetkizdi. Aı­ta­lyq, agenttik bergen jaýapty negiz­ge alyp, apellıasııalyq sotqa qaıta sha­ǵym­danǵanymen, aýdandyq bilim bó­liminiń meken-jaıy kórsetilmegeni úshin sha­ǵym keri qaıtarylady. Jáne ja­ńa jylda zańnamaǵa tıisti ózgertýler en­gizilgennen soń kassasııalyq sotqa berýge bolatyndyǵy týraly keńes beriledi. Al 2016 jyly kassasııalyq sotqa júgingen oǵan apellıasııalyq sot sheshiminsiz kassasııalyq sot bolmaıtyndyǵy aıtylady. Osylaısha, apellıasııalyq sot­qa qaıta oralǵanymen, ondaǵylar óti­nish hat jazbaǵanyn aıtyp, taǵy keri qaı­tarady. О́tinish hatty aýdandyq sottyń ma­qul­daýymen qaıta ótkizgeninde, apel­­lıasııalyq sot qabyldap alǵanyn ras­­taıtyn buryshtama soqqanymen, keıin­nen shaǵymdanýshyǵa taǵy da ótinish hat­­tyń bolmaǵanyn alǵa tartady. Iаǵnı shaǵym­danýshynyń bir barǵan jerine san ba­rýyna týra keldi. Byltyr 1 tamyzda ótken apellıasııalyq sot áýre-sarsańǵa salǵan isti aýdandyq sot sheshiminiń kem­shiligi dep uıǵarady.

Sot sheshiminiń shalaǵaılyǵy úshin men­ nege japa shegýim kerek? Meniń san­­­­da­­­lysym aıaqtala ma, aıaqtalmaı ma? Kim­­nen arasha kútemin? Kim meni qor­ǵaıdy, dedi ashynǵan pedagog. Budan keıin de sybaılas jemqorlyqqa qarsy kú­res ulttyq bıýrosy men prokýratýraǵa shaǵym­danǵanymen, bul istiń núktesi áli qoıylǵan joq. О́ıtkeni tártiptik keńes­tiń oty­rysynan keıin mekteptiń kásipodaq uıymnyń jıyny ótip, ujym músheleri bas esepshiniń qyzmetin tekserý jóninde ortaq uıǵarym shyǵarǵan eken. Osy arqyly revızııalyq tekserý kezinde esepshiniń mektep dırektorynyń syrtynan qol qoıyp, qanshama qarjyny jeke paıdasyna asyrǵany, ujym mú­she­leriniń zeınetaqy qoryna tıisti qar­jyny aýdarmaǵany, áriptesteriniń is­sapar shyǵyndaryn bermeýi sııaqty keleńsizdikteri belgili boldy (11.01.2017 j. oblystyq sot-saraptama ınstıtýtynyń №94 qorytyndysy boıynsha qoıylǵan qoldardyń G.Ahtanovaniki emes ekeni anyqtaldy).

Mekteptiń kúrdeli jóndeý jumysta­ryna baıqaý jarııalanǵan sátte jeke múddesin ótki­zýdi kózdegeni de esep­shige esh zııan tıgiz­bedi. Úsh márte revı­zııalyq tekseris ke­zin­de qarjylyq shala­ǵaılyqtar anyq­tal­ǵanymen, esepshi óz qyzmetin áli jal­ǵas­tyryp keledi, deıdi ol.

Bizge joldaǵan qujattardyń arasyn­daǵy respýblıkanyń Bas prokýroryna joldaǵan hatqa nazar aýdardyq. 2014-2015 oqý jylynda mekteptiń tolyq kúr­deli jóndeýden ótkeni, eki jylǵa jos­parlanǵan jóndeý jumystarynyń ekinshi jylǵa qaldyrylmaı jańa oqý jylynda mektepte sabaq bastalǵany, osy kezden beri mektep dırektoryna jala jabylyp, birjaqty tekserýler júrgizilgeni aıtylǵan eken. Kórealmaýshylyqtan týyn­daǵan, qıynnan qıystyryp jala jabýshylardyń is-áreketine núkte qoıyp, aq-qarasyn ádil sheship berýdi sura­ǵan mekteptiń kásipodaq komıteti men peda­gogıkalyq jáne qamtý quramynyń mú­sheleri, barlyǵy 60-tan astam adam qol qoıǵan. Osy ispetti hatty Joǵarǵy sot Tóra­ǵasy men Bas prokýrorǵa aýdan­dyq más­lıhat apparaty da joldaǵan. 2017 jyldyń 17 ­­qań­tarynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ult­tyq bıýrosy ShQO boıynsha depar­tamentiniń basshysy S.Potanın Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń ShQO bo­ıynsha departamentiniń basshysy, Ádep jónindegi keńestiń tóraǵasy B.Kamalovqa G.Ahtanovaǵa qatysty Tár­tiptik keńes sheshimin qaıta qaraý týraly usynys jasaǵanymen, sheshimnen keıin sot otyrysy bolǵanyna baılanys­ty sot she­shimin ózgerte almaıtyndyǵyn alǵa tartqan.

Biz osy oraıda ekinshi tarapqa da habarlasyp, olardyń ýájin tyńdaýǵa qulyqty ekenimizdi jet­kizip, elektrondy meken-jaıymyzdy da berdik. Biraq ol taraptan eshqandaı túsi­nikteme berilgen joq. Sondyqtan búginge deıin quqyq qorǵaý organdarynyń ortasynda ári-sári kúı keship, ádildik tappaı kele jatqan G.Ahtanovanyń jaıyn jetkizgendi jón kórdik.

Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»