Túrkııa ekonomıkasyn damytyp otyrǵan salanyń biri – aýyl sharýashylyǵy. Bul elde qazirgi tańda 28,5 mln gektar jerge egin egilse, onyń 5 mln gektarǵa jýyǵy – sýarmaly alqap. Basym daqyldar qatarynda bıdaı, arpa, suly, júgeri, tary, kúrish bar. Qant qyzylshasy, temeki, shaı, kúnbaǵys sekildi tehnıkalyq daqyldar da egiledi. Túrkııanyń júzim, injir, sıtrýs, záıtún, grek jańǵaǵyn ósirýmen de aty shyǵyp keledi. Máselen, bul el injir óndirýden álem boıynsha birinshi orynda bolsa, záıtún maıynyń eksporty jóninen Ispanııadan keıingi ekinshi oryndy ıelenip otyr.
Jýyqta elimizdiń «Atameken» UKP Biliktilik ortalyǵynyń ósimdik sharýashylyǵy boıynsha sarapshylary Túrkııanyń aýylsharýashylyq daqyldaryn ósirýdegi is-tájirıbesimen tanysyp qaıtty. Sondaı-aq osy eldegi Aıdyn provınsııasy Sóke qalasynda ornalasqan bilim taratý ortalyǵynda (TAEM) bolyp, taǵylymdamadan ótti.
Issapar barysynda TAEM tájirıbeli mamandary, Aıdyn ýnıversıteti aýylsharýashylyq fakýltetiniń professorlary bizdiń sarapshylarymyzǵa maıly, dándi, jemshóp daqyldary sharýashylyǵyndaǵy tuqym daıyndaý, kókónis, ıntensıvti baý-baqsha ósirý, kooperasııa máselelerin qamtyǵan teorııalyq dárister oqydy jáne olardy naqty tájirıbe júzinde kórsetti. Bizdiń sarapshylarymyz organıkalyq eginshilikke baǵyttalǵan fermerlik sharýashylyqta, organıkalyq záıtún maıyn óńdeıtin óndiris ornynda, shıtti maqtany óńdeý, qaptaý, tasymaldaýmen aınalysatyn mekemede, aýylsharýashylyq tehnıkalaryn shyǵaratyn zaýytta, Injir ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, qyzanaq ósirýmen aınalysatyn, jylyjaıda, aýylsharýashylyq daqyldaryn sýarý júıeleri avtomattandyrylǵan «aqyldy aýylda» boldy.
Oqý kýrsyna qatysýshylar Aıdyn provınsııasynyń eki okrýginiń aýdan basshylarymen, Sóke aýylsharýashylyq assosıasııasynyń tóraǵasymen, aýylsharýashylyq tehnıkalaryn shyǵaratyn zaýyt dırektorymen kezdesti.
Túrkııaǵa baryp, taǵylymdamadan ótken azamattarmen jolyǵyp, olardyń pikirlerin tyńdap kórgen edik.
Serik Jantasov, jylyjaıdaǵy kókónis daqyldary boıynsha sarapshy:
– Meni qyzyqtyrǵany kókónis jınaýǵa arnalǵan tehnıkalar boldy. Jergilikti shaǵyn zaýytta kókónis túrlerin jınaýǵa, tasymaldaýǵa arnalǵan tehnıkalar jasalyp, fermerlik sharýashylyqtarǵa qoljetimdi baǵaǵa satylady eken. Men budan kóp oı túıdim. Máselen, bizdiń sharýalar, ádette, Reseı men Belarýs elderiniń tehnıkalaryn óte qymbat baǵaǵa satyp alady. Onyń ústine ol traktorlar tek bir ǵana qyzmet atqarady. Al Sóke zaýytynan shyqqan traktorlar birneshe qyzmet atqarady eken, ári baǵasy da naryqtaǵy baǵadan áldeqaıda tómen. Túrkııanyń osy tájirıbesi meni qatty qyzyqtyrdy.
Marat Tashmuhamedov, maıly daqyldar boıynsha sarapshy:
– О́nimdi óńdeý men tasymaldaý eksport, ımport baǵyty Túrkııada qalypty jolǵa qoıylypty. Aýyl sharýashylyǵy fermerleri qarbyzdy keptirý tehnologııasymen tanystyrdy. Bizdiń ońtústik aımaqtarda osy tehnologııany paıdalansa, biz budan kóp utar edik. О́ıtkeni keptirilgen qarbyzdy qysta saqtap, jeýge bolady.
Marat Jadaev, О́simdik sharýashylyǵy boıynsha departament dırektory:
– Túrkııa – álemde aýyl sharýashylyǵy damyǵan qýatty memlekettiń biri. Taǵylymdama maqsaty – tájirıbe almasý bolǵandyqtan otandyq sarapshylarymyzdyń túrkııalyq áriptesterinen úırengenderi kóp boldy, úıreteri de bar eken. Tabıǵı erekshelikterge jan-jaqty beıimdelgen aýyl sharýashylyǵy tuqym sharýashylyǵyn damytýda ozyq tehnologııamen kele jatqandyǵyna kóz jetkizip qaıttyq.
Máselen, biz barǵan sharýashylyqtardyń barlyǵynda derlik sharýalarǵa, stýdentterge, biz sııaqty sarapshylarǵa arnalǵan oqytý bazalary jumys isteıdi eken. Iаǵnı ondaǵy sharýalar jumys isteý úshin aldymen oqytylady. Munyń ózi adamdardy jańa tehnologııalarmen jumys isteýge ıtermeleıdi.
Talǵat Ábsattar, О́simdik sharýashylyǵy boıynsha departamenttiń menedjeri:
– Túrik tehnologııasy joǵarylap ketken eken. Belgili bir baǵyttardy qamtyp zertteýlerge baǵyttalǵan «aqyldy aýyldar» bútindeı avtomattandyrylǵan. Injirge arnalǵan ǵylymı zertteý ınstıtýty jergilikti jemis aǵashyn ósirip qana qoımaı, arnaıy murajaı da ashypty. Onda baǵzy zamandardan bergi dástúr boıynsha injir maıyn óndiretin qurylǵylar, soqalar, shóp taılaý quraldary, shelek, tabaqtar eksponat retinde kóneniń syryn shertedi.