bir jerge shoǵyrlandyra qonystandyrý úrdisin tájirıbege aınaldyrýmen qatar, túsinik jumystaryn da shırata túsken jón
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy»-2020» baǵdarlamasynyń bir baǵyty ishki kóshi-qon úderisterin úılesimdi túrde retteýdi qamtamasyz etedi. Memlekettik deńgeıde qolǵa alynyp, júıeli qarjylyq, áleýmettik qamqorlyqtar jasalyp otyrǵan osynaý mańyzdy sharaǵa azamattardyń óz yqtııarymen qatysýyna basymdyq berilgendikten, erekshe ynta-jiger týdyryp otyrǵany anyq. О́ıtkeni ishki mıgrasııa salasyndaǵy búgingideı qalyptasyp otyrǵan kúrdeli jaǵdaı ózgermese, atap aıtqanda, demografııalyq quldyraý úrdisi jalǵasyp, eńbek kúshiniń tapshylyǵy oryn ala beretin bolsa, 2030 jylǵa qaraı teriskeılik turǵyndardyń sany 1 mıllıonǵa deıin kemip, kerisinshe, kúngeı óńirlerde turatyn halyq sany 5,5 mıllıonǵa deıin artatyn bolady. Bıyl «Nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy» qabyldanyp, birqatar jeńildikterdiń qosylýy quptarlyq. Onda azamattardyń eńbek resýrstarynyń aýmaqtyq ushqyrlyǵyn yntalandyrýdyń birqatar sharalary qarastyrylǵan. Onyń aıasynda árbir otbasy múshesine 35 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde demeýqarjy, sol sııaqty bir jyl boıy úıdi jaldaý shyǵyndary men kommýnaldyq qyzmet aqysy tólenedi. Bul qarajatqa baspana satyp alýǵa da bolady. Memlekettik mekemelerdiń qatysý belsendiliginiń, tikeleı jaýapkershiliginiń arttyrylýy birden-bir durys qadam.
Soltústik Qazaqstan sekildi jumys kúshi jetkiliksiz óńirlerge eńbek mıgranttaryn kóshirýdi yntalandyrýdyń tyń tetikteri iske qosylǵaly kelýge tilek bildirýshilerdiń sany artyp otyr. Máselen, Ońtústik Qazaqstan oblysymen jasalǵan ekijaqty yntymaqtastyq memorandýmy óz jemisin berip keledi. О́zara delegasııalar almasý, tájirıbeler bólisý, jergilikti jaǵdaıdy zerdeleý barysynda áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıimiz saralanyp, eńbek kúshine suranysty retteýdiń joldary qarastyryldy. Qyzyljar – ekologııalyq jaǵynan taza, tabıǵaty ásem, jeri shuraıly, qunarly ólke. Egin, mal ósirýge qolaıly. Sol sebepti ońtústikten soltústikke qaraı kóshirý baǵdarlamasynyń sharapaty mol bolary sózsiz, deı kelip jumyspen úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Sergeı Iаkovenko atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy. Ol keltirgen derekter boıynsha byltyr quramynda 631 adam bar 136 otbasy qonys aýdaryp, 63 eldi mekenge turaqtaǵan. 129 otbasy qonys aýdarǵandardy qabyldaý baǵdarlamasyna engizilip, 46 mıllıon teńge demeýqarjy berilgen. 27 otbasyny jumys berýshiler baspanamen qamtamasyz etken. 51 otbasy óz qarajaty esebinen ıelengen. 44 otbasy turǵyn úıdi jalǵa alǵan. 124 adam jumysqa ornalasqan. Bárinen de 77 búldirshinniń balabaqshalarǵa baryp, 173 baldyrǵannyń turǵylyqty jerlerde oqyp, oqýshylar azaıyp, jabylýdyń aldynda turǵan bilim oshaqtarynyń tamyryna qan júgirtip, tirshiligin qyj-qyj qaınatqanyn aıtsańshy!
Bıyl da eń úlken ornalasý – Qyzyljar óńirinde. Kvota boıynsha elimizdiń 4 óńirinen 184 otbasy qabyldanyp, 68 mıllıon teńge demeýqarjy bólindi.
– Elbasynyń ishki kóshi-qon úderisterin retteý, eńbek resýrstarynyń teńgerilimin arttyrý talaptaryna oraı kóship kelýshilerdi jaıly jaıǵastyrýdyń, turaqtandyrýdyń, ortaǵa psıhologııalyq jaǵynan beıimdeýdiń, jumyspen, baspanamen qamtýdyń júıeli kestesi jasalǵan. Sońǵy eki jylda 32 otbasyn qushaq jaıa qarsy aldyq, – deıdi Qyzyljar aýdandyq jumyspen qamtý ortalyǵynyń jetekshisi Raýshan Tekibaeva.
Solardyń biri – Almaty oblysy Ile aýdanynan kelgen Ábdiqadyrovtar otbasy kórshi-qolańmen tez úırenisip ketken. Úı ıgesi Ospan ár otbasy úshin 35 AEK mólsherinde birrettik járdemaqy, bir jylǵa deıin páter jaldaý shyǵyny tólengenin, memlekettik baǵdarlamaǵa qatysý arqyly jeke sharýashylyq ashyp jatqanyn, áıeli men 4 balasy qolqanat ekenin jetkizdi. Eńbek dese, emeshegi úzilip turatyn Sheralıevter áýleti baǵbandyqty kásip etken. 4 gektar jerdi óńdep, kókónis ósirýmen aınalysady. Oramjapyraqtyń 7 túrinen basqa qyzanaq, sábiz, qııar, askók, jýa, sarymsaq egip, Sokolov kentiniń qolyn qaltasyna salyp, elteń-selteń júrgen 15 turǵynyna jumys taýyp bergen. Olardyń árqaısysy óńi túgil tústerinde kórmegen eńbekaqy alady. Iship-jemi tegin. Endi ne kerek?! Jıyntyq quny 912 myń teńge kótermeaqy qoldaryna tıgen otbasy músheleri endi mal ósirip, sút, et óndirý qamymen júr.
Ońtústik Qazaqstan oblysynan Maǵjan Jumabaev aýdany Hleborov eldi mekenine kóship kelgen Balabek Oralovtyń at basyn tiregen aǵaıyndardyń jubyn jazbastan bir jerge shoǵyrlandyryp, toptap qonystandyrý tájirıbesin úrdiske aınaldyrý jónindegi usynysy oılandyrmaı qoımaıdy. О́ıtkeni baǵdarlama tek aýyldyq jerlerdi tańdaýǵa ǵana múmkindik beredi. Minez-qulqy teriskeıdiń sýyq, qytymyr aýa raıyna uqsas teriskeıliktermen tonnyń ishki baýyndaı til tabysar-aý! Degenmen de, halqymyzdyń tereńnen tamyr alatyn týystyq, aǵaıyndyq dástúriniń jete eskerilgeni de durys. Sonda olardyń barǵan jerlerine tezirek beıimdelýine oń áserin tıgizeri daýsyz. Máselen, Mamlıýt aýdanynyń ákimdigi bir top otbasynyń arajigin ajyratpaǵan kúıi Pokrovka aýylyna ornyqtyrypty. Qandaı jarasymdy.
Birde Mamlıýt aýdany Lenın aýylyna jolymyz túskeni bar. Ondaǵy oıymyz Jambyl oblysy Qordaı aýdanynan dám jazyp kelgen 13 duńǵan otbasynyń jaǵdaıymen jaqynyraq tanysý bolatyn. Birde-biri qabaq shytqan joq. Jaıdary qalpymen qarsy alyp, beıne biz kóship kelgendeı tórge ozdyryp, quraq ushty. Aıtpaǵymyz – meımandostyǵymen qatar eńbekqorlyǵy, kónbistigi. Ramazan Dııarovty baqshalyq basynda jolyqtyrdyq. Kókónistiń biz bilmeıtin túrlerin egip tastapty. «Topyraq qandaı qunarly deseńshi. Naǵyz taza ekologııalyq ónim ǵoı», dep tamsanady. Osynda Narǵıza Mýhotdınova jumys isteıdi. Ońtústik Qazaqstan oblysynan 4 balamen kóship kelgen. Kúıeýi qaıtys bolǵan. «Men kóp balaly anamyn, jaǵdaı jasańdar, járdem berińder dep mindetsimegen. Nápaqasyn adal mańdaı termen tapqan. Is tigýmen aınalysqan. Artylǵan qarajatqa úı satyp alǵan. Qazir jeke kásibin quryp, mektep ashanasyn tamaqpen qamtamasyz etip otyr. Naýbaıhana ashpaq oıy bar. Súısinbeı gór!
О́kinishtisi sol, elimdi kórkeıteıin, damýyna óz úlesimdi qosaıyn degen perzenttik boryshpen, azamattyq paryzben qoldy-aıaqqa turmaı urshyqsha úıirilýdiń ornyna orynsyz keýde qaǵatyn, oryndalmaıtyn talaptarmen zyǵyrdy shyǵaryp, júıkege tıetinderdiń kezdesip qalatyny da jasyryn emes. Mamlıýt aýdany ákiminiń orynbasary Almagúl Ramazanova aıtqandaı, solardyń birine aýdan ortalyǵynan jalǵa baspana áperilip, ishki ister bólimine jumysqa ornalastyrylǵan. Ol bolsa kúzetshilikti «mensinbeı» óz erkimen shyǵyp ketken. Odan aýylda turamyn dep qıǵylyq salǵan. «Slepchenko» ShQ baspanamen qamtamasyz etken. 699930 myń teńgeniń birretik járdemi berilgen. «Mektepke jol» aksııasy aıasynda járdem kórsetilgen. Barǵa qanaǵat, joqqa salaýat aıtýdyń ornyna úıelmeli-súıelmeli balalaryn alǵa tartyp, jón-josyqsyz talaptar aıtýdan sharshamaı júrgen kórinedi. «Jer telimderine tóleıtin qarajatym joq» dep qabaǵynan qar jaýyp otyrsa kerek. «Aqseleý» JShS-niń basshysy Serik Malaev Saryaǵash aýdanyna barǵan saparyn bylaısha eske alady:
– Delegasııa quramynda bolyp, 4 otbasyny tańdap alyp qaıttym. Úı de, jumys ta tabyldy. Shetterinen isker, ýádege berik, minezderi sypaıy. Tek bir otbasynyń egesi kóńilimdi qatty jabyrqatty. Ábden bálsinip bitti. Beıne ózge úshin ómir súrip júrgen sııaqty. Árıne ondaı sanattaǵylar «arpa ishindegi bir bıdaıdaı» kezdesse de, jarasyp turǵan joq.
Kóshý – ár adamnyń jeke isi. Oǵan eshkim kúshtelmeıdi. Degenmen, nıet etip barǵandarǵa jan-jaqty múmkindikter týdyrylyp otyrǵanda memlekettik mańyzy bar osynaý máselege múddelilik tanytý kerek-aq. Eń bastysy, soltústik óńirlerdegi demografııalyq ahýaldyń túzelip, jumys kúshiniń jetispeýshiligin sheshýge atsalysý abyroıly is sanalsa kerek.
О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy