Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda «Adam balasy – sheksiz zerdeniń ǵana emes, ǵajaıyp sezimniń ıesi. Týǵan jer – árkimniń shyr etip jerge túsken, baýyrynda eńbektep, qaz basqan qasıetti mekeni, talaı jannyń ómir baqı turatyn ólkesi. Ony qaıda júrse de júreginiń túbinde áldılep ótpeıtin jan balasy bolmaıdy. Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri», dep jazǵan edi.
Keshe О́skemende uıymdastyrylǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy kásipkerlerdiń «Týǵan jer» forýmynda Prezıdent erekshe atap ótken týǵan jerin júreginiń túbinde aıalaǵan, ósken-óngen mekenin órkendetýge ińkárlikpen atsalysýǵa ázir jandar bas qosyp, oılaryn ortaǵa saldy. Josparlarymen bólisti. Oblys ortalyǵyndaǵy Jekpe-Jek saraıynda ótken alqaly jıynǵa óńirdegi iri kásiporyndardyń jetekshileri, mesenattar, demeýshiler, sport pen mádenıet salasynyń kórnekti ókilderi, respýblıkalyq BAQ basshylary men mektep dırektorlary qatysty.
Memleket basshysynyń baǵdarlamalyq maqalasy jarııalanǵannan keıin kóp ýaqyt ótpeı Shyǵys Qazaqstanda besjyldyq keshendi baǵdarlama ázirlenip, oǵan 61 joba engeni belgili. О́ńirlik baǵdarlamany daıyndaýǵa jáne júzege asyrýǵa oblystaǵy irgeli joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdary men ár saladaǵy sarapshylar jumyldyrylǵanyn aıta keteıik. Baǵdarlama aıasynda tamyrly tarıhymyz ben máıekti mádenıetimizdi tanýǵa, bilim men ǵylymdy óristetýge, óńirdegi tarıhı-mádenı qundylyqtardy keńinen nasıhattaýǵa aıryqsha den qoıylyp otyr. Taǵdyr talaıymen qazaqtyń darhan dalasyna kelip, keńpeıil halqymyzdyń qamqorlyǵyna bólenip, búginde aımaǵymyzda tatý-tátti ǵumyr keship jatqan ózge etnos ókilderiniń dástúri men tilin, dilin saqtap, damytý máselesi de nazardan tys qalmaǵan. Oblysta úsh tilde bilim berý baǵdarlamasynyń sátti júzege asyrylyp kele jatqanyn erekshe atap ótýge bolady. Osy oraıda muǵalimderdiń tildik biliktiligi men oqytý ádistemesin kembrıdjdik júıe boıynsha jetildirý kýrstary ótkizilip, oǵan shet tilin tikeleı úıretýshiler shaqyryldy, biryńǵaı oqýlyqtar satyp alyndy, pedagogtardy materıaldyq turǵydan qoldaý júzege asyryldy. Al «Bilikti maman» jobasy aıasynda óńirdegi joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettiligin arttyrý hám mektep bitirýshilerdiń basqa elge ketýin tómendetý maqsatynda bıyl oblystyq bıýdjetten 200 bilim granty úshin 50,8 mıllıon teńge qarjy bólindi. Munyń nátıjesi qazirdiń ózinde baıqala bastady. Byltyr Shyǵys Qazaqstannan 1800 mektep bitirýshi shetelge oqýǵa ketse, bıyl bul kórsetkish 890-dy qurap, eki esege deıin azaıyp otyr. Bul taraptaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tappaq.
Bes jyldyq baǵdarlamanyń bereri mol
Elbasy óziniń eldi rýhanı jańǵyrýǵa shaqyrǵan tolǵamynda «jergilikti bılik «Týǵan jer» baǵdarlamasyn jınaqylyqpen jáne júıelilikpen qolǵa alýǵa tıis», degen edi. Shyǵys Qazaqstannyń osynaý mańyzdy iske úlken jaýapkershilikpen qaraǵanyn qysqa merzim ishinde 5 jyldyq aýqymdy baǵdarlama ázirlep, oǵan 21 mıllıard teńge kóleminde qarjy baǵyttaýdy josparlap otyrǵanynan-aq ańǵarýǵa bolatyn sekildi. Oblysta «Týǵan jer» baǵdarlamasy aıasynda tek bıylǵy jyldyń ózinde jergilikti mesenattar men kásipkerlerdiń demeýimen quny 5,2 mıllıard teńgeni quraıtyn 929 áleýmettik joba júzege asyrylyp jatyr. Budan bólek aımaqtaǵy iri ónerkásip oryndary «Paryz» qory arqyly qosymsha 4,8 mıllıard teńge qarjy bólgen. Qazirgi ýaqytta quny 11,3 mıllıard teńge bolatyn 419 joba (onyń 277-si oblystaǵy mektepterdi jańa qural-jabdyqtarmen jaraqtaýǵa baǵyttalǵan) ázirlenip jatyr. Bul rette «Meniń mektebim» jobasyn erekshe atap ótýge bolady. Joba sheńberinde óńirdegi bilim ordalarynyń hımııa, fızıka, bıologııa jáne robotty tehnıka synyptaryn Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń tájirıbesi negizinde zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý josparlanyp otyr.
Osy maqsatta aımaqtaǵy tárbıe oshaqtarynyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýy tolyq saraptaýdan ótkizilip, búginde oblystaǵy 277 tolyq komplektili mekteptiń 425 kabınetine (38 fızıka, 37 hımııa, 78 bıologııa jáne 272 robotty tehnıka synyptary) jańa, zamanaýı qural-jabdyqtardyń qajettiligi anyqtalypty. Máselen, bir ǵana fızıka kabınetin jabdyqtaý úshin shamamen 7,1, hımııa kabınetine 6,6, bıologııa kabınetine 5,8 jáne robotty tehnıka kabınetterine 6,8 mıllıon teńge qarajat kerek eken. Tutastaı alǵanda, jaratylystaný ǵylymdary men robotty tehnıka kabınetterin jasaqtaýǵa 2,8 mıllıard teńge qarajat qajet. Jalpy, 2018 jyly oblysta robotty tehnıka kabınetterin ashý úshin 1,8 mıllıard, jaratylystaný ǵylymdary kabınetterin jaraqtaýǵa 800 mıllıon teńge tartý josparlanǵan. Forýmnyń ashylý saltanatynda sóz alǵan oblys ákimi Danıal Ahmetov óńirde Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy zor qarqynmen bastaý alyp, baǵdarlama aıasynda «Týǵan jer» dep atalatyn tamasha joba iske asyrylyp jatqanyna toqtaldy. О́ńirdegi iri ónerkásip oryndary bilim, densaýlyq saqtaý jáne sport salasyna árkez erekshe kóńil bóledi. Bul rette О́skemende salynǵan ońaltý ortalyǵy men «Nurly jol» saıabaǵyn, dálizi keńeıtilgen Sport saraıy men Zyrıan, Rıdder qalalaryndaǵy sport modýlderiniń qurylysyn, oblystaǵy medısınalyq mekemelerdiń zamanaýı jabdyqtarmen qamtylǵanyn aıtýǵa bolady. «Aımaqtaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi de bul isten qalys qalyp otyrǵan joq. Aýdan, aýyldardaǵy kásipkerlerdiń iri kásiporyndar sekildi qomaqty kirisi bolmasa da, tabysynyń bir bóligin týǵan mekenin jańǵyrtýǵa jumsap jatqany qýantady. Olar óz qarajattaryn balabaqsha salýǵa, áleýmettik nysandardy jańa qural-jabdyqtarmen jaraqtaýǵa, aýyldardy abattandyrýǵa, halyqtyń osal tobyna járdemdesýge baǵyttap jatyr. Biz osy azamattardy úlgi etýge tıispiz», degen D.Ahmetov búginnen bastap oblysta «Meniń mektebim» jobasy bastaý alǵanyn jarııalap, óńirdegi kásipkerler men týǵan eline, týǵan jerine beıjaı qaramaıtyn barsha azamattardy osy ıgi sharaǵa belsendi atsalysýǵa shaqyrdy.
Alysta júrse de, aýylyn umytpaǵan azamattar
Elbasy jıi aıtyp júretin bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda óńirde birneshe jyldan beri júıeli jumystar qolǵa alynyp, birqatar jobalar júzege asyrylyp keledi. Tek qana 2016-2017 jyldary oblysta 9 mıllıard teńgeden astam qarjyǵa 90 áleýmettik nysan jóndeýden ótipti. «Qazsınk» JShS 211 mıllıon teńgege О́skemendegi medısınalyq ońaltý ortalyǵyn, «KAZ Mınerals» toby 531 mıllıon teńgege Semeıdegi sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatty, «Tıtan magnıı kombınaty» AQ 646 mıllıon teńgege medısınalyq ortalyq salyp, «Polımetall» AQ Jarma aýdanynyń Áýezov kentinde 240 mıllıon teńgege «Aqqý» balabaqshasyn tolyqtaı qaıta qalpyna keltirip bergen bolatyn. Irgeli óndiris oryndarynan bólek aımaqta týǵan jerge janashyr azamattar qatary jyldan jylǵa artyp keledi. Máselen, Zaısan aýdanynyń Qaratal aýylynda turatyn kásipker Baqytgúl Baımuhanbetova 2010 jyly «Balapan» baǵdarlamasymen 35 oryndyq «Azamat» atty balabaqsha ashyp, 10 adamdy jumyspen qamtysa, Shemonaıha aýdanyndaǵy «Kamyshınskoe» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Vladımır Akýlov eki aýyldyq okrýgtiń ambýlatorııasy, mektebi men mádenıet úıin tolyqtaı qamqorlyǵyna alypty. Semeıdegi «Tandem Trade Company» JShS dırektory Arman Mashımov úsh aıdyń ishinde Shyǵys aýylyndaǵy ózi oqyǵan mektebi janynan fýtbol, voleıbol, basketbol alańdary men júgirý jolaǵyn salyp beripti. Kúrshim aýdanynyń Qaljyr aýylynyń týmasy, Almatydaǵy «Asmed» medısınalyq ortalyǵynyń dırektory, dárigerler men provızorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵynyń múshesi Jaqsybaı Bıjigitov sońǵy birneshe jyl kóleminde Qaljyr, Igilik jáne Marqakól aýyldaryna turaqty túrde kómek kórsetýdi dástúrge aınaldyrǵan eken. Búginde Alataýdyń baýraıynda tursa da Altaıdaǵy aǵaıyndaryn bir sát esten shyǵarmaıtyn el aǵasy Jeńistiń 70 jyldyǵynda Qaljyr aýylynda Baqytbek Manapovpen birlesip bozdaqtarǵa, soǵystan oralmaǵan azamattarǵa arnap uzyn sany 365 kisiniń aty jazylǵan memorıal ashypty. Osy aýyldaǵy meshittiń ımamyna kólik tartý etip, jańa úı satyp alyp beripti. Birneshe jyl qatarynan birinshi synypqa barǵan oqýshylardyń barlyǵyna oqý quraldary bar sómke syılap, jańa jylda mekteptiń barlyq oqýshylaryna kúlek taratyp, kóp balaly jáne jaǵdaıy tómen otbasylardyń úzdik oqyǵan balalaryna shákirtaqy taǵaıyndapty. Aq halatty abzal jan Qaljyr aýylymen ǵana shektelmeı ata-babasynyń mekeni Igilik aýylyn da qamqorlyqqa alyp, ár úıge qudyq ornatyp, aýyz sýmen qamtamasyz etýge járdemdesipti. Aýyldaǵy tóbesi qulap turǵan medısınalyq pýnktti 2 jarym mıllıon teńge qarjysyn shyǵaryp, kúrdeli jóndeýden ótkizip, aýyl kóshelerine baǵana ornatyp, jaryq tartyp beripti. Osyndaǵy mekteptiń kompıýterleri men partalaryn jańartýǵa járdemdesip, mýzykalyq apparat syıǵa tartypty. Sonymen qatar burynǵy Terekti, qazirgi Marqakól aýylynda kóp jyl qaraýsyz turǵan ǵımaratty qatymhana úshin satyp alyp, jerlesteriniń ıgiligine usynypty. «Aýyldan shyqqan bala edim. О́z aýylymdy umytqanym, alystap ketkenim jaramas dep jerlesterime qoldan kelgen kómegimizdi kórsetip júrgen jaıym bar. Asyp-tasyp jatqan baılyǵym da joq. Meniki bizdi osyndaı dárejege jetkizgen týǵan jer aldyndaǵy perzenttik paryzdy óteý. Biz úlkender ózimizden, elden, jerden uıalyp osyndaı qadamdarǵa baryp jatyrmyz. Meniń tilegim, bul iske jastar jaǵy da kóbirek atsalyssa dep oılaımyn», deıdi Kúrshim aýdanynyń qurmetti azamaty.
О́skemendegi forýmǵa Almatydan alyp-ushyp jetken atymtaı jomart azamat alqaly jıynda joǵaryda attary atalǵan Baqytgúl Baımuhanbetova, Vladımır Akýlov, Arman Mashımovtarmen birge sóz alyp, oblys ákiminiń bastamasymen qolǵa alynǵan «Meniń mektebim» aksııasyn qoldaıtyndyǵyn jetkizip, óz aýylyndaǵy robotty tehnıka kabınetin jabdyqtaýǵa 2 jarym mıllıon teńge bóletinin tilge tıek etti. Sonymen qatar Jaqsybaı Bıjigitov óziniń uly Shyńǵys osydan úsh kún buryn Marqakól aýylynda robotty tehnıka kabınetin ashyp, aksııaǵa birinshi bolyp ún qatqanyn aıtty.
Bir kúnde 2 mıllıard teńge jınaldy
О́skemende ótken forýmnyń bir ózgesheligi, jıyn kezinde zalda aýksıon uıymdastyrylyp, oblystyń qalalary men aýdandarynan kelgen kásipkerler men qarapaıym azamattar Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy «Meniń mektebim» aksııasyna úles qosatyndyǵyn jurtshylyq aldynda jarııa etip, qansha qarjy bóletindigine deıin aıtyp berdi. Máselen, semeılik kásipker, oblystyq máslıhattyń depýtaty Ásemhan Dosqujanov atalǵan aksııaǵa 50 mıllıon teńge qosatynyn, Tarbaǵataı aýdanynyń týmasy, búginde Almatyda turatyn Dýlat Tastekeev kindik kesken aýdanyna 50 mıllıon teńge, onyń 10 mıllıonyn «Meniń mektebim» aksııasyna aýdaratynyn aıtty. Zaısan aýdany – 19, Abaı aýdany – 5, Katonqaraǵaı men Úrjar aýdany – 4, Glýbokoe aýdany – 5 jáne Ulan aýdanynyń kásipkerleri 23 mıllıon teńge berýge ázir ekendikterin sol jerde málimdedi. Shara sońyna qaraı óńirdegi úsh iri kásiporyn «Kazsınk», KazMinerals jáne Baqyrshyq taý-ken kombınaty árqaısysy aksııaǵa 300 mıllıon teńgeden qarjy aýdarýǵa daıyn ekendikterin habarlaǵanda zal toly kórermen dýyldata qol soqty. Osylaısha oblys ákimi óńir mektepterin jańa kabınettermen jaraqtaýǵa qajet degen 2,8 mıllıard teńgeniń 2 273 605 000 teńgesi bir-aq kúnde jınaldy. Endi bul qarjy jergilikti «Paryz» qaıyrymdylyq qoryna aýdarylyp, oblystyń barlyq mektepteri zamanaýı fızıka, hımııa, bıologııa jáne robotty tehnıka kabınetterimen qamtamasyz etiletin bolady.
Tórt saǵatqa jýyq ýaqytqa sozylǵan taǵylymdy shara barysynda «Jigitter» kvarteti, «Rıngo» toby, Tolqyn Zabırova, Reseıden arnaıy kelgen Týreskıı hory óner kórsetti. Kásipkerler forýmy Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaevanyń áýezdi ánderimen túıindeldi.
Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»
О́SKEMEN