Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken agroónerkásip kesheniniń turaqty damýyna arnalǵan baspasóz máslıhatyna Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń О́simdikter bıologııasy jáne bıotehnologııa ınstıtýty Molekýlıarlyq genetıka zerthanasynyń meńgerýshisi Erlan Turyspekov qatysty. Ol jıyn barysynda Qazaqstanda genetıkter men seleksıonerlerdiń kásibı qoǵamyn qurýdy usyndy.
«Jumysymyzdyń tıimdiligin arttyrý úshin túrli baǵyttardy biriktirý qajettigi týyp otyr. Genetıkter men seleksıonerlerdiń kásibı qoǵamyn quratyn ýaqyt keldi. О́ıtkeni Qazaqstan álemdik naryqtaǵy jetekshi bıdaı jetkizýshilerdiń biri. Bizden ózge ondaǵan bıdaı jetkizýshi elderde genetıkter men seleksıonerlerdiń uıymy bar. Mundaı qoǵam bizde de bolýy kerek, onda jıi bas qosyp, ózekti máselelerdi talqylaımyz», dedi zerthana meńgerýshisi.
Erlan Turyspekov sońǵy jyldary qazaqstandyq bıdaı sapasynyń tómendeýine qatysty pikirin bylaı bildirdi: «Elimizdegi jetekshi daqyl – bıdaıdyń sapasy nege tómendep ketti? Sebebi sońǵy jyldary ósimdiktiń tat aýrýlary kóbeıdi. Ásirese Soltústik Qazaqstandaǵy bıdaı sabaqtarynda tattar kóbeıdi. Demek, munyń barlyǵy ónimdilikke, sapaǵa áser etedi». Onyń aıtýynsha, bizdiń sorttar túrli aýrýlarǵa shydaı bermeıtin bolyp shyqty. Mundaı máseleler ilgeriden bar kórinedi. Epıfıtotııanyń jańa túrleri paıda bolǵan. Sondyqtan seleksııalyq (suryptaý) qujattarǵa, ásirese genetıkalyq zertteýler qoldanylatyn baǵdarlamalarǵa azdap túzetý engizý kerek. «Biraq, muny bes-alty jyl buryn jasaǵan jón edi. Iаǵnı jetkilikti uıymdastyrý jumystarynyń bolmaýynan, únemi keshigemiz de júremiz. Barlyq uıymdy biriktirip, máseleniń aldyn alýǵa jetkilikti qarajat joq», dedi Erlan Turyspekov.
Osy jıynda aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, «A.Baraev atyndaǵy AShǴО́O» JShS dırektory Kenje Abdýllaev táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnap shyǵarylǵan «Táýelsizdik» sorty alǵashqy ónim bergenin málimdedi. Onyń sózine qaraǵanda, jańa bıdaı sorty ózgelermen salystyrǵanda sýyqqa tózimdi jáne sapasy aıtarlyqtaı joǵary. Bul endi Soltústik Qazaqstan oblysy, Arqalyq, Qaraǵandyda ornalasqan tájirıbelik sharýashylyqtarǵa jiberiledi. Onda aprobasııadan ótken soń, kóbeıtiledi jáne ózge óńirler men sharýashylyqtarǵa taratylady.
Basqosýda atalǵan JShS egistik zerthanasynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Vıktor Iýrchenko eldegi mal jaıylymynyń jaı-kúıine alańdaýly ekenin jetkizdi. «О́kinishke oraı, sharýa óz malyn alysqa shyǵara almaıdy, turǵylyqty jerinen ári ketse 50 shaqyrym radıýsta jaıyp júredi. Saldarynan eldi mekender mańyndaǵy óristik jerlerge úlken zaqym kelýde», dedi ol.
Vıktor Iýrchenko jaıylymdyq jerlerdiń tıimdi qoldanylmaıtynyn, oǵan kóptegen mal basynyń jeke qolda bolýy sebep ekenin basa aıtty. «Jeke sharýashylyqtaǵy malǵa aýyl mańynan jaıylym jetispeı jatyr. Onda maldyń ár basyna 2,5 gektardan keledi, al norma boıynsha árqaısysyna 8-10 gektar jer kerek. Demek, mal jaıylymdaryna 2-3 ese artyq salmaq túsýde. Bul máseleni retteý kerek», dedi ǵalym.
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»