Máskeý qalasyndaǵy joǵary oqý oryndarynda oqıtyn qazaqstandyq stýdentter, magıstranttar, aspıranttar men PHD doktoranttar Qazaqstan Prezıdentiniń «Qazaq tili álipbıin kırıllısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly» Jarlyǵyn jyly qabyldady.
Bul, negizinde, qazaq halqynyń tarıhyna úńilsek, latyn álipbıine qaıta oralý degen sóz. Olardyń qatarynda Shyryn Ryspekqyzy, Meıramgúl Janysova, Ernur Ýálı, Dınara Bekbosynova, Áset pen Dıana Tursynǵalıevter sııaqty jastar bar.
1928-1940 jyldary qazaqtyń ataqty aǵartýshysy, qaıratkeri A.Baıtursynovtyń kırıllısaǵa negizdelgen latyn álipbıi boldy. Biraq jahandaný zamanynda, qazaqtyń sóz óneri, til baılyǵy ósken kezde qazaq eli kırıllısamen álemdik órkenıet jolyna shyǵa almaıtyny anyq bolyp otyr. Osyny eskergen Prezıdentimiz N.Nazarbaev zamanaýı tehnologııalyq jetistikterge negizdelgen órkenıet zamanyna laıyq, ınternet júıesine saı keletin jańa latyn álipbıin jasaý jóninde saıası sheshim qabyldady. Ulttyq komıssııa quryldy, 300-den astam joba qaraldy. Sóıtip osy is-sharanyń barlyǵy memleketimizde úshtildilikti damytýǵa negizdelip otyrǵany, árıne, Elbasymyzdyń mártebesin bıiktete tústi. О́ıtkeni M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń stýdentteri bul «Nazarbaev fenomeni» dep baǵalap, ózderiniń oń pikirlerin bildirip, bizdiń memleketimizdiń damýyn Elbasymyzdyń durys saıasaty retinde tanıtyndaryn aıtyp, qyzyǵýshylyqtaryn jetkizdi. Rasynda, bizdiń Elbasymyz N.Nazarbaev sarabdal saıasatker ekenin kórsetti. Prezıdent qazaq tili álipbıin kezeń-kezeńmen 2025 jylǵa deıin ótkizý mindetin qoıdy. Únemi evolıýsııalyq joldy tańdaıtyn Elbasy saıasatyna máskeýlik stýdentter qatarynan ún qosatynymdy bildiremin.
Baıan OLJABAEVA, M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ magıstranty, «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasynyń ıegeri
Qabyldaýǵa qıyndyq keltirmeıdi
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen bekitilgen latyn álipbıiniń quramynda 32 árip bar. Bul álipbıde A.Baıtursynuly anyqtap, júıege túsirip bergen qazaq tiliniń 28 dybysy tolyq qamtylǵan. Kirme dybystarǵa da tańba berilgen: [f] – f; [h], [h] – h – eki dybysqa bir tańba, [v] - v, [ch] – sʼ. Bul tańbalardyń kirme dybystarǵa arnaıy berilýi qazirgi qazaq tilinde osy dybystarmen keletin sózderdiń ornyqqanyna baılanysty dep oılaımyn. 9 árip dáıekshemen jazylady: [á] – aʼ, [ó] – oʼ, [ǵ] – g, [ı], [ı] – i ʼ, [ń], [ng] – nʼ, [sh] – sʼ, [ch] – cʼ, [ú] – uʼ, [ý] – ýʼ. Dáıekshemen berý qos árippen tańbalaýǵa qaraǵanda jaqsy, degenmen, osy áripter qaıtalanatyn sózderde sóz jiginiń birtutas qabyldaný beınesine kedergi keltiredi. Degenmen, kóz úırenip, qol jattyǵyp, sanada qazaq tiliniń jańa álipbımen assosıasııalanyp bekitilýine ýaqyt qajet.
Bir ańǵarǵanymyz – jastardyń bul álipbıdi birden qabyldap, júrdek jazyp kete alatyndyǵy. Túske deıin stýdenttik toptarǵa mátin taratyp jazdyrǵanda, olardyń kóbi qıyndyqsyz jazyp shyqty. Endi qazaq tiliniń jańa álipbıine sáıkes túziletin emle erejeleriniń daıyndalyp qabyldanýy da úlken is.
Jańa álipbıdiń qabyldanýy, bekitilýi – táýelsiz elimizdiń tuǵyryn bekite túsetin, álemdik aqparat keńistigine erkin enýge múmkindik beretin, jańa zaman jastarynyń qazaqy qalpyn aıshyqtaı túsetin, túp tamyrymen sabaqtastyǵyn arttyratyn qadam dep bilemin.
Kúlzat Sadırova,
Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe memlekettik óńirlik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetiniń dekany, fılologııa ǵylymdarynyń doktory
AQTО́BE