Úsh batyr aýyly

– Shabar aýyly qarasha aıyn­da Sosıalıstik Eńbek Eri atan­ǵan Kúláı apanyń 100 jyl­dyǵyn atap ótpekshi, ótken jyl­dary beınet pen zeınetke toly osy bir ǵazız jannyń rýhyna arnap ma­qa­la jazyp berseńiz, – dep osy iske bastamashy bolyp júr­gen oblys­tyq tilderdi damytý basqarmasy ótinish bildirgen edi. Jol ústinde bir kúnderi Kúláı apamyz aqtyly qoı baqqan Ertis ózeni jaǵasyn­daǵy Dóńgelek atan­ǵan keń da­laǵa oılana qarap kelemiz. Eskishe bul aýyldyń aty Qarabujyr eken. Kóz aldymyzǵa sonaý bir jyl­dary dalada qystyń aıazyna, jaz­dyń ystyǵyna, kúzgi jańbyr­ǵa qa­ra­maı otar-otar qoı baqqan búkil ómiri – tynys-tirshiligine aı­nal­ǵan basyna oramal tartqan qazaq áıeliniń qaısar beınesi keldi. Negizi, apamyz jaıly «Shabar aýylynda uly da, sheshesi de Eńbek Erleri atanǵan Sharbaq­baev­tar otbasy turady. Kúláı apa­myz 1958 jyly oblys kó­lemin­de qoı ósirýshiler arasynda birinshi bolyp Eńbek Eri ataǵyn aldy. Apamyz on jyl qoı baqqan adam. Jyl saıyn qozylar sanyn kóbeıtken qoı ósirýdegi bul ádisti búkil el Sharbaqbaevtar konveıeri ataǵan. Elimizdiń qoı sanyn 50 mıllıonǵa jetkizý maqsatyna úles qosqan jandar edi. Keıin anasynyń aq taıa­ǵyn uly Ǵabdynasyr aldy. Bul aýyl­ǵa sol jyly Dinmuhammed Qo­naev­­tyń ózi kelip, apamyzdy qut­tyq­tap ketken degendi bu­ryn da estip júrdik. – D.Qonaev sol jyly oblysqa saparmen kelip, arnaıy bizdiń aýylǵa atbasyn buryp, sheshemiz­diń úıine keldi. Úlken adamnyń kishkentaı aýylǵa kelýi orasan mereke boldy ǵoı. Sheshem mar­qum Máskeýden baryp Eńbek Eri ataǵyn alyp kelip edi. Qutty bolsyn aıta kelipti. Sonda bizdiń turyp jatqan eski úıimizdi kórip «batyr batyrǵa laıyq úıde turýy kerek» degen edi, deıdi apanyń uly, qazir jasy 80-ge kelgen Ǵabdynasyr ata. Ǵab­dynasyr Sharbaqbaev ataǵy, sheshesi Kúláı apamyzdyń ózi tańǵa­la, súısine aıtyp ketkenindeı, anasynan da asyp túsipti. Uly Besqaraǵaı já­ne Dóńgelek jerinde soltústik qazaq merınos qoı tuqymyn ósirý jolynda ǵy­lymı-praktıka­lyq, seleksııalyq jumysty júr­gizýge belsene ara­la­sady. Tabı­ǵaty qatal óńirde sol­tústik qazaq me­rınosy atala­tyn qoı ósirý jónin­degi akademık Á.Elamanov­tyń jańalyǵyn júzege asyrýǵa úles qosty. Ǵabdynasyr Sharbaq­baev – Qazaq KSR Memlekettik syılyǵy­nyń laýreaty, Sosıalıstik Eńbek Eri atanǵan. Aýyly Kúláı apanyń 100 jyldyǵyn atap ótemiz, as beremiz dep daıyn­dalyp jatqan ýaqytta biz de kelip, atamen áńgi­me­lesip qaıttyq. Kúláı apamyz, marqum «surasań rýymdy qara­kesek» deıtin Mádı babamyz ánge qosqan ataqty Qar­qara­ly jaq­tyń qyzy eken. Sonaý jyldary qazaq áıelderi kórgen qıyndyq apanyń da basynan ótkeni belgili. Eri Erǵalı 41-diń so­ǵy­syna ketip, qaıtyp oralma­dy. Kúláı ana úsh balamen jesir qal­dy. Tyl­da­ǵy aýyr eńbekti ba­sy­nan ótkerdi. Al, 1952 jyly Dóń­­gelek qys­ta­ǵyna kelip, qoı baǵa bas­taı­dy. Úlkeni Botaı edi, al, Ǵab­dy­nasyr, Aıtbaı ana­laryna kómekte­sip, jastaıy­nan qoı baqty. Otardan otar órgizdi. Búginde Kú­láı apanyń aýylynda Qum­saýyt, Shám­shi, Shabar aýyl­daryn qos­qan­da barlyǵy 7 myń­daı qoı bar eken. Onyń 3540-y osy Shabar aýy­lyn­da, 5 sharýa qojalyǵy bar. 300-ge tarta adam turady. Qolynda ósken nemeresi Se­ıit­­­jannyń aıtýy boıynsha, Kú­láı apamyzdyń arǵy teginde mol­da­lyq jasaǵan dinı bilimdar adam­dar bol­ǵan eken. О́te ismer, tiginshi, qoly­nan oıý-órnegi tús­pe­gen jan bolypty. Kúláı apamyz ómirden qaıt­qan­sha namazyn oqyp, oraza usta­ǵan jan edi. Kórgen taǵdyry men qıyn­dyǵynan shyǵar, minezi birbetkeı, qataldaý bolǵanymen, aýyl-elge syıly jan edi, dep eske alady ba­la­lary. Al, apanyń kelini, Ǵab­dy­nasyrdyń qosaǵy Kúlaıym ana bolsa, on bir bala týyp ósirgen altynnan alqa taqqan Batyr Ana. Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy, Lebıaji aýdany. Sýrette: Kúláı apa men uly Ǵabdynasyr Sharbaqbaevtar.