Dańq ıesi

«Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı». Eńbek etý árkimniń deni saý bolsa, ómir súrý tásili jáne negizi. Sanaly adam (homosapiens) eńbek nátı­jesi, deıdi ǵylym. Árıne, eń­bek­tiń túri kóp. Jalpy alyp qaraǵanda, ol dene eńbegi jáne oı eńbegi bolyp ekige bólinedi. Eńbektiń jaqsy jamany bol­maıdy. Biraq, ony túsine bilý kerek. Eńbekke úırenbegen, daǵ­dy­lanbaǵan adamǵa bári aýyr kórinedi: aýlany sypyrý da, kitap oqý da, ıaǵnı aýyr jumys ta, jeńil jumys ta. Qashanda at­qarylǵan jumys nátıjeli bolsa, adam ondaı isten lázzat alǵan. Al endi sol eńbekti ár istiń mánisin bilip, sana eleginen ótkizip, onyń kiltin taýyp atqarýdy shyǵarma­shylyq, ıaǵnı úırenshikti bir qalypty emes, jańasha tartym­dy ádis qoldaný deımiz. Máselen, ǵalymdar kóp, Qanysh Sátbaev – bireý, jazýshy­lar kóp, Muhtar Áýezov – bireý, aqyndar kóp, Jambyl Jabaev bireý degen sekildi. Nege olaı? О́ıtkeni, álgiler aldyna úlken maqsat qoıǵan jáne óz eńbeginiń qundy nátıjesin kórgen, óz sala­synyń shamshyraqtary bol­ǵan, atqarǵan isimen jańasha iz qal­dyr­ǵan, qoǵam damýyna úles qosqan. Sondaı, el aýzyna qurmetpen ilingenderdiń biri – Ybyraı Jaqaev. Ol – qatardaǵy qara­paıym el azamatynan kúrish egip, ony kútip, baptaý arqyly udaıy óte joǵary nátıjege jetkeni úshin úlken dańq ıegeri boldy, dala akademıgi atandy jáne oǵan eliktegen shákirtter shyqty. Ja­qaevshylar mektebi dúnıege keldi, «Sosıalıstik Eńbek Eri» degen eń joǵary mártebeli ataqty eki ret aldy. Sonda ol kisiniń ereksheligi nede edi? Eńbek qıyndyǵyna moıy­maı, barlyq Shyǵys eli­niń kúrish egýdegi jańa tehno­lo­gııasyn Kım Man Samnan paıym­­dap, ony jergilikti jaǵ­daı­ǵa saı damytyp, iske asyrý arqyly qoly jetken bıik nátı­jeden ózine zor ǵanıbet tapqa­ny. Ol kisi eńbekti ózin kórsetý úshin, maqtasyn dep atqarǵan joq. Onyń oǵan qajeti de bol­mady. О́ıtkeni, Ybyraı Jaqaev – eńbek adamy. О́ziniń ómir súrý maqsaty men mánisin atqarǵan kúndelikti isinen anyq baıqady. Bos sózdikten, basqadan ózin joǵary sanaýdan, pendeshilik, kúni úshin qoldanatyn mardym­syz aılakerlikten aýlaq boldy, adamgershilik qasıetin somdap ustaı bildi. Sol úshin halyq ony basyna kóterdi, elge úlgi etti. Ybyraı Jaqaev dańqqa jetemin dep umtylǵan jan emes. Oǵan onyń ózi-aq keldi. Bul – ómir logıkasy. Ybyraı Jaqaev búkil respýblıka maq­ta­nyshy boldy. Halyq sanasyn­da solaı bolyp saqtala beredi. Dosmuhamed KIShIBEKOV, akademık.