Arzan sóz abyroı ápermeıdi

Shynyn aıtsaq, jergilikti ba­sylymdardyń «súıikti» taqyry­by­na aınalyp otyrǵan bal ara­lary «daýyna» baılanysty maqa­la jazý oıymyzda joq edi. Qo­lymyzǵa qalam alýǵa «Ábı-Jer» JShS quryltaıshylarynyń tilshiler qosynyna arnaıy habar­la­sýy qozǵaý saldy. – О́rkenıetti elderde kez kel­­gen túıtkildi máselede sotqa jú­giný úrdisi qalyptasqan. Biz, óki­nish­ke qaraı, ondaı mádenıetti daǵ­dyǵa áli úırene qoıǵan joq­pyz. Keı qalam ıeleri istiń baıy­byna baryp, aq-qarasyn ajyra­typ jazýdyń ornyna alaýlatyp-jalaýlatýǵa, arzan sózge, jalǵan bedelge áýes. Sonyń saldarynan qoǵamdyq pikirdi qoldan jasap, oqyrmandaryn adastyryp jata­dy. Osyndaı kúıdi basymyzdan keship otyrǵannan keıin bolǵan oqıǵany boıamasyz jetkizýdi jón sanadyq, – deıdi bizge jolyqqan seriktestik basshylary. Atalmysh sharýashylyq Qy­zyl­jar aýdany Asanov aýyldyq okrý­gy aýmaǵynda eginshilikpen aına­ly­sady. Sońǵy jyldary maı­ly daqyldar ósirýge den qoıǵan. Bı­yl 2400 gektar jerge raps egip, ónim bitik shyqqan. «Daýdyń basy Daırabaıdyń kók sıyry» demekshi, qyzylkeńirdek kıkiljińniń tu­ta­nýyna bal aralarynyń qyry­lyp qalýy sebep bolǵan. 7 tamyz kúni raps alqaptarynan 145 omar­taǵa uıa salǵan bal aralarynyń óli deneleri tabylǵan. Egistik «Abı Jer» JShS-ne tıesili ekenin bilisimen omartashylar iske birden jýrnalıs­terdi aralastyryp, ular­daı shý­la­typ qoıa bergen. Olar bolǵan jaıt­tyń sebep-saldaryna tereń úńilý­diń ornyna jerden jeti qoıan tap­qandaı ushqary maqalalar ja­rııa­laǵan, suhbattar uıymdastyrǵan. – Japa shegýshiler zańǵa jú­gi­nip, tıisti organdar arqyly qýda­lansa, renishimiz bolmas edi. «Tentek shoqparyn buryn jumsaı­dy­nyń» áreketimen bizdi á degennen jerden alyp, jerge salǵan qy­lyq­tary ashyndyrady. Bul ne sonda: eń kúshti qorǵanys – shabýyl degendi ańǵarta ma álde «ura berse, saıtan da ólediniń» keri me? Tipti keı gazet betterinde qasaqana ja­salǵan arandatýshylyqqa balaı­tyn pikirler de kezdesedi. Sot tóreligine deıingi «kinásizdik pre­zýmpsııasy» qaıda sonda? Bir­jaq­ty qaralaý seriktestiktiń de, biz­diń de abyroıymyzǵa nuqsan keltirip, bedelimizdi túsirip otyr, – dedi kúıine sóılegen fırma qu­ryltaıshylarynyń biri Igor Grıshanov. – «Mal ashýy – jan ashýy» degen sóz bar. 22 mıllıonǵa jýyq bal aralarynyń qyrylyp qalýy nápaqasyn aıyryp otyrǵan omar­ta­shylarǵa ońaı tımegeni anyq. Bálkim, egistik zııankesterine qar­sy hımııalyq óńdeý kezinde seriktestik tarapynan kemshilikter oryn alǵan bolar? – Ara ósirýshilerdiń seriktestik hımııalyq óńdeý jumystaryn óz betterinshe júrgizdi degen aı­yptaýlary eshqandaı shyndyqpen úılespeıdi. Aldymen olar myna qarapaıym jaıtty túsinip alǵan­dary jón. Atap aıtqanda, aram­shóp­terge jáne túrli zııankesterge qarsy atqarylatyn sharalardy ob­lystyq aýmaqtyq basqarma­sy­nyń aýdandyq fılıalyndaǵy ósim­dik qorǵaý ınspeksııasy belgilep, qa­daǵalaýymen júrgiziledi. Ony oryndaý – biz úshin mindet. Shaǵym ıesi zábir kórýshi­ler­diń hımııalyq óńdeý aldyn-ala eskertilmegen degen sózderin de bekerge shyǵardy. Olar «Ara sharýa­shylyǵy týraly» Zańdy kóldeneń tartyp, kúniburyn qulaqtandy­ryl­­mady degendi jeleý etedi. Biz­diń tarapymyzdan bul talaptar­dyń tolyǵymen saqtalǵanyn dáı­ekteıtin aıǵaqtar jetkilikti. Má­selen, A.Shınkarenko, Iý.Pılıkýshko, E.Rojko, S.Vasıtov, G.Gav­rı­kov, A.Zınko, S.Popov, R.Rozanov, taǵy basqa omartashylardyń bal aralary din-aman. О́ıtkeni, bul azamattar jyl saıyn sharýa­shylyqpen kelisim-shart jasasyp, omartalaryn raps tanaptaryna or­nalastyryp júr. Hımııalyq óń­deýdiń aldyn-ala eskertilgenin rastap otyr. Jer ıesiniń aıtýyna qaraǵan­da, bir top omartashy sharýashy­lyq­tyń kelisimin almastan omar­talaryn raps tanaptaryna óz betterinshe qoıǵan. Ol jóninde habardar etpegen. Tıisti aýyldyq okrýgte tirkelýdi de, seriktestikpen kelisim-shartqa otyrýdy da qajet sanamaǵan. BI-58 prepa­ra­tymen rapsty óńdeýge múldem bolmaıdy degen advokattyń oı­lary qısynsyz. Sertıfıkattalǵan ónimdi álemniń kóptegen elderi qoldanyp jatsa, biz nege bas tar­týǵa tıispiz? – degen onyń sózi ılanymdy kórindi. Orasan shyǵyn shekken omartashylar bal arala­ry­nyń neden ólgenin anyqtaıtyn saraptama qorytyndysyn kútpes­ten keltirilgen shyǵyndy óndirip alǵansha álek. Shyǵyn mólsherin kim anyqtady – taǵy belgisiz. – Qazir is qalaı órbip otyr? – dep suradyq odan. – Qarsy taraptyń shaǵym­da­ryna baılanysty tergeý aldy ju­mystarymen Qyzyljar aýdandyq ishki ister bólimi aınalysyp, qyl­mystyq is qozǵaýdan bas tartý jóninde qaýly shyǵarǵan bolatyn. Odan arǵysynan habarym joq. Jýrnalısterdiń quqyq qorǵaý or­yndarynyń ishki jumysyna da negizsiz aralasyp otyrǵany tańyr­qat­paı qoımaıdy. Shırek ǵasyrǵa jýyq bal ara­syn ósirýmen shuǵyldanyp kele jatqan Gennadıı Gonchar joǵa­ry­daı jaǵdaıdyń óris alýyna omar­tashylardyń ózderi kináli ekenin kesip aıtty. Tıisti salyq-tólem­derden jaltarýdyń aqyry osyn­daı orny tolmas shyǵynǵa ushy­ratýy basqalarǵa sabaq bolýy tıis. Men jetekshilik etetin brıgadada 80-ge jýyq omarta bar. H­ı­mııalyq óńdeý jaıly kúniburyn qulaqtandyrylǵandyqtan saqtyq sharalaryn qamtamasyz ettik. Qa­zir bal óndirý isin jalǵas­ty­rýdamyz, dedi ol. Qyzyljar aýdanynyń pro­ký­ro­ry Ýálıhan Kárimov keı jaıt­tardy naqtylaý maqsatymen is materıaldary qaıta tergeýge jiberilgenin, jýyrda aýdandyq ishki ister bóliminen seriktestiktiń áreke­tinde qylmystyq sıpat joq degen jaýap kelgenin, soǵan oraı uıǵa­rym ázirlenip jatqanyn jetkizdi. О́ńir jurtshylyǵyn eleń etkizgen bal aralary daýy qaı tarap­tyń paıdasyna sheshiletinin tıisti organdar anyqtaı jatar degen úmittemiz. Al, arzan sóz, jalǵan bedel qýǵan basylymdardyń áreketi abyroı ákelmesi anyq. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy, Qyzyljar aýdany.